Aantekeningen psychologie blok 4
Hoorcollege 4.1
In het beginne…
Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van visie op
ons ‘denken en zijn’. = ‘de menselijke geest is een mysterie die niet in
twijfel getrokken mag worden!’
René Descartes (17e eeuw)
Wat is de waarheid en hoe kan je iets zeker weten
Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te komen.
Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de goddelijke ziel
(en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
Twee nog altijd actuele thema’s:
o Dualisme het idee dat de wereld uit twee fundamenteel
verschillende elementen bestaat, zoals lichaam en geest.
o Nature (vs. nurture)
John Locke (17e eeuw)
Ieder mens wordt geboren als een blanco blad (Tabula Rasa)
Drie principes die nog steeds actueel zijn:
o Leren doormiddel van associatie
(Tegenwoordig: klassieke conditionering)
o Leren door middel van straffen en belonen
(Tegenwoordig: operante conditionering)
o Leren door imiteren
(Tegenwoordig: modeling/ sociaal leren)
Nature of nurture?
Immanuel Kant (1724-1804):
Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te kunnen
interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en grootte).
Hij maakt onderscheid tussen: Objectieve vs subjectieve wereld
Objectieve wereld: zoals die echt is. Bijvoorbeeld een auto rijdt
met 50 km/u over de straat. Dat is een feitelijke werkelijkheid,
onafhankelijk van wie ernaar kijkt.
Subjectieve wereld: zoals wij die waarnemen en begrijpen via ons
brein. Bijvoorbeeld een kind dat zegt: “wauw, die auto gaat
superhard!”. Een volwassenen denkt: ‘die rijdt netjes binnen de
bebouwde kom’ beide zien dezelfde auto, maar ervaren en
interpreteren de situatie anders, afhankelijk van hun brein, ervaring
en referentiekader.
Hermann von Helmholtz (1867):
- Bril-experiment: effect van ervaringen op waarneming. Mensen
kregen een bepaalde bril op en moesten daarmee leven, na een
, bepaalde tijd paste hun ogen en lichaam/ waarnemingen zich aan op
de bril. Waardoor als ze de bril weer afzetten ze zich weer moesten
aanpassen aan de waarnemingen zonder de bril.
- Hiermee toonde hij aan dat waarnemingen worden beïnvloed door
ervaringen het brein leert het omgekeerde beeld weer normaal te
interpreteren.
Gustav Theodor Fechner (1860):
Fechner onderzocht hoe mensen verschillen in prikkels waarnemen:
Absoluut verschil kleinste prikkel die je kunt waarnemen
Relatief verschil hoe groot een verschil moet zijn om het te
merken, afhankelijk van de beginsituatie
Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en beschreven
worden
Grondleggers van de psychologie
Wilhelm Wundt (1832-1920)
Hij stelde als vraag; hoeveel tijd kosten mentale processen?
1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld
Zijn aanpak was experimenteel en objectief: hij wilde het innerlijke
bewustzijn meten met wetenschappelijke methodes.
William James (1842-1910)
Principles of psychology (1890): beschrijving van belangrijke
onderwerpen in de psychologie in het kader van het dagelijks leven.
Legde de basis voor het functionalisme: hij keek niet alleen naar wat
bewustzijn is, maar vooral naar wat het doet en waarvoor het dient
in ons dagelijks leven functioneren.
Psychologie als praktische wetenschap, gericht op het begrijpen van
gedrag in de echte wereld.
Wat is psychologie?
Definitie wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen.
o Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
o In 1879 is psychologie officieel erkent als wetenschap
Onderzoek en de empirische cyclus
De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen) worden getoetst op hun
waarheidsgehalte en
daarmee kennis wordt verkregen.
,Verschillende soorten onderzoeken
1. Beschrijvend onderzoek situatie/ fenomeen beter in kaart
brengen
2. Vergelijkend onderzoek Focus op de vraag of er verschillen
bestaan tussen specifieke groepen
3. Verklarend onderzoek zoeken naar verklaringen voor eventuele
verschillen, hoe komt het dat?
4. Evaluerend onderzoek focus op de vraag of interventies echt
werken. ‘Groot effect’ als 25% van de cliënten baat heeft bij de
interventie. Wisselwerking praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden
1. Correlationeel onderzoek het verband (de samenhang) tussen
twee zaken in kaart brengen. Nadeel = oorzaak en gevolg
onduidelijk.
2. Experimenteel onderzoek onderzoeker manipuleert zaken en
meet het effect. Voordeel = conclusies mogelijk over oorzaak en
gevolg. Nadeel = soms praktische of ethische bezwaren
3. Kwalitatief onderzoek focus op individuele ervaringen in plaats
van gemiddelden
Zes perspectieven binnen de psychologie:
1e perspectief Biologisch perspectief
Gedrag = samenspel van genen, de hersenen, het zenuwstel en
hormoonstelsel.
2 varianten:
Neurowetenschappen onderzoekt hoe hersenen, zenuwcellen
en neurotransmitters invloed hadden op gedrag, gedachten en
emoties.
Evolutionaire psychologie omgevingsinvloeden en natuurlijke
selectie. Bittere smaken in de natuur zijn vaak giftig, vandaar dat in
de evolutie de bittere smaken vaak niet lekker gevonden worden.
2e perspectief cognitief perspectief
Definitie mentale processen voor leren, onthouden en
Startpunt moderne psychologie (Wundt, 1879)
Ontdekking periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
o Zintuigelijke waarnemingen en introspectie (getrainde vrijwilligers
om hun innerlijke ervaringen te beschrijven)
Vroege stroming:
Structuralisme (Wilhelm Wundt, Edward Bradford, Tichener)
richtte zich op het ontleden van bewuste ervaringen in hun
kleinste bouwstenen (begrijpen hoe het bewustzijn is opgebouwd)
, Gestaltpsychologie richt zich op hoe mensen patronen en
gehelen waarnemen, niet losse stukjes (bv. we zien een gezicht en
niet losse ogen, neus en een mond).
Functionalisme (William James) begrijpen hoe gedrag en
mentale processen helpen om aan te passen aan de omgeving
Gedrag = resultaat van iemands unieke patroon van waarnemingen en
interpretaties van ervaringen
o Basis gevormd door structuralisme, functionalisme en Gestalt: allen
legden nadruk op cognitie (mentale processen zoals waarneming,
interpretaties, herinneringen enz.)
3e perspectief behavioristische perspectief
Gedrag = komt voort uit prikkel van de omgeving
Bron onze handelingen gevolg van stimuli uit de omgeving, i.p.v. innerlijke
mentale processen. Uitsluitend direct waarneembaar gedrag (behaviour)
bestuderen. Aandacht voor de manier waarop ons handelen wordt
gevormd door de consequenties ervan.
VB: gaat een kind eerder dankjewel zeggen (handeling) als het wordt
geprezen (consequentie)?
4e perspectief Whole person perspectief
Definitie De psychologie kijkt naar de mens als een geheel, in plaats
van alleen naar afzonderlijke aspecten zoals gedrag, gedachten of
emoties. Het gaat erom dat alle onderdelen van een persoon: lichaam,
geest, emoties, relaties, omgeving en ervaringen samen invloed hebben
op wie iemand is en hoe die functioneert.
Dit heeft 3 stromingen:
o Psychodynamische psychologie
o Humanistische psychologie
o Psychologie van karaktertrekken en temperament
Psychodynamische psychologie
Definitie een stroming binnen de psychologie die zich richt op
de onbewuste processen die het gedrag van mensen beïnvloeden. Ze gaat
ervan uit dat ervaringen uit het verleden, vooral uit de kindertijd, een
grote rol spelen in hoe iemand zich gedraagt, voelt en denkt in het heden.
- Arts Sigmund Freud
- Gehele persoon verklaren i.p.v. onderdelen
- Nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten (trauma’s kindertijd, problemen verdringen)
- Psychoanalyse: vrije associatie en dromen
- Kritiek (Popper, 1963): psychoanalyse is niet falsificeerbaar
Humanistische psychologie
Nadruk legt op positieve kant mens: de mogelijkheden, groei, potentie en
vrije wil van de mens. Door vrije wil is groei mogelijk (Maslow).
Grondhouding hulpverleners (Rogers):
o Empathie
Hoorcollege 4.1
In het beginne…
Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van visie op
ons ‘denken en zijn’. = ‘de menselijke geest is een mysterie die niet in
twijfel getrokken mag worden!’
René Descartes (17e eeuw)
Wat is de waarheid en hoe kan je iets zeker weten
Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te komen.
Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de goddelijke ziel
(en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
Twee nog altijd actuele thema’s:
o Dualisme het idee dat de wereld uit twee fundamenteel
verschillende elementen bestaat, zoals lichaam en geest.
o Nature (vs. nurture)
John Locke (17e eeuw)
Ieder mens wordt geboren als een blanco blad (Tabula Rasa)
Drie principes die nog steeds actueel zijn:
o Leren doormiddel van associatie
(Tegenwoordig: klassieke conditionering)
o Leren door middel van straffen en belonen
(Tegenwoordig: operante conditionering)
o Leren door imiteren
(Tegenwoordig: modeling/ sociaal leren)
Nature of nurture?
Immanuel Kant (1724-1804):
Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te kunnen
interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en grootte).
Hij maakt onderscheid tussen: Objectieve vs subjectieve wereld
Objectieve wereld: zoals die echt is. Bijvoorbeeld een auto rijdt
met 50 km/u over de straat. Dat is een feitelijke werkelijkheid,
onafhankelijk van wie ernaar kijkt.
Subjectieve wereld: zoals wij die waarnemen en begrijpen via ons
brein. Bijvoorbeeld een kind dat zegt: “wauw, die auto gaat
superhard!”. Een volwassenen denkt: ‘die rijdt netjes binnen de
bebouwde kom’ beide zien dezelfde auto, maar ervaren en
interpreteren de situatie anders, afhankelijk van hun brein, ervaring
en referentiekader.
Hermann von Helmholtz (1867):
- Bril-experiment: effect van ervaringen op waarneming. Mensen
kregen een bepaalde bril op en moesten daarmee leven, na een
, bepaalde tijd paste hun ogen en lichaam/ waarnemingen zich aan op
de bril. Waardoor als ze de bril weer afzetten ze zich weer moesten
aanpassen aan de waarnemingen zonder de bril.
- Hiermee toonde hij aan dat waarnemingen worden beïnvloed door
ervaringen het brein leert het omgekeerde beeld weer normaal te
interpreteren.
Gustav Theodor Fechner (1860):
Fechner onderzocht hoe mensen verschillen in prikkels waarnemen:
Absoluut verschil kleinste prikkel die je kunt waarnemen
Relatief verschil hoe groot een verschil moet zijn om het te
merken, afhankelijk van de beginsituatie
Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en beschreven
worden
Grondleggers van de psychologie
Wilhelm Wundt (1832-1920)
Hij stelde als vraag; hoeveel tijd kosten mentale processen?
1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld
Zijn aanpak was experimenteel en objectief: hij wilde het innerlijke
bewustzijn meten met wetenschappelijke methodes.
William James (1842-1910)
Principles of psychology (1890): beschrijving van belangrijke
onderwerpen in de psychologie in het kader van het dagelijks leven.
Legde de basis voor het functionalisme: hij keek niet alleen naar wat
bewustzijn is, maar vooral naar wat het doet en waarvoor het dient
in ons dagelijks leven functioneren.
Psychologie als praktische wetenschap, gericht op het begrijpen van
gedrag in de echte wereld.
Wat is psychologie?
Definitie wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen.
o Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
o In 1879 is psychologie officieel erkent als wetenschap
Onderzoek en de empirische cyclus
De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen) worden getoetst op hun
waarheidsgehalte en
daarmee kennis wordt verkregen.
,Verschillende soorten onderzoeken
1. Beschrijvend onderzoek situatie/ fenomeen beter in kaart
brengen
2. Vergelijkend onderzoek Focus op de vraag of er verschillen
bestaan tussen specifieke groepen
3. Verklarend onderzoek zoeken naar verklaringen voor eventuele
verschillen, hoe komt het dat?
4. Evaluerend onderzoek focus op de vraag of interventies echt
werken. ‘Groot effect’ als 25% van de cliënten baat heeft bij de
interventie. Wisselwerking praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden
1. Correlationeel onderzoek het verband (de samenhang) tussen
twee zaken in kaart brengen. Nadeel = oorzaak en gevolg
onduidelijk.
2. Experimenteel onderzoek onderzoeker manipuleert zaken en
meet het effect. Voordeel = conclusies mogelijk over oorzaak en
gevolg. Nadeel = soms praktische of ethische bezwaren
3. Kwalitatief onderzoek focus op individuele ervaringen in plaats
van gemiddelden
Zes perspectieven binnen de psychologie:
1e perspectief Biologisch perspectief
Gedrag = samenspel van genen, de hersenen, het zenuwstel en
hormoonstelsel.
2 varianten:
Neurowetenschappen onderzoekt hoe hersenen, zenuwcellen
en neurotransmitters invloed hadden op gedrag, gedachten en
emoties.
Evolutionaire psychologie omgevingsinvloeden en natuurlijke
selectie. Bittere smaken in de natuur zijn vaak giftig, vandaar dat in
de evolutie de bittere smaken vaak niet lekker gevonden worden.
2e perspectief cognitief perspectief
Definitie mentale processen voor leren, onthouden en
Startpunt moderne psychologie (Wundt, 1879)
Ontdekking periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
o Zintuigelijke waarnemingen en introspectie (getrainde vrijwilligers
om hun innerlijke ervaringen te beschrijven)
Vroege stroming:
Structuralisme (Wilhelm Wundt, Edward Bradford, Tichener)
richtte zich op het ontleden van bewuste ervaringen in hun
kleinste bouwstenen (begrijpen hoe het bewustzijn is opgebouwd)
, Gestaltpsychologie richt zich op hoe mensen patronen en
gehelen waarnemen, niet losse stukjes (bv. we zien een gezicht en
niet losse ogen, neus en een mond).
Functionalisme (William James) begrijpen hoe gedrag en
mentale processen helpen om aan te passen aan de omgeving
Gedrag = resultaat van iemands unieke patroon van waarnemingen en
interpretaties van ervaringen
o Basis gevormd door structuralisme, functionalisme en Gestalt: allen
legden nadruk op cognitie (mentale processen zoals waarneming,
interpretaties, herinneringen enz.)
3e perspectief behavioristische perspectief
Gedrag = komt voort uit prikkel van de omgeving
Bron onze handelingen gevolg van stimuli uit de omgeving, i.p.v. innerlijke
mentale processen. Uitsluitend direct waarneembaar gedrag (behaviour)
bestuderen. Aandacht voor de manier waarop ons handelen wordt
gevormd door de consequenties ervan.
VB: gaat een kind eerder dankjewel zeggen (handeling) als het wordt
geprezen (consequentie)?
4e perspectief Whole person perspectief
Definitie De psychologie kijkt naar de mens als een geheel, in plaats
van alleen naar afzonderlijke aspecten zoals gedrag, gedachten of
emoties. Het gaat erom dat alle onderdelen van een persoon: lichaam,
geest, emoties, relaties, omgeving en ervaringen samen invloed hebben
op wie iemand is en hoe die functioneert.
Dit heeft 3 stromingen:
o Psychodynamische psychologie
o Humanistische psychologie
o Psychologie van karaktertrekken en temperament
Psychodynamische psychologie
Definitie een stroming binnen de psychologie die zich richt op
de onbewuste processen die het gedrag van mensen beïnvloeden. Ze gaat
ervan uit dat ervaringen uit het verleden, vooral uit de kindertijd, een
grote rol spelen in hoe iemand zich gedraagt, voelt en denkt in het heden.
- Arts Sigmund Freud
- Gehele persoon verklaren i.p.v. onderdelen
- Nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten (trauma’s kindertijd, problemen verdringen)
- Psychoanalyse: vrije associatie en dromen
- Kritiek (Popper, 1963): psychoanalyse is niet falsificeerbaar
Humanistische psychologie
Nadruk legt op positieve kant mens: de mogelijkheden, groei, potentie en
vrije wil van de mens. Door vrije wil is groei mogelijk (Maslow).
Grondhouding hulpverleners (Rogers):
o Empathie
