Vennootschaps- en Rechtspersonenrecht
Jurisprudentie
Week 4 – Karakteristieken van rechtspersonen, organisatiestructuur en vormvereisten;
verboden rechtspersonen
Forumbank (bestuursautonomie)
Feiten:
- Twee aandeelhouders van Forum-Bank NV, tweemaal Van Toorn genaamd, hebben
een algemene vergadering van aandeelhouders doen bijeenroepen op 15 januari 1953
tot behandeling van hun voorstel om de vennootschap een aanzienlijk pakket eigen
aandelen van de twee aandeelhouders te doen inkopen. De koopsom zou worden
aangewend om het negatieve saldo van hun beider voorschotrekening bij de bank aan
te zuiveren. De koopprijs was bepaald op de nominale waarde van 1000 gulden per
aandeel, terwijl de notering als incourant fonds slechts 450 gulden was. Ondanks
hevig verzet van directie en andere aandeelhouders werd het voorstel aangenomen.
Rechtsvraag:
- Kan de AVA van een NV rechtsgeldig een besluit nemen, waarbij zij aan de directie
opdraagt een bepaalde gedragslijn te volgen in een aangelegenheid, die volgens wet en
statuten tot de bevoegdheid van de directie behoort?
Kern van de zaak:
- Forumbank-regel: De AVA mag de bij wet en statuten getrokken grens van haar
bevoegdheid niet overschrijden. De inkoop van eigen aandelen behoort uitsluitend tot
de bevoegdheid van het bestuur. Het bestuur kan in specifieke gevallen een opdracht
van de AVA negeren. N.a.v. dit arrest spreekt men van bestuursautonomie: binnen de
grenzen van zijn door de wet en de statuten aangegeven taak is het bestuur autonoom.
D.w.z. dat het bestuur, zolang het binnen de genoemde grenzen blijft, noch van de
AVA, noch van de RvC, noch van enig ander orgaan instructies hoeft te aanvaarden.
ABN AMRO LaSalle (goedkeuringsrecht aandeelhouders), art. 2:107a BW
Feiten:
- Op 20 februari 2007 ontvangt ABN een brief van hedge fund TCI waarin deze
aandringt tot opsplitsing van ABN en o.a. voor de volgende AVA het agendapunt
voorstelt om bepaalde activiteiten van ABN te verkopen, af te splitsen of te fuseren.
Op 17 april laat BoA aan ABN weten LaSalle te willen overnemen. Op 22 april sluiten
ABN en BoA een overeenkomst tot verkoop van LaSalle. ABN heeft aan BoA
verklaard geen aandeelhoudersgoedkeuring nodig te hebben. Op 27 april maakt het
Consortium (groep van Fortis, RBS en Santander) bekend ABN te hebben bericht dat
zij een bod wil uitbrengen. Op 27 april wordt een confidentiality agreement gesloten.
De VEB is van mening dat de bliksemverkoop van LaSalle onrechtmatig is jegens de
aandeelhouders van ABN. De Ondernemingskamer oordeelt dat ABN de verkoop van
LaSalle niet zonder goedkeuring van haar aandeelhouders kon voltrekken.
Rechtsvraag:
- Had het bestuur van ABN het besluit tot verkoop van haar dochter LaSalle ter
goedkeuring aan haar aandeelhouders voor moeten leggen?
,Kern van de zaak:
- Bestuursautonomie (r.o. 4.3): Het bepalen van de strategie en het beleid is een
aangelegenheid van het bestuur. De RvC houdt toezicht en de AVA kan haar
opvattingen terzake tot uitdrukking brengen door uitoefening van de haar in de wet en
statuten toegekende rechten. Dit betekent in het algemeen dat bestuur verantwoording
moet afleggen aan AVA, maar dat het, behoudens wettelijke of statutaire regelingen,
niet verplicht is de AVA vooraf in zijn besluitvorming te betrekken.
- Wezenlijk andere onderneming: De OK heeft bijzondere omstandigheden
aangehaald, waardoor bestuur toch om goedkeuring van de AVA moest vragen. HR
bepaalt echter dat deze omstandigheden niet zonder dat de wet of statuten daarin
voorzien, kunnen leiden tot een goedkeuringsrecht van de AVA. Zij leiden ook niet tot
een verplichting van het bestuur om de AVA terzake te consulteren (r.o. 4.4). Het
besluit tot verkoop van La Salle kan niet worden aangemerkt als een besluit omtrent
een ‘belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de vennootschap of
de onderneming’ ex art. 2:107a BW (r.o. 4.7). Het dient te gaan om gevallen waarin de
besluiten zo ingrijpend zijn dat zij aard van aandeelhouderschap veranderen, dat de
aandeelhouder daardoor als het ware aandelen gaat houden in andere vennootschap.
Cancun (vennootschappelijk belang)
Feiten:
- Cancun Holding I B.V. richtte de vennootschap op als houdstervennootschap van
Efesyde die een hotelcomplex in Cancun zou realiseren. Holding I verkocht later 50%
van de aandelen aan Inversiones. Invernostra S.L. verkreeg een belang van 7% in de
vennootschap door een converteerbare lening. Vervolgens ontstonden conflicten over
de uitvoering van overeenkomsten, financiële verplichtingen en aandelenverwatering.
Installatiewerkzaamheden en vorderingen van Inversiones op Efesyde, evenals
financieringsvoorwaarden van Banco, leidden tot complexe bestuursbeslissingen.
Efesyde gaf aandelen uit aan Inversiones, wat leidde tot verwatering van het belang
van de vennootschap in Efesyde. Deze stappen werden zonder adequate vastlegging
genomen en waren gericht op tijdelijke oplossingen die niet werden nagekomen.
Daarnaast werd het bestuur van Vesta, een dochter, vervangen zonder medeweten van
alle aandeelhouders. Geldstromen werden omgeleid, wat leidde tot verdere conflicten.
Rechtsvraag:
- Hoe dient het vennootschappelijk belang begrepen te worden?
Kern van de zaak:
- Belang van de vennootschap (r.o. 4.2.1): Bij de vervulling van hun taak dienen de
bestuurders zich naar belang van vennootschap en met haar verbonden onderneming te
richten. Wat dat belang inhoudt, hangt af van omstandigheden van het geval. Indien
aan de vennootschap een onderneming is verbonden, wordt het vennootschapsbelang
vooral bepaald door bevorderen van het bestendige succes van onderneming. In geval
van een JV-vennootschap wordt het belang van de vennootschap voorts bepaald door
de aard en inhoud van de tussen de aandeelhouders overeengekomen samenwerking.
- Betrokken belangen (r.o. 4.2.2): Bij de vervulling van hun taak dienen bestuurders
voorts, mede o.g.v. art. 2:8 BW, zorgvuldigheid te betrachten m.b.t. de belangen van
al degenen die bij de vennootschap en haar onderneming zijn betrokken. Deze
zorgvuldigheidsverplichting kan meebrengen dat bestuurders bij het dienen van het
vennootschapsbelang ervoor zorgen dat daardoor de belangen van al degenen die bij
de vennootschap of haar onderneming zijn betrokken niet onnodig of onevenredig
worden geschaad.
, Vereniging Martijn (vrijheid van vereniging), art. 2:20 lid 1 vs. art. 8 Gw en 11 EVRM
Feiten:
- Vereniging Martijn was een Nederlandse vereniging die streefde naar wettelijke en
maatschappelijke acceptatie van seksuele relaties tussen volwassenen en kinderen.
Rechtsvraag:
- In welke mate dient terughoudendheid te worden betracht bij de toepassing van art.
2:20 lid 1 BW?
Kern van de zaak:
- Vrijheid vs. bescherming (r.o. 3.11.3): Hoewel in het algemeen grote
terughoudendheid moet worden betracht bij het verbieden en ontbinden van een
vereniging, dwingen de uitzonderlijk ernstige aard van de onderhavige gedragingen,
de aard van de werkzaamheden van de vereniging en de daarmee strokende kennelijke
bedoeling van haar leden, tot het oordeel dat het in een democratische samenleving
noodzakelijk is dat de vereniging wordt verboden en ontbonden in het belang van de
bescherming van de gezondheid en rechten en vrijheden van kinderen.
Boskalis/Fugro (agenderingsrecht), art. 2:114a BW
Feiten:
- Fugro is een beursgenoteerde vennootschap, waarin Boskalis een belang van ruim
28% hield. Boskalis heeft bezwaar tegen een door Fugro ingestelde Antilliaanse
beschermingsconstructie op het niveau van twee dochters in Curaçao. Boskalis heeft
Fugro verzocht om als agendapunt een aanbeveling tot ontmanteling van de
constructie ter stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Fugro heeft Boskalis
meegedeeld dat zij niet bereid is het door Boskalis voorgedragen agendapunt ter
stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Fugro is wel bereid het onderwerp
ter bespreking te agenderen en door de Boskalis geformuleerde toelichting in de
agenda op te nemen
Rechtsvraag:
- Tot hoe ver strekt het tot de aandeelhouders toebehorende agenderingsrecht?
Kern van de zaak:
- Herhaling HR ABN AMRO (r.o. 3.3.6): De HR herhaalt dat het bepalen van het
beleid en de strategie van een vennootschap en de met haar verbonden onderneming
i.b. een aangelegenheid is van het bestuur van de vennootschap.
- Reikwijdte art. 2:114a BW (r.o. 3.3.7): Nu het bepalen van het beleid en de strategie
van een vennootschap en de met haar verbonden onderneming i.b. een aangelegenheid
is van het bestuur en het bestuur niet verplicht is de AVA daaromtrent te consulteren,
kunnen de in art. 2:114a bedoelde aandeelhouders en certificaathouders de
vennootschap niet ertoe verplichten een onderwerp dat een aangelegenheid is van het
bestuur ter stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Daarbij doet niet ter zake
dat die stemming geen rechtsgevolg heeft en wordt betiteld als een informele
stemming, een aanbeveling, een motie of een peiling.
Bandidos (informele vereniging), art. 2:20 lid 1, art. 10:117 BW
Feiten:
- Motorclubs onder de naam Bandidos zijn ontstaan in de VS. Sinds 2014 zijn er
chapters van Bandidos opgericht in Nederland. Volgens het OM is de cultuur van
Bandidos gericht op het plegen van ernstige strafbare feiten en het aantasten van
rechten en vrijheden van anderen en eigen leden en vordert hierom ontbinding
krachtens art. 2:20 lid 1.
Jurisprudentie
Week 4 – Karakteristieken van rechtspersonen, organisatiestructuur en vormvereisten;
verboden rechtspersonen
Forumbank (bestuursautonomie)
Feiten:
- Twee aandeelhouders van Forum-Bank NV, tweemaal Van Toorn genaamd, hebben
een algemene vergadering van aandeelhouders doen bijeenroepen op 15 januari 1953
tot behandeling van hun voorstel om de vennootschap een aanzienlijk pakket eigen
aandelen van de twee aandeelhouders te doen inkopen. De koopsom zou worden
aangewend om het negatieve saldo van hun beider voorschotrekening bij de bank aan
te zuiveren. De koopprijs was bepaald op de nominale waarde van 1000 gulden per
aandeel, terwijl de notering als incourant fonds slechts 450 gulden was. Ondanks
hevig verzet van directie en andere aandeelhouders werd het voorstel aangenomen.
Rechtsvraag:
- Kan de AVA van een NV rechtsgeldig een besluit nemen, waarbij zij aan de directie
opdraagt een bepaalde gedragslijn te volgen in een aangelegenheid, die volgens wet en
statuten tot de bevoegdheid van de directie behoort?
Kern van de zaak:
- Forumbank-regel: De AVA mag de bij wet en statuten getrokken grens van haar
bevoegdheid niet overschrijden. De inkoop van eigen aandelen behoort uitsluitend tot
de bevoegdheid van het bestuur. Het bestuur kan in specifieke gevallen een opdracht
van de AVA negeren. N.a.v. dit arrest spreekt men van bestuursautonomie: binnen de
grenzen van zijn door de wet en de statuten aangegeven taak is het bestuur autonoom.
D.w.z. dat het bestuur, zolang het binnen de genoemde grenzen blijft, noch van de
AVA, noch van de RvC, noch van enig ander orgaan instructies hoeft te aanvaarden.
ABN AMRO LaSalle (goedkeuringsrecht aandeelhouders), art. 2:107a BW
Feiten:
- Op 20 februari 2007 ontvangt ABN een brief van hedge fund TCI waarin deze
aandringt tot opsplitsing van ABN en o.a. voor de volgende AVA het agendapunt
voorstelt om bepaalde activiteiten van ABN te verkopen, af te splitsen of te fuseren.
Op 17 april laat BoA aan ABN weten LaSalle te willen overnemen. Op 22 april sluiten
ABN en BoA een overeenkomst tot verkoop van LaSalle. ABN heeft aan BoA
verklaard geen aandeelhoudersgoedkeuring nodig te hebben. Op 27 april maakt het
Consortium (groep van Fortis, RBS en Santander) bekend ABN te hebben bericht dat
zij een bod wil uitbrengen. Op 27 april wordt een confidentiality agreement gesloten.
De VEB is van mening dat de bliksemverkoop van LaSalle onrechtmatig is jegens de
aandeelhouders van ABN. De Ondernemingskamer oordeelt dat ABN de verkoop van
LaSalle niet zonder goedkeuring van haar aandeelhouders kon voltrekken.
Rechtsvraag:
- Had het bestuur van ABN het besluit tot verkoop van haar dochter LaSalle ter
goedkeuring aan haar aandeelhouders voor moeten leggen?
,Kern van de zaak:
- Bestuursautonomie (r.o. 4.3): Het bepalen van de strategie en het beleid is een
aangelegenheid van het bestuur. De RvC houdt toezicht en de AVA kan haar
opvattingen terzake tot uitdrukking brengen door uitoefening van de haar in de wet en
statuten toegekende rechten. Dit betekent in het algemeen dat bestuur verantwoording
moet afleggen aan AVA, maar dat het, behoudens wettelijke of statutaire regelingen,
niet verplicht is de AVA vooraf in zijn besluitvorming te betrekken.
- Wezenlijk andere onderneming: De OK heeft bijzondere omstandigheden
aangehaald, waardoor bestuur toch om goedkeuring van de AVA moest vragen. HR
bepaalt echter dat deze omstandigheden niet zonder dat de wet of statuten daarin
voorzien, kunnen leiden tot een goedkeuringsrecht van de AVA. Zij leiden ook niet tot
een verplichting van het bestuur om de AVA terzake te consulteren (r.o. 4.4). Het
besluit tot verkoop van La Salle kan niet worden aangemerkt als een besluit omtrent
een ‘belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de vennootschap of
de onderneming’ ex art. 2:107a BW (r.o. 4.7). Het dient te gaan om gevallen waarin de
besluiten zo ingrijpend zijn dat zij aard van aandeelhouderschap veranderen, dat de
aandeelhouder daardoor als het ware aandelen gaat houden in andere vennootschap.
Cancun (vennootschappelijk belang)
Feiten:
- Cancun Holding I B.V. richtte de vennootschap op als houdstervennootschap van
Efesyde die een hotelcomplex in Cancun zou realiseren. Holding I verkocht later 50%
van de aandelen aan Inversiones. Invernostra S.L. verkreeg een belang van 7% in de
vennootschap door een converteerbare lening. Vervolgens ontstonden conflicten over
de uitvoering van overeenkomsten, financiële verplichtingen en aandelenverwatering.
Installatiewerkzaamheden en vorderingen van Inversiones op Efesyde, evenals
financieringsvoorwaarden van Banco, leidden tot complexe bestuursbeslissingen.
Efesyde gaf aandelen uit aan Inversiones, wat leidde tot verwatering van het belang
van de vennootschap in Efesyde. Deze stappen werden zonder adequate vastlegging
genomen en waren gericht op tijdelijke oplossingen die niet werden nagekomen.
Daarnaast werd het bestuur van Vesta, een dochter, vervangen zonder medeweten van
alle aandeelhouders. Geldstromen werden omgeleid, wat leidde tot verdere conflicten.
Rechtsvraag:
- Hoe dient het vennootschappelijk belang begrepen te worden?
Kern van de zaak:
- Belang van de vennootschap (r.o. 4.2.1): Bij de vervulling van hun taak dienen de
bestuurders zich naar belang van vennootschap en met haar verbonden onderneming te
richten. Wat dat belang inhoudt, hangt af van omstandigheden van het geval. Indien
aan de vennootschap een onderneming is verbonden, wordt het vennootschapsbelang
vooral bepaald door bevorderen van het bestendige succes van onderneming. In geval
van een JV-vennootschap wordt het belang van de vennootschap voorts bepaald door
de aard en inhoud van de tussen de aandeelhouders overeengekomen samenwerking.
- Betrokken belangen (r.o. 4.2.2): Bij de vervulling van hun taak dienen bestuurders
voorts, mede o.g.v. art. 2:8 BW, zorgvuldigheid te betrachten m.b.t. de belangen van
al degenen die bij de vennootschap en haar onderneming zijn betrokken. Deze
zorgvuldigheidsverplichting kan meebrengen dat bestuurders bij het dienen van het
vennootschapsbelang ervoor zorgen dat daardoor de belangen van al degenen die bij
de vennootschap of haar onderneming zijn betrokken niet onnodig of onevenredig
worden geschaad.
, Vereniging Martijn (vrijheid van vereniging), art. 2:20 lid 1 vs. art. 8 Gw en 11 EVRM
Feiten:
- Vereniging Martijn was een Nederlandse vereniging die streefde naar wettelijke en
maatschappelijke acceptatie van seksuele relaties tussen volwassenen en kinderen.
Rechtsvraag:
- In welke mate dient terughoudendheid te worden betracht bij de toepassing van art.
2:20 lid 1 BW?
Kern van de zaak:
- Vrijheid vs. bescherming (r.o. 3.11.3): Hoewel in het algemeen grote
terughoudendheid moet worden betracht bij het verbieden en ontbinden van een
vereniging, dwingen de uitzonderlijk ernstige aard van de onderhavige gedragingen,
de aard van de werkzaamheden van de vereniging en de daarmee strokende kennelijke
bedoeling van haar leden, tot het oordeel dat het in een democratische samenleving
noodzakelijk is dat de vereniging wordt verboden en ontbonden in het belang van de
bescherming van de gezondheid en rechten en vrijheden van kinderen.
Boskalis/Fugro (agenderingsrecht), art. 2:114a BW
Feiten:
- Fugro is een beursgenoteerde vennootschap, waarin Boskalis een belang van ruim
28% hield. Boskalis heeft bezwaar tegen een door Fugro ingestelde Antilliaanse
beschermingsconstructie op het niveau van twee dochters in Curaçao. Boskalis heeft
Fugro verzocht om als agendapunt een aanbeveling tot ontmanteling van de
constructie ter stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Fugro heeft Boskalis
meegedeeld dat zij niet bereid is het door Boskalis voorgedragen agendapunt ter
stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Fugro is wel bereid het onderwerp
ter bespreking te agenderen en door de Boskalis geformuleerde toelichting in de
agenda op te nemen
Rechtsvraag:
- Tot hoe ver strekt het tot de aandeelhouders toebehorende agenderingsrecht?
Kern van de zaak:
- Herhaling HR ABN AMRO (r.o. 3.3.6): De HR herhaalt dat het bepalen van het
beleid en de strategie van een vennootschap en de met haar verbonden onderneming
i.b. een aangelegenheid is van het bestuur van de vennootschap.
- Reikwijdte art. 2:114a BW (r.o. 3.3.7): Nu het bepalen van het beleid en de strategie
van een vennootschap en de met haar verbonden onderneming i.b. een aangelegenheid
is van het bestuur en het bestuur niet verplicht is de AVA daaromtrent te consulteren,
kunnen de in art. 2:114a bedoelde aandeelhouders en certificaathouders de
vennootschap niet ertoe verplichten een onderwerp dat een aangelegenheid is van het
bestuur ter stemming op te nemen in de agenda van de AVA. Daarbij doet niet ter zake
dat die stemming geen rechtsgevolg heeft en wordt betiteld als een informele
stemming, een aanbeveling, een motie of een peiling.
Bandidos (informele vereniging), art. 2:20 lid 1, art. 10:117 BW
Feiten:
- Motorclubs onder de naam Bandidos zijn ontstaan in de VS. Sinds 2014 zijn er
chapters van Bandidos opgericht in Nederland. Volgens het OM is de cultuur van
Bandidos gericht op het plegen van ernstige strafbare feiten en het aantasten van
rechten en vrijheden van anderen en eigen leden en vordert hierom ontbinding
krachtens art. 2:20 lid 1.
