Stappenplan tentamen Internationaal recht
(RS1112-252611S) Open Universiteit – Schakelzone 2025.
In dit bestand heb ik meerdere stappenplannen gemaakt voor onderwerpen die
we tegen gaan komen op het tentamen. Deze stappenplannen zijn gebaseerd op
oudere tentamens en handig om er naast te houden tijdens het oefenen.
Stappenplan zelfverdediging:
Stap 1: Benoem de hoofdregel: verbod op geweld art. 2 lid 4 VN-Handvest.
- Staten mogen geen geweld gebruiken tegen de territoriale integriteit of
politieke onafhankelijkheid van andere staten.
- Benoem hier ook het Nicaragua arrest, verbod op geweld = gewoonte-
en verdagsrecht.
Stap 2: Benoem de uitzondering: zelfverdediging art. 51 VN-Handvest.
- Zelfverdediging is de enige uitzondering op het geweldsverbod.
- Benoem dat zelfverdediging de enige uitzondering zonder voorafgaande
goedkeuring van de veiligheidsraad is.
Stap 3: Noem de voorwaarden voor rechtmatig beroep op
zelfverdediging
Ontwikkeld in het Nicaragua-arrest en gewoonterecht:
1. Er moet sprake zijn van een gewapende aanval
2. De verdediging moet noodzakelijkheid zijn
3. De verdediging moet proportionaliteit zijn
Stap 4: Toets de drie voorwaarden in de casus
1. Gewapende aanval:
o Er is sprake van een gewapende aanval als het geweld ernstig
genoeg is
o Let op: zelfverdediging is alleen toegestaan tegen een dreigende of
gaande aanval, niet als het geweld al is afgelopen.
2. Noodzakelijkheid:
o Alleen toegestaan als het gebruik van geweld de enige manier is om
de aanval te stoppen of af te weren.
3. Proportionaliteit:
o Het gebruikte geweld moet in verhouding staan tot de aard en ernst
van de aanval.
o Het mag niet verder gaan dan nodig is om de aanval te stoppen.
Stap 5: Conclusie
- Als alle drie de voorwaarden zijn vervuld → zelfverdediging is rechtmatig.
- Als één of meer voorwaarden ontbreken → schending van het verbod
op geweld (art. 2(4) VN-Handvest).
Let op: onder de klassieke leer is het verboden dat een staat zelfverdediging doet
tegen een niet-statelijke actor (Nollkaemper). Benoemen als het gaat om een
niet-statelijke actor.
Extra kort:
1. Verbod op geweld → art. 2(4) VN + Nicaragua
2. Uitzondering → art. 51 VN (zelfverdediging)
3. Voorwaarden: aanval – noodzaak – proportionaliteit
1
, 4. Toets elk element
5. Conclusie: rechtmatig / onrechtmatig
Stappenplan internationale onrechtmatige daad:
Stap 1: Uitgangspunt: art. 1 ILC-artikelen: Elke internationale onrechtmatige
daad van een staat brengt de internationale aansprakelijkheid van die staat met
zich mee.
Stap 2: Toets de twee voorwaarden van art. 2 ILC:
1. Schending van een internationale verplichting:
o Art. 12 ILC: een staat schendt een verplichting wanneer hij handelt
in strijd met wat volgens het internationale recht van hem wordt
vereist.
o Dit kan een handeling of een nalaten zijn.
o Denk aan verdragsverplichtingen, gewoonterecht of andere
internationale normen.
2. Toerekening aan de staat:
o Staat is een abstracte rechtspersoon → handelingen worden
toegerekend via de organen die voor hem handelen.
Stap 3: Bepaal of de handeling aan de staat kan worden toegerekend
art. 4 ILC:
- Een handeling van een staatsorgaan wordt beschouwd als een handeling
van de staat,
ongeacht of het orgaan wetgevende, uitvoerende of rechterlijke functies
uitoefent,
en ongeacht of het een centraal of decentraal orgaan is.
- Een orgaan = elke persoon of entiteit die volgens het interne recht de
status van staatsorgaan heeft
Ja → ga naar stap 5.
Nee → check alternatieve toerekeningsgronden in art. 5–11 ILC.
Stap 4: Handelde het orgaan binnen of buiten zijn bevoegdheid? (ultra
vires) art. 7 ILC:
Check of gedraging is verricht door een orgaan van de staat (wetgevende,
uitvoerende, rechtelijke macht).
- Ook als een orgaan zijn bevoegdheid overschrijdt of in strijd met
instructies handelt,
blijft de gedraging toegerekend aan de staat, zolang het in officiële
hoedanigheid handelde.
Stap 5. Toerekening van handelingen van niet-statelijke actoren (art. 8
ILC).
→ Handelingen van individuen, milities of gewapende groeperingen kunnen aan
een staat worden toegerekend als:
- zij handelen onder de effectieve controle van die staat, of
- zij instructies of richting van die staat ontvingen.
- Nicaragua v. Verenigde Staten (1986)
→ “Effective control”-toets: alleen toerekening als de staat concrete
controle uitoefent over de specifieke operatie.
Bosnian Genocide-case (2007) → bevestigt deze toets.
Stap 6: Controleer of er omstandigheden zijn die de onrechtmatigheid
uitsluiten art. 20 – 27 ILC:
- Mogelijke uitsluitingsgronden:
2
(RS1112-252611S) Open Universiteit – Schakelzone 2025.
In dit bestand heb ik meerdere stappenplannen gemaakt voor onderwerpen die
we tegen gaan komen op het tentamen. Deze stappenplannen zijn gebaseerd op
oudere tentamens en handig om er naast te houden tijdens het oefenen.
Stappenplan zelfverdediging:
Stap 1: Benoem de hoofdregel: verbod op geweld art. 2 lid 4 VN-Handvest.
- Staten mogen geen geweld gebruiken tegen de territoriale integriteit of
politieke onafhankelijkheid van andere staten.
- Benoem hier ook het Nicaragua arrest, verbod op geweld = gewoonte-
en verdagsrecht.
Stap 2: Benoem de uitzondering: zelfverdediging art. 51 VN-Handvest.
- Zelfverdediging is de enige uitzondering op het geweldsverbod.
- Benoem dat zelfverdediging de enige uitzondering zonder voorafgaande
goedkeuring van de veiligheidsraad is.
Stap 3: Noem de voorwaarden voor rechtmatig beroep op
zelfverdediging
Ontwikkeld in het Nicaragua-arrest en gewoonterecht:
1. Er moet sprake zijn van een gewapende aanval
2. De verdediging moet noodzakelijkheid zijn
3. De verdediging moet proportionaliteit zijn
Stap 4: Toets de drie voorwaarden in de casus
1. Gewapende aanval:
o Er is sprake van een gewapende aanval als het geweld ernstig
genoeg is
o Let op: zelfverdediging is alleen toegestaan tegen een dreigende of
gaande aanval, niet als het geweld al is afgelopen.
2. Noodzakelijkheid:
o Alleen toegestaan als het gebruik van geweld de enige manier is om
de aanval te stoppen of af te weren.
3. Proportionaliteit:
o Het gebruikte geweld moet in verhouding staan tot de aard en ernst
van de aanval.
o Het mag niet verder gaan dan nodig is om de aanval te stoppen.
Stap 5: Conclusie
- Als alle drie de voorwaarden zijn vervuld → zelfverdediging is rechtmatig.
- Als één of meer voorwaarden ontbreken → schending van het verbod
op geweld (art. 2(4) VN-Handvest).
Let op: onder de klassieke leer is het verboden dat een staat zelfverdediging doet
tegen een niet-statelijke actor (Nollkaemper). Benoemen als het gaat om een
niet-statelijke actor.
Extra kort:
1. Verbod op geweld → art. 2(4) VN + Nicaragua
2. Uitzondering → art. 51 VN (zelfverdediging)
3. Voorwaarden: aanval – noodzaak – proportionaliteit
1
, 4. Toets elk element
5. Conclusie: rechtmatig / onrechtmatig
Stappenplan internationale onrechtmatige daad:
Stap 1: Uitgangspunt: art. 1 ILC-artikelen: Elke internationale onrechtmatige
daad van een staat brengt de internationale aansprakelijkheid van die staat met
zich mee.
Stap 2: Toets de twee voorwaarden van art. 2 ILC:
1. Schending van een internationale verplichting:
o Art. 12 ILC: een staat schendt een verplichting wanneer hij handelt
in strijd met wat volgens het internationale recht van hem wordt
vereist.
o Dit kan een handeling of een nalaten zijn.
o Denk aan verdragsverplichtingen, gewoonterecht of andere
internationale normen.
2. Toerekening aan de staat:
o Staat is een abstracte rechtspersoon → handelingen worden
toegerekend via de organen die voor hem handelen.
Stap 3: Bepaal of de handeling aan de staat kan worden toegerekend
art. 4 ILC:
- Een handeling van een staatsorgaan wordt beschouwd als een handeling
van de staat,
ongeacht of het orgaan wetgevende, uitvoerende of rechterlijke functies
uitoefent,
en ongeacht of het een centraal of decentraal orgaan is.
- Een orgaan = elke persoon of entiteit die volgens het interne recht de
status van staatsorgaan heeft
Ja → ga naar stap 5.
Nee → check alternatieve toerekeningsgronden in art. 5–11 ILC.
Stap 4: Handelde het orgaan binnen of buiten zijn bevoegdheid? (ultra
vires) art. 7 ILC:
Check of gedraging is verricht door een orgaan van de staat (wetgevende,
uitvoerende, rechtelijke macht).
- Ook als een orgaan zijn bevoegdheid overschrijdt of in strijd met
instructies handelt,
blijft de gedraging toegerekend aan de staat, zolang het in officiële
hoedanigheid handelde.
Stap 5. Toerekening van handelingen van niet-statelijke actoren (art. 8
ILC).
→ Handelingen van individuen, milities of gewapende groeperingen kunnen aan
een staat worden toegerekend als:
- zij handelen onder de effectieve controle van die staat, of
- zij instructies of richting van die staat ontvingen.
- Nicaragua v. Verenigde Staten (1986)
→ “Effective control”-toets: alleen toerekening als de staat concrete
controle uitoefent over de specifieke operatie.
Bosnian Genocide-case (2007) → bevestigt deze toets.
Stap 6: Controleer of er omstandigheden zijn die de onrechtmatigheid
uitsluiten art. 20 – 27 ILC:
- Mogelijke uitsluitingsgronden:
2
