Samenvatting Aansprakelijkheidsrecht 2024
Inhoud
Week 1 – Claimcultuur, nieuwe risico’s en onrechtmatige daad.............................5
1.1 Amerikaanse toestanden: verschillen Nederlands en Amerikaans systeem..5
1.1.1 Proces gerelateerde verschillen..............................................................5
1.1.2 Sociale verschillen................................................................................... 5
1.2 Claimcultuur.................................................................................................. 5
1.2.1 Voor en nadelen van de claimcultuur......................................................5
1.3 Gevaarzetting................................................................................................ 6
1.3.1 HR Kelderluik........................................................................................... 6
1.3.2 Kennis van gevaar................................................................................... 6
1.3 Waarschuwingsverplichting...........................................................................7
1.5 Vereisten onrechtmatige daad: art. 6:162 jo 6:163 BW................................7
1.6 Kennisclip Zutphense waterleiding................................................................8
Overige literatuur................................................................................................ 8
Week 2 – Schade I: Immateriële schade...............................................................10
2.1 Uitgangspunten schadevergoedingsrecht...................................................10
2.2 Functies schadevergoedingsrecht...............................................................10
2.3 Elementen van het begrip schade (A.R. Bloemenbergen (1965).................10
2.4 Tevergeefs gemaakte kosten/uitgaven die hun doel hebben gemist..........11
2.5 Schadebegroting......................................................................................... 11
2.6 Toekomstige arbeidsvermogensschade......................................................14
2.7 Alleen benadeelde heeft recht op schadevergoeding.................................14
Literatuur.......................................................................................................... 16
Week 3 – Schade II: Immateriële schade..............................................................17
3.1 Uitgangspunten schadevergoedingsrecht toegepast op smartengeld........17
3.2 Ieder draagt zijn eigen schade: art. 6:106 BW............................................17
3.3 De omvang en begroting van de immateriële schade.................................18
3.3.1 Criteria bij de vaststelling van smartengeld..........................................18
3.4 Uitgangspunt: enkel de benadeelde heeft recht op vergoeding..................18
3.4.1 Het bewustheidsvereiste.......................................................................18
3.4.2 Art. 6:95 lid 2 BW: mededeling.............................................................19
3.5 Affectieschade, sinds 1 januari 2019...........................................................19
3.6 Shockschade (HR Kindertaxi & HR Hoogeveen)..........................................20
Week 4 – Werkgeversaansprakelijkheid en causaliteitsproblematiek bij
beroepsziekten..................................................................................................... 22
1
, 4.1 Zorgplicht van de werkgever.......................................................................22
4.2 Bewijslastverdeling: art. 7:658 lid 2 BW......................................................22
4.3 De arbeidsrechtelijke omkeringsregel.........................................................23
4.4 Proportionele aansprakelijkheid..................................................................24
4.5 Long-covid en werkgeversaansprakelijkheid...............................................25
4.6 TSB-regeling................................................................................................ 25
Overige jurisprudentie....................................................................................... 25
Literatuur.......................................................................................................... 25
Week 5 – Klimaataansprakelijkheid......................................................................26
5.1 Doelen van het aansprakelijkheidsrecht.....................................................26
5.2 Het rechterlijk bevel, art. 3:296 BW............................................................26
5.3 Klimaatverandering..................................................................................... 26
5.4 Mensenrechten verplichtingen van Staten..................................................27
5.4.1 Beginselen van interpretatie van het EVRM..........................................27
5.4.2 Beschermingsbereik van positieve verplichtingen................................28
5.4 Klimaatzaken tegen Staten.........................................................................28
5.5 Mensenrechtenverplichtingen van ondernemingen....................................29
5.6 Nakoming.................................................................................................... 30
Week 6 – Relativiteit............................................................................................. 32
6.1 Correctie-langemeijer.................................................................................. 32
6.2 Het relativiteitsvereiste: begrenzingsinstrument........................................32
6.3 Doel- en strekkingsonderzoek: bepalen van het beschermingsbereik van
een norm........................................................................................................... 33
6.3.1 Uitgangspunten bij het strekkingsonderzoek in geval van geschreven
normen........................................................................................................... 33
6.3.2 Uitgangspunten bij het strekkingsonderzoek in geval van ongeschreven
normen........................................................................................................... 34
6.4 De drie aspecten van de relativiteitsbescherming......................................34
6.4 Gefixeerde relativiteit.................................................................................. 35
6.5 Semi-gefixeerde relativiteit.........................................................................35
6.6 Alternatieven voor de relativiteitsleer.........................................................36
6.7 Rechtspolitiek instrument........................................................................... 36
Overige jurisprudentie....................................................................................... 36
Week 7 – Aansprakelijkheid van arbiters en bindend adviseurs...........................37
7.1 Alternatieve vormen van geschilbeslechting...............................................37
7.2 Voordelen arbitrage en bindend advies.......................................................38
7.2 Gemeenschappelijke kenmerken tussen arbitrage en bindend advies.......38
7.3 Verschillen tussen arbitrage en bindend advies..........................................38
2
, 7.4 Vernietiging van een arbitraal vonnis (art. 1065 lid 1 Rv)...........................39
7.4 Vernietiging van een bindend advies..........................................................39
7.5 Aansprakelijkheid voor arbiters en bindend adviseurs................................39
7.6 Inhoud van de opdracht.............................................................................. 41
7.7 Grondslag voor aansprakelijkheid...............................................................41
7.7.1 Aansprakelijkheid van rechters.............................................................41
7.7.2 Aansprakelijkheid arbiters.....................................................................42
7.8 Maatstaf aansprakelijkheid van bindend adviseur.......................................43
7.9 Aandachtspunten........................................................................................ 43
Literatuur.......................................................................................................... 44
Week 8 – WAMCA/collectieve actie.......................................................................45
8.1 Ontwikkeling procederen............................................................................ 45
8.2 Wie is U?...................................................................................................... 46
8.3 De WAMCA.................................................................................................. 46
8.3.1 Aanvullende eisen mbt. collectief procederen op grond van de WAMCA
....................................................................................................................... 46
8.3.2 Hoofdpunten van de WAMCA................................................................46
8.3.3 Twee soorten collectieve acties............................................................47
8.3.4 Termijn voor schikking..........................................................................47
8.4 Eisen aan de belangenorganisatie...............................................................47
8.5 Art. 3:305a lid 2 onder c BW.......................................................................47
8.6 De materiële ontvankelijkheidsvereisten....................................................48
8.7 Nader over de opt out (art. 1018f & 1018h lid 5)........................................48
8.8 Aandachtspunten........................................................................................ 48
Week 9 – Alternatieven voor het aansprakelijkheidsrecht....................................49
9.1 Schadefondsen............................................................................................ 49
9.2 Directe verzekeringen................................................................................. 49
Literatuur.......................................................................................................... 49
Week 10 – Aansprakelijkheid bij geestelijke en lichamelijke tekortkoming..........52
10.1 Aansprakelijkheid van de verstoorde zelf (ontwikkelingen)......................52
10.1.1 Oud recht............................................................................................ 52
10.1.2 Huidig recht......................................................................................... 52
10.2 Verdieping bestanddelen art. 6:165 lid 1 BW............................................52
10.3 Samenspel met art. 6:109 BW...................................................................54
10.4 Aansprakelijkheid van een toezichthouder................................................54
10.5 De regeling van artikel 6:165 lid 2 BW......................................................54
10.6 Verzekeringsrechtelijke aspecten..............................................................55
3
, 10.7 Kwalitatieve aansprakelijkheid van de verstoorde....................................55
Jurisprudentie.................................................................................................... 55
Week 11 – Exoneratie en vrijwaring.....................................................................56
11.1 Exoneratie................................................................................................. 56
11.2 Vrijwaringsbedingen.................................................................................. 56
11.3 Motieven voor dergelijke bedingen...........................................................56
11.4 Exoneratie en vrijwaring door bestuurders en commissarissen voor buiten-
contractuele aansprakelijkheid.........................................................................57
11.4.1 Geen wettelijke regeling.....................................................................57
11.4.2 Ernstig persoonlijk verwijt...................................................................57
11.4.3 De reikwijdte van een vrijwaring.........................................................58
11.4.4 Van ernstige verwijtbaarheid naar bewuste roekeloosheid? (Recente
inzichten)....................................................................................................... 58
11.4.5 Wet bestuur en toezicht rechtspersonen............................................59
11.4.3 De bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering....................................59
11.5 Recente ontwikkelingen............................................................................ 59
11.6 Derdenwerking van exoneratiebedingen...................................................59
11.7 Grenzen van derdenwerking.....................................................................60
11.8 Blokkering paardensprong: art. 6:257 BW.................................................60
11.9 De inhoudelijke toetsing van vrijwarings- en exoneratiebedingen............60
11.10 Exoneraties in concrete gevallen............................................................61
Jurisprudentie.................................................................................................... 62
Week 12 – Medische aansprakelijkheid................................................................64
12.1 Spanningsveld tussen posities arts en patiënt..........................................64
12.2 Grondslagen.............................................................................................. 64
12.3 Tekortkoming............................................................................................ 64
12.3.1 Tekortkoming bij GBO: schending van de zorgplicht...........................64
12.2.2 Tekortkoming bij GBO: informatieplicht (art. 7:448 BW).....................65
12.2.3 Verzwaarde stelplicht..........................................................................66
12.4 Toerekenbaarheid: 6:75 BW......................................................................67
12.4.1 Medische hulpzaken............................................................................67
12.5 Aansprakelijkheid producent 6:185 BW.....................................................68
12.6 Schade...................................................................................................... 69
12.7 Causaal verband: omkeringsregel.............................................................69
12.8 Opdracht................................................................................................... 69
4
Inhoud
Week 1 – Claimcultuur, nieuwe risico’s en onrechtmatige daad.............................5
1.1 Amerikaanse toestanden: verschillen Nederlands en Amerikaans systeem..5
1.1.1 Proces gerelateerde verschillen..............................................................5
1.1.2 Sociale verschillen................................................................................... 5
1.2 Claimcultuur.................................................................................................. 5
1.2.1 Voor en nadelen van de claimcultuur......................................................5
1.3 Gevaarzetting................................................................................................ 6
1.3.1 HR Kelderluik........................................................................................... 6
1.3.2 Kennis van gevaar................................................................................... 6
1.3 Waarschuwingsverplichting...........................................................................7
1.5 Vereisten onrechtmatige daad: art. 6:162 jo 6:163 BW................................7
1.6 Kennisclip Zutphense waterleiding................................................................8
Overige literatuur................................................................................................ 8
Week 2 – Schade I: Immateriële schade...............................................................10
2.1 Uitgangspunten schadevergoedingsrecht...................................................10
2.2 Functies schadevergoedingsrecht...............................................................10
2.3 Elementen van het begrip schade (A.R. Bloemenbergen (1965).................10
2.4 Tevergeefs gemaakte kosten/uitgaven die hun doel hebben gemist..........11
2.5 Schadebegroting......................................................................................... 11
2.6 Toekomstige arbeidsvermogensschade......................................................14
2.7 Alleen benadeelde heeft recht op schadevergoeding.................................14
Literatuur.......................................................................................................... 16
Week 3 – Schade II: Immateriële schade..............................................................17
3.1 Uitgangspunten schadevergoedingsrecht toegepast op smartengeld........17
3.2 Ieder draagt zijn eigen schade: art. 6:106 BW............................................17
3.3 De omvang en begroting van de immateriële schade.................................18
3.3.1 Criteria bij de vaststelling van smartengeld..........................................18
3.4 Uitgangspunt: enkel de benadeelde heeft recht op vergoeding..................18
3.4.1 Het bewustheidsvereiste.......................................................................18
3.4.2 Art. 6:95 lid 2 BW: mededeling.............................................................19
3.5 Affectieschade, sinds 1 januari 2019...........................................................19
3.6 Shockschade (HR Kindertaxi & HR Hoogeveen)..........................................20
Week 4 – Werkgeversaansprakelijkheid en causaliteitsproblematiek bij
beroepsziekten..................................................................................................... 22
1
, 4.1 Zorgplicht van de werkgever.......................................................................22
4.2 Bewijslastverdeling: art. 7:658 lid 2 BW......................................................22
4.3 De arbeidsrechtelijke omkeringsregel.........................................................23
4.4 Proportionele aansprakelijkheid..................................................................24
4.5 Long-covid en werkgeversaansprakelijkheid...............................................25
4.6 TSB-regeling................................................................................................ 25
Overige jurisprudentie....................................................................................... 25
Literatuur.......................................................................................................... 25
Week 5 – Klimaataansprakelijkheid......................................................................26
5.1 Doelen van het aansprakelijkheidsrecht.....................................................26
5.2 Het rechterlijk bevel, art. 3:296 BW............................................................26
5.3 Klimaatverandering..................................................................................... 26
5.4 Mensenrechten verplichtingen van Staten..................................................27
5.4.1 Beginselen van interpretatie van het EVRM..........................................27
5.4.2 Beschermingsbereik van positieve verplichtingen................................28
5.4 Klimaatzaken tegen Staten.........................................................................28
5.5 Mensenrechtenverplichtingen van ondernemingen....................................29
5.6 Nakoming.................................................................................................... 30
Week 6 – Relativiteit............................................................................................. 32
6.1 Correctie-langemeijer.................................................................................. 32
6.2 Het relativiteitsvereiste: begrenzingsinstrument........................................32
6.3 Doel- en strekkingsonderzoek: bepalen van het beschermingsbereik van
een norm........................................................................................................... 33
6.3.1 Uitgangspunten bij het strekkingsonderzoek in geval van geschreven
normen........................................................................................................... 33
6.3.2 Uitgangspunten bij het strekkingsonderzoek in geval van ongeschreven
normen........................................................................................................... 34
6.4 De drie aspecten van de relativiteitsbescherming......................................34
6.4 Gefixeerde relativiteit.................................................................................. 35
6.5 Semi-gefixeerde relativiteit.........................................................................35
6.6 Alternatieven voor de relativiteitsleer.........................................................36
6.7 Rechtspolitiek instrument........................................................................... 36
Overige jurisprudentie....................................................................................... 36
Week 7 – Aansprakelijkheid van arbiters en bindend adviseurs...........................37
7.1 Alternatieve vormen van geschilbeslechting...............................................37
7.2 Voordelen arbitrage en bindend advies.......................................................38
7.2 Gemeenschappelijke kenmerken tussen arbitrage en bindend advies.......38
7.3 Verschillen tussen arbitrage en bindend advies..........................................38
2
, 7.4 Vernietiging van een arbitraal vonnis (art. 1065 lid 1 Rv)...........................39
7.4 Vernietiging van een bindend advies..........................................................39
7.5 Aansprakelijkheid voor arbiters en bindend adviseurs................................39
7.6 Inhoud van de opdracht.............................................................................. 41
7.7 Grondslag voor aansprakelijkheid...............................................................41
7.7.1 Aansprakelijkheid van rechters.............................................................41
7.7.2 Aansprakelijkheid arbiters.....................................................................42
7.8 Maatstaf aansprakelijkheid van bindend adviseur.......................................43
7.9 Aandachtspunten........................................................................................ 43
Literatuur.......................................................................................................... 44
Week 8 – WAMCA/collectieve actie.......................................................................45
8.1 Ontwikkeling procederen............................................................................ 45
8.2 Wie is U?...................................................................................................... 46
8.3 De WAMCA.................................................................................................. 46
8.3.1 Aanvullende eisen mbt. collectief procederen op grond van de WAMCA
....................................................................................................................... 46
8.3.2 Hoofdpunten van de WAMCA................................................................46
8.3.3 Twee soorten collectieve acties............................................................47
8.3.4 Termijn voor schikking..........................................................................47
8.4 Eisen aan de belangenorganisatie...............................................................47
8.5 Art. 3:305a lid 2 onder c BW.......................................................................47
8.6 De materiële ontvankelijkheidsvereisten....................................................48
8.7 Nader over de opt out (art. 1018f & 1018h lid 5)........................................48
8.8 Aandachtspunten........................................................................................ 48
Week 9 – Alternatieven voor het aansprakelijkheidsrecht....................................49
9.1 Schadefondsen............................................................................................ 49
9.2 Directe verzekeringen................................................................................. 49
Literatuur.......................................................................................................... 49
Week 10 – Aansprakelijkheid bij geestelijke en lichamelijke tekortkoming..........52
10.1 Aansprakelijkheid van de verstoorde zelf (ontwikkelingen)......................52
10.1.1 Oud recht............................................................................................ 52
10.1.2 Huidig recht......................................................................................... 52
10.2 Verdieping bestanddelen art. 6:165 lid 1 BW............................................52
10.3 Samenspel met art. 6:109 BW...................................................................54
10.4 Aansprakelijkheid van een toezichthouder................................................54
10.5 De regeling van artikel 6:165 lid 2 BW......................................................54
10.6 Verzekeringsrechtelijke aspecten..............................................................55
3
, 10.7 Kwalitatieve aansprakelijkheid van de verstoorde....................................55
Jurisprudentie.................................................................................................... 55
Week 11 – Exoneratie en vrijwaring.....................................................................56
11.1 Exoneratie................................................................................................. 56
11.2 Vrijwaringsbedingen.................................................................................. 56
11.3 Motieven voor dergelijke bedingen...........................................................56
11.4 Exoneratie en vrijwaring door bestuurders en commissarissen voor buiten-
contractuele aansprakelijkheid.........................................................................57
11.4.1 Geen wettelijke regeling.....................................................................57
11.4.2 Ernstig persoonlijk verwijt...................................................................57
11.4.3 De reikwijdte van een vrijwaring.........................................................58
11.4.4 Van ernstige verwijtbaarheid naar bewuste roekeloosheid? (Recente
inzichten)....................................................................................................... 58
11.4.5 Wet bestuur en toezicht rechtspersonen............................................59
11.4.3 De bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering....................................59
11.5 Recente ontwikkelingen............................................................................ 59
11.6 Derdenwerking van exoneratiebedingen...................................................59
11.7 Grenzen van derdenwerking.....................................................................60
11.8 Blokkering paardensprong: art. 6:257 BW.................................................60
11.9 De inhoudelijke toetsing van vrijwarings- en exoneratiebedingen............60
11.10 Exoneraties in concrete gevallen............................................................61
Jurisprudentie.................................................................................................... 62
Week 12 – Medische aansprakelijkheid................................................................64
12.1 Spanningsveld tussen posities arts en patiënt..........................................64
12.2 Grondslagen.............................................................................................. 64
12.3 Tekortkoming............................................................................................ 64
12.3.1 Tekortkoming bij GBO: schending van de zorgplicht...........................64
12.2.2 Tekortkoming bij GBO: informatieplicht (art. 7:448 BW).....................65
12.2.3 Verzwaarde stelplicht..........................................................................66
12.4 Toerekenbaarheid: 6:75 BW......................................................................67
12.4.1 Medische hulpzaken............................................................................67
12.5 Aansprakelijkheid producent 6:185 BW.....................................................68
12.6 Schade...................................................................................................... 69
12.7 Causaal verband: omkeringsregel.............................................................69
12.8 Opdracht................................................................................................... 69
4
