Samenvatting MGZ Q2
De gezonde cel
Celtheorie:
- Alle levende organismen bestaan uit 1 of meerdere cellen.
- De cel is de kleinste bouwsteen die de structuur van een organisme bepaalt.
- Cellen ontstaan uit reeds bestaande cellen.
Prokaryote cellen hebben geen celkern. Eukaryote cellen wel.
Organel → onderdeel van een eukaryote cel met een specifieke functie. Ze worden vaak
omgeven door een membraan.
Het cytoskelet geeft vorm aan de cel. Het bestaat uit:
- Intermediaire filamenten → liggen verspreid over de gehele cel (vooral rondom
celkern). Ze hebben een grote treksterkte.
- Microtubuli → liggen verspreid over de hele cel, maar komen in 1 punt samen. Ze
zijn erg dynamisch. De functie is het positioneren van organellen binnen een cel.
- Actine filamenten → liggen in de buitenste regio van de cel. Ze zijn
verantwoordelijk voor de bewegingen die de cel maakt.
Vetten komen voor in 3 onderdelen van het lichaam:
- In plasma als vetzuren.
- In vetweefsel als triglyceriden.
- In membranen als fosfolipiden.
Een interactie tussen lipiden en eiwitten zorgen voor het ontstaan van een membraan.
Eiwitten in membranen zorgen voor transport van ionen en kleine moleculen en zijn
betrokken bij signalering.
,Lipiden in het membraan beïnvloeden:
- Structuur van het membraan.
- Activiteit van membraanenzymen en transportsystemen.
- Functioneren van het membraan bij cellulaire herkenning en signaaltransductie.
Fosfolipiden → polaire lipiden met een hydrofiele kop en 2 hydrofobe staarten. Een
celmembraan bestaat uit een dubbellaag fosfolipiden. Door deze dubbellaag kunnen
alleen kleine moleculen diffunderen.
Organellen
- Endoplasmatisch reticulum → eiwitten en lipiden worden geproduceerd.
- Ribosomen → 5 het mRNA en maken eiwitten. Ze kunnen los in het cytosol
voorkomen, maar ook vastzitten aan het ruw ER. De vrije ribosomen maken
eiwitten die terecht kunnen komen in de nucleus, cytosol of cytoskelet.
- Golgi-apparaat → heeft een cis- (boven) en een trans-zijde (onder). Aan de trans-
zijde worden blaasjes met eiwitten afgesnoerd. Als een eiwit uit het Golgi-
systeem komt, zijn er 3 mogelijkheden: secretie, plasmamembraan (receptoren)
of lysosomen.
- Mitochondriën → opgebouwd uit meerdere membraan. De binnenmembraan
wordt cristae genoemd. Het heeft als functies regulatie van apoptose, calcium
huishouding en ATP-productie.
- Peroxisomen → vormen bij de afbraak van toxische stoffen waterstofperoxide.
Ze komen vooral voor in de lever en nieren.
- Lysosomen → afvalverwerkers van een cel.
,Transport
Over het membraan vindt er transport van ionen en moleculen plaats. Dit kan op
verschillende manieren:
- Actief transport → ATP wordt gebruikt/verbruikt.
- Passief transport → vindt plaats door gradiëntverschillen, er wordt geen ATP
gebruikt.
- Gefaciliteerd transport → er wordt gebruik gemaakt van membraankanalen.
Er zijn verschillende soorten transporters:
- Uniport → laat 1 molecuul tegelijk
door.
- Symport → laat een molecuul
samen met een cotransport ion
door.
- Antiport → laat een molecuul door,
terwijl een cotransport ion er via de
andere kant doorheen gaat.
Naast een concentratiegradiënt is er ook een potentiaalgradiënt. De ene kant van het
membraan is positiever dan de andere kant. Positief geladen cellen worden vaak de cel
ingetrokken en negatief geladen cellen de cel uit. Ionkanalen kunnen op verschillende
soorten signalen reageren om open te gaan of om te sluiten:
- Voltage gated kanalen
- Ligand-gated kanalen
- Mechanically-gated
kanalen
, Microscopische technieken
- Fasecontrastmicroscopie → cellen hoeven niet gefixeerd te worden (niet
voorbehandeld).
- Lichtmicroscopie → wel handig om celkleuringen toe te passen, voor meer
informatie. Door het fixeren blijft de celstructuur behouden. Lichtmicroscopie
maakt gebruik van fotonen.
- Fluorescentiemicroscopie → antilichamen worden
gebruikt om verschillende structuren in een cel
zichtbaar te maken.
- Confocale-laser-scanning-microscopie (CLSM) → maakt
serie aan digitale optische scoops die een 3D beeld vormen.
Het is een vorm van lichtmicroscopie.
-Transmissie-elektronenmicroscopie (TEM)
→ de interne structuur van cellen wordt
weergegeven met een hoge resolutie.
De gezonde cel
Celtheorie:
- Alle levende organismen bestaan uit 1 of meerdere cellen.
- De cel is de kleinste bouwsteen die de structuur van een organisme bepaalt.
- Cellen ontstaan uit reeds bestaande cellen.
Prokaryote cellen hebben geen celkern. Eukaryote cellen wel.
Organel → onderdeel van een eukaryote cel met een specifieke functie. Ze worden vaak
omgeven door een membraan.
Het cytoskelet geeft vorm aan de cel. Het bestaat uit:
- Intermediaire filamenten → liggen verspreid over de gehele cel (vooral rondom
celkern). Ze hebben een grote treksterkte.
- Microtubuli → liggen verspreid over de hele cel, maar komen in 1 punt samen. Ze
zijn erg dynamisch. De functie is het positioneren van organellen binnen een cel.
- Actine filamenten → liggen in de buitenste regio van de cel. Ze zijn
verantwoordelijk voor de bewegingen die de cel maakt.
Vetten komen voor in 3 onderdelen van het lichaam:
- In plasma als vetzuren.
- In vetweefsel als triglyceriden.
- In membranen als fosfolipiden.
Een interactie tussen lipiden en eiwitten zorgen voor het ontstaan van een membraan.
Eiwitten in membranen zorgen voor transport van ionen en kleine moleculen en zijn
betrokken bij signalering.
,Lipiden in het membraan beïnvloeden:
- Structuur van het membraan.
- Activiteit van membraanenzymen en transportsystemen.
- Functioneren van het membraan bij cellulaire herkenning en signaaltransductie.
Fosfolipiden → polaire lipiden met een hydrofiele kop en 2 hydrofobe staarten. Een
celmembraan bestaat uit een dubbellaag fosfolipiden. Door deze dubbellaag kunnen
alleen kleine moleculen diffunderen.
Organellen
- Endoplasmatisch reticulum → eiwitten en lipiden worden geproduceerd.
- Ribosomen → 5 het mRNA en maken eiwitten. Ze kunnen los in het cytosol
voorkomen, maar ook vastzitten aan het ruw ER. De vrije ribosomen maken
eiwitten die terecht kunnen komen in de nucleus, cytosol of cytoskelet.
- Golgi-apparaat → heeft een cis- (boven) en een trans-zijde (onder). Aan de trans-
zijde worden blaasjes met eiwitten afgesnoerd. Als een eiwit uit het Golgi-
systeem komt, zijn er 3 mogelijkheden: secretie, plasmamembraan (receptoren)
of lysosomen.
- Mitochondriën → opgebouwd uit meerdere membraan. De binnenmembraan
wordt cristae genoemd. Het heeft als functies regulatie van apoptose, calcium
huishouding en ATP-productie.
- Peroxisomen → vormen bij de afbraak van toxische stoffen waterstofperoxide.
Ze komen vooral voor in de lever en nieren.
- Lysosomen → afvalverwerkers van een cel.
,Transport
Over het membraan vindt er transport van ionen en moleculen plaats. Dit kan op
verschillende manieren:
- Actief transport → ATP wordt gebruikt/verbruikt.
- Passief transport → vindt plaats door gradiëntverschillen, er wordt geen ATP
gebruikt.
- Gefaciliteerd transport → er wordt gebruik gemaakt van membraankanalen.
Er zijn verschillende soorten transporters:
- Uniport → laat 1 molecuul tegelijk
door.
- Symport → laat een molecuul
samen met een cotransport ion
door.
- Antiport → laat een molecuul door,
terwijl een cotransport ion er via de
andere kant doorheen gaat.
Naast een concentratiegradiënt is er ook een potentiaalgradiënt. De ene kant van het
membraan is positiever dan de andere kant. Positief geladen cellen worden vaak de cel
ingetrokken en negatief geladen cellen de cel uit. Ionkanalen kunnen op verschillende
soorten signalen reageren om open te gaan of om te sluiten:
- Voltage gated kanalen
- Ligand-gated kanalen
- Mechanically-gated
kanalen
, Microscopische technieken
- Fasecontrastmicroscopie → cellen hoeven niet gefixeerd te worden (niet
voorbehandeld).
- Lichtmicroscopie → wel handig om celkleuringen toe te passen, voor meer
informatie. Door het fixeren blijft de celstructuur behouden. Lichtmicroscopie
maakt gebruik van fotonen.
- Fluorescentiemicroscopie → antilichamen worden
gebruikt om verschillende structuren in een cel
zichtbaar te maken.
- Confocale-laser-scanning-microscopie (CLSM) → maakt
serie aan digitale optische scoops die een 3D beeld vormen.
Het is een vorm van lichtmicroscopie.
-Transmissie-elektronenmicroscopie (TEM)
→ de interne structuur van cellen wordt
weergegeven met een hoge resolutie.
