1B1 – week 2
HC.2 – Autonome zenuwstelsel
Effecten van sympathicus en parasympathicus
Orgaan Sympathicus Parasympathicus
Oog, pupil Mydriase (verwijding) Miose (vernauwing)
Speekselklieren Secretie (licht) Secretie
Hartfrequentie Omhoog Omlaag
Longen Bronchodilatatie Bronchoconstrictie
Spijsverteringskanaal Verlaagde mobiliteit Verhoogde mobiliteit
Blaas, sphincter Contractie Relaxatie
Penis Ejaculatie Erectie
Clitoris, labia minora - Erectie/zwellen
Het autonome zenuwstelsel is vooral het efferente systeem, het voert dus opdrachten uit van het CZS.
Er komt viscerale sensorische input nucleus tractus solitarii respons via parasympatische en
orthosympatische systeem.
De zweetklieren zijn een uitzondering. Ze worden aangestuurd door het sympatische systeem, maar
er wordt postganglionair wel acethylcholine gebruikt als neurotransmitter. Bij bijna alle sympatische
postganglionaire synapsen wordt adrenaline of noradrenaline gebruikt.
Autonome zenuwstelsel (AZS)
Ortho- en parasympathisch systeem zijn efferente systemen die sterk leunen op afferente informatie,
die (via de hersenzenuwen) bij de nucleus tractus solitarii in het centraal zenuwstelsl binnenkomt. Het
ortho- en parasympathische systeem hebben vaak een tegengesteld effect op het functioneren van
targetorganen.
Dit hoeft niet op het niveau van individuele cellen te zijn
Er zijn allerlei uitzonderingen
Regulatie is complex, niet een simpele aan/uit-schakelaar
Het oog
Licht wordt in het oog opgevangen door de retina, de informatie gaat dan via een ganglioncel over in
een postganglionaire vezel die naar de hypothalamus gaat, daar komt de informatie nog een keer bij
een kern en uiteindelijk komt de informatie terecht bij de Edinger-Westphal nucleus. Die vormt de
preganglionaire vezels die meereizen met de derde hersenzenuw. Deze schakelen over in
postganglionair in de ganglia cilliarus en van daar kunnen ze het gladde spierweefsel van de m.
Constrictor pupillae samentrekken. Dit leidt tot pupilvernauwing.
Parasympathicus: zorgt voor de accommodatiereflex. Deze zorgt voor pupilvernauwing (via m.
Sphincter pupillae), accommodatie (via m. Ciliaris) en convergentie (scheelkijken)
Sympathicus: pupilverwijding (mydriase; via de m. Dilatator pupillae)
Hartslag en bloeddruk regulatie
Een zenuwcel kan meerdere neurotransmitters maken. Dit zorgt ervoor dat er meerdere
boodschappen afgegeven kunnen worden en dat ze over een langere tijdsperiode kunnen worden
afgegeven. ATP kan zo ook een neurotransmitter zijn, ook neuropeptide Y. In een grafiek van een
gladde spiercel zijn er drie toppen te zien, deze worden respectievelijk veroorzaakt door ATP,
adrenaline en neuropeptide Y.
ATP bindt aan een purinerge receptor (ligand-gestuurd ionkanaal) influx natrium cel
depolariseert Ca-kanalen gaan open Ca-influx
A1-adrenerge receptor werkt via G-eiwit Q (Gq) phospholipase C wordt geactiveerd en zorgt voor
de hydrolyse van PIP2 hierbij komt IP3 vrij, dit is een second-messenger IP3 bindt aan een Ca-
kanaal op het celmembraan en dit leidt tot Ca-influx vanuit het lumen
, Neuropeptide Y werkt het langzaamst bindt aan zijn eigen receptor (Y1-receptor) zorgt voor
verhoging van de calciumconcentratie langdurige contractie van glad spierweefsel.
Vasodilatatie door acetylcholine via NO
Door relaxatie van de gladde spiercellen krijg je vasodilatatie. Dit kan op 3 manieren bewerkstelligt
worden: via NO, via VIP en via Ach.
NO: Nitrietoxide is een gas en kan door het membraan diffunderen. Wordt gemaakt onder invloed van
calcium. Komt in de gladde spiercel en zorgt ervoor dat cGMP gemaakt wordt. cGMP zorgt voor
ontspanning gladde spiercel
Ach: Ach bindt aan M-receptor Gq wordt geactiveerd Ca-concentratie gaat omhoog synthese
NO NO diffundeert naar gladde spiercel
VIP: bindt aan VIP-receptor Ca-concentratie gaat omlaag relaxatie
AZS innervatie van het hart
De parasympathicus reist mee met de nervus vagus en innerveert dan de pacemakers van het hart.
De sympathicus schakelt over in de grensstreng en innerveren de pacemakers en het spierweefsel.
Er zijn drie fasen in de actiepotentiaal van de SA-knoop:
Fase 0: depolarisatie door opening Ca-kanalen
Fase 3: repolarisatie door K-kanalen
Fase 4: diastolische depolarisatiefase door o.a. If (funny current)
Parasympathische effecten: activatie van muscarine-receptoren leidt tot remming van de funny
current (hierdoor duurt het langer voor de drempelwaarde bereikt wordt) activatie van K-kanalen (kan
leiden tot hyperpolarisatie) en remming van Ca-kanalen (minder snelle depolarisatie).
Sympathische effecten: activatie van B1-adrenerge receptoren leidt tot stimulatie van de funny
current (de drempelwaarde wordt zo eerder bereikt) en stimulatie van Ca-kanalen (de depolarisatie
gaat zo sneller).
Excitatie-contractie koppeling myocard
De directe stroom van calcium door L-type calciumkanalen is belangrijk in het myocard. De directe
koppeling tussen L-type calciumkanaal en de ryanodinereceptor is in de hartspier veel minder
belangrijk dan in de skeletspieren. Calcium kan wel binden aan de ryanodinereceptor via calcium-
induced-calcium-release en activeert zo de ryanodinereceptor waardoor er calcium uit het SR vrijkomt.
Calcium bindt aan troponine en zo vindt er contractie plaats. De NCX is erg belangrijk. De Ca-ATPase
zorgt ook voor Ca-influx en –efflux.
Sympathicus: activeert Alfa-s (stimulerend) cAMP omhoog Ca-kanalen gaan beter werken,
ryanodine receptor en pompen werken beter contractiliteit gaat omhoog positieve inotrope effect
Sensoren in het cardiovasculaire systeem
Baroreceptoren in de halsslagader (glomus caroticum) en aorta (glomus aorticum) hebben een snelle
invloed op de hartslag en de vaatweerstand. Vrije zenuweindigingen zijn rekkingsgevoelig en zorgen
voor actiepotentialen die meereizen met de negende hersenzenuwen. Komen bij de tractus solitarius
mee. In de aorta reizen ze mee met de nervus vagus.
Ze werken via een fasiche en tonische componenten
Hoe hoger de druk wordt, hoe meer vasodilatatie. Dit is een hele snelle regelkring. Er is zowel een
effect op het hart als op de bloedvaten. De parasympathicus remt het hart, maakt het rustiger. De
sympathicus wordt geremd. Er treedt vasodilatatie op waardoor de perifere weerstand zal dalen.
Volumereceptoren in de atria en de vena cava hebben op lange termijn invloed op circulerend volume.
Dit gaat onder andere via de nier.
Deze receptoren meten de druk. Als het volume toeneemt, gaan ze steeds meer vuren. De vezels
lopen mee met de n. Vagus. Als ze actief worden gaat de hartfrequentie omhoog en treedt er
HC.2 – Autonome zenuwstelsel
Effecten van sympathicus en parasympathicus
Orgaan Sympathicus Parasympathicus
Oog, pupil Mydriase (verwijding) Miose (vernauwing)
Speekselklieren Secretie (licht) Secretie
Hartfrequentie Omhoog Omlaag
Longen Bronchodilatatie Bronchoconstrictie
Spijsverteringskanaal Verlaagde mobiliteit Verhoogde mobiliteit
Blaas, sphincter Contractie Relaxatie
Penis Ejaculatie Erectie
Clitoris, labia minora - Erectie/zwellen
Het autonome zenuwstelsel is vooral het efferente systeem, het voert dus opdrachten uit van het CZS.
Er komt viscerale sensorische input nucleus tractus solitarii respons via parasympatische en
orthosympatische systeem.
De zweetklieren zijn een uitzondering. Ze worden aangestuurd door het sympatische systeem, maar
er wordt postganglionair wel acethylcholine gebruikt als neurotransmitter. Bij bijna alle sympatische
postganglionaire synapsen wordt adrenaline of noradrenaline gebruikt.
Autonome zenuwstelsel (AZS)
Ortho- en parasympathisch systeem zijn efferente systemen die sterk leunen op afferente informatie,
die (via de hersenzenuwen) bij de nucleus tractus solitarii in het centraal zenuwstelsl binnenkomt. Het
ortho- en parasympathische systeem hebben vaak een tegengesteld effect op het functioneren van
targetorganen.
Dit hoeft niet op het niveau van individuele cellen te zijn
Er zijn allerlei uitzonderingen
Regulatie is complex, niet een simpele aan/uit-schakelaar
Het oog
Licht wordt in het oog opgevangen door de retina, de informatie gaat dan via een ganglioncel over in
een postganglionaire vezel die naar de hypothalamus gaat, daar komt de informatie nog een keer bij
een kern en uiteindelijk komt de informatie terecht bij de Edinger-Westphal nucleus. Die vormt de
preganglionaire vezels die meereizen met de derde hersenzenuw. Deze schakelen over in
postganglionair in de ganglia cilliarus en van daar kunnen ze het gladde spierweefsel van de m.
Constrictor pupillae samentrekken. Dit leidt tot pupilvernauwing.
Parasympathicus: zorgt voor de accommodatiereflex. Deze zorgt voor pupilvernauwing (via m.
Sphincter pupillae), accommodatie (via m. Ciliaris) en convergentie (scheelkijken)
Sympathicus: pupilverwijding (mydriase; via de m. Dilatator pupillae)
Hartslag en bloeddruk regulatie
Een zenuwcel kan meerdere neurotransmitters maken. Dit zorgt ervoor dat er meerdere
boodschappen afgegeven kunnen worden en dat ze over een langere tijdsperiode kunnen worden
afgegeven. ATP kan zo ook een neurotransmitter zijn, ook neuropeptide Y. In een grafiek van een
gladde spiercel zijn er drie toppen te zien, deze worden respectievelijk veroorzaakt door ATP,
adrenaline en neuropeptide Y.
ATP bindt aan een purinerge receptor (ligand-gestuurd ionkanaal) influx natrium cel
depolariseert Ca-kanalen gaan open Ca-influx
A1-adrenerge receptor werkt via G-eiwit Q (Gq) phospholipase C wordt geactiveerd en zorgt voor
de hydrolyse van PIP2 hierbij komt IP3 vrij, dit is een second-messenger IP3 bindt aan een Ca-
kanaal op het celmembraan en dit leidt tot Ca-influx vanuit het lumen
, Neuropeptide Y werkt het langzaamst bindt aan zijn eigen receptor (Y1-receptor) zorgt voor
verhoging van de calciumconcentratie langdurige contractie van glad spierweefsel.
Vasodilatatie door acetylcholine via NO
Door relaxatie van de gladde spiercellen krijg je vasodilatatie. Dit kan op 3 manieren bewerkstelligt
worden: via NO, via VIP en via Ach.
NO: Nitrietoxide is een gas en kan door het membraan diffunderen. Wordt gemaakt onder invloed van
calcium. Komt in de gladde spiercel en zorgt ervoor dat cGMP gemaakt wordt. cGMP zorgt voor
ontspanning gladde spiercel
Ach: Ach bindt aan M-receptor Gq wordt geactiveerd Ca-concentratie gaat omhoog synthese
NO NO diffundeert naar gladde spiercel
VIP: bindt aan VIP-receptor Ca-concentratie gaat omlaag relaxatie
AZS innervatie van het hart
De parasympathicus reist mee met de nervus vagus en innerveert dan de pacemakers van het hart.
De sympathicus schakelt over in de grensstreng en innerveren de pacemakers en het spierweefsel.
Er zijn drie fasen in de actiepotentiaal van de SA-knoop:
Fase 0: depolarisatie door opening Ca-kanalen
Fase 3: repolarisatie door K-kanalen
Fase 4: diastolische depolarisatiefase door o.a. If (funny current)
Parasympathische effecten: activatie van muscarine-receptoren leidt tot remming van de funny
current (hierdoor duurt het langer voor de drempelwaarde bereikt wordt) activatie van K-kanalen (kan
leiden tot hyperpolarisatie) en remming van Ca-kanalen (minder snelle depolarisatie).
Sympathische effecten: activatie van B1-adrenerge receptoren leidt tot stimulatie van de funny
current (de drempelwaarde wordt zo eerder bereikt) en stimulatie van Ca-kanalen (de depolarisatie
gaat zo sneller).
Excitatie-contractie koppeling myocard
De directe stroom van calcium door L-type calciumkanalen is belangrijk in het myocard. De directe
koppeling tussen L-type calciumkanaal en de ryanodinereceptor is in de hartspier veel minder
belangrijk dan in de skeletspieren. Calcium kan wel binden aan de ryanodinereceptor via calcium-
induced-calcium-release en activeert zo de ryanodinereceptor waardoor er calcium uit het SR vrijkomt.
Calcium bindt aan troponine en zo vindt er contractie plaats. De NCX is erg belangrijk. De Ca-ATPase
zorgt ook voor Ca-influx en –efflux.
Sympathicus: activeert Alfa-s (stimulerend) cAMP omhoog Ca-kanalen gaan beter werken,
ryanodine receptor en pompen werken beter contractiliteit gaat omhoog positieve inotrope effect
Sensoren in het cardiovasculaire systeem
Baroreceptoren in de halsslagader (glomus caroticum) en aorta (glomus aorticum) hebben een snelle
invloed op de hartslag en de vaatweerstand. Vrije zenuweindigingen zijn rekkingsgevoelig en zorgen
voor actiepotentialen die meereizen met de negende hersenzenuwen. Komen bij de tractus solitarius
mee. In de aorta reizen ze mee met de nervus vagus.
Ze werken via een fasiche en tonische componenten
Hoe hoger de druk wordt, hoe meer vasodilatatie. Dit is een hele snelle regelkring. Er is zowel een
effect op het hart als op de bloedvaten. De parasympathicus remt het hart, maakt het rustiger. De
sympathicus wordt geremd. Er treedt vasodilatatie op waardoor de perifere weerstand zal dalen.
Volumereceptoren in de atria en de vena cava hebben op lange termijn invloed op circulerend volume.
Dit gaat onder andere via de nier.
Deze receptoren meten de druk. Als het volume toeneemt, gaan ze steeds meer vuren. De vezels
lopen mee met de n. Vagus. Als ze actief worden gaat de hartfrequentie omhoog en treedt er
