✏️
Pedagogiek over hoop (De Winter)
Introductie
Individuele problemen
Hoop en optimisme
Hoopgevende sociale pedagogiek
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
Voorbeelden praktijk
Introductie
In zijn afscheidsrede “Pedagogiek over Hoop – Het onmiskenbare belang van optimisme in opvoeding en
onderwijs” (2017) reflecteert Micha de Winter (faculteishoogleraar maatschappelijke opvoedingsvraagstukken
aan de UU) op de rol van hoop en optimisme in opvoeding.
In de introductie schetst De Winter een klimaat waarin we altijd leven in onzekere en spannende tijden. Hij vraagt
zich af wat zo’n klimaat voor opgroeiende kinderen en jongeren betekent.
Individuele problemen
De academische pedagogiek richt zich steeds meer op individuele problemen en labels, waardoor kinderen
steeds minder als ‘normaal’ worden beschouwd. Dit is het problematiseren van afwijkingen.
Negatieve invloed op kinderen met een label: Slechter zelfbeeld, hoop verdwijnt, anderen gaan het kind
anders behandelen.
Voorbeeld waarin dit gebeurt uit het perspectief van een moeder: “Nu de juf weet dat onze zoon zich in
het autistische spectrum bevindt, behandelt zij hem ineens anders. En als de voetbalclub zou weten welk
label hij heeft, moet hij er vanaf. Kinderen gaan zich naar de diagnose gedragen, kortom: hadden we hem
maar nooit laten testen.”
Opvoeding moet kinderen leren omgaan met diversiteit en hun unieke talenten benutten in plaats van vast te
houden aan labels.
Bv unieke talenten benutten: Mensen met autisme kunnen zich goed focussen op getallen en algoritmen
waardoor ze ideaal zijn als werknemers bij ICT-bedrijven.
Hoop en optimisme
Hoop en optimisme zijn belangrijk voor de ontwikkeling van jonge mensen. Ze stimuleren motivatie,
betrokkenheid en persoonlijke groei. Ze geven jongeren het gevoel dat ze ertoe doen en dat de samenleving op
hen wacht.
Dasberg (1980): “Er bestaat geen andere pedagogie dan de pedagogie van de hoop”.
Hoop - De verwachting dat gewenste gebeurtenissen of veranderingen zullen plaatsvinden, waarbij men gelooft
zelf hierop invloed te kunnen uitoefenen.
Dewey beschrijft hoop als instinctieve impuls tot groei. Gaandeweg leren kinderen om die impuls te verbinden
met het gebruik van gezond verstand.
De ultieme hoop ontstaat volgens Dewey door: Een leven van uitdaging, creativiteit en coöperatief
democratisch leven.
“Leren zien van mogelijkheden tot verbetering” (Dasberg) vind De Winter een cruciaal en inspirerend aspect
van hoop.
Pedagogiek over hoop (De Winter) 1
, Optimisme - De algemene verwachting dat de toekomst positief zal verlopen. Mensen geloven niet dat ze er zelf
invloed op hebben.
Hoop en optimisme hoeven niet per definitie individueel georiënteerd te zijn. Ze kunnen ook betrekking hebben
op grotere sociale verbanden zoals ‘onze school’ of ‘ons land’.
Hoopgevende sociale pedagogiek
Pedagogiek moet zich gaan richten op perspectief, groei en het handelen van volwassenen om die groei te
stimuleren.
We hebben ons erg geconcentreerd op datgene wat niet goed gaat, maar we zijn ook bezig met positieve dingen:
Bv: Hoe we democratisch burgerschap bij kinderen kunnen bevorderen.
Bv: Hoe we de kwaliteit van de kinderopvang kunnen verbeteren.
Volgens De winter verschuift de pedagogische invalshoek in twee opzichten:
1. Van problematiserend naar gerichtheid op groei.
2. Van individueel naar sociaal.
Samen leiden deze verschuivingen tot een hoopgevende sociale pedagogiek.
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
1. Handelingsperspectieven cultiveren
Pedagogiek bestudeert het handelen van opvoeders en biedt hen handelingsperspectieven.
Kinderen leren door samenwerking en een onderzoekende houding dat ze invloed hebben.
2. Onderbreken van impulsieve oordelen en verlangens
Opvoeding moet kinderen helpen verder te kijken dan het ‘ik-wil-nu’ en zich te kunnen verplaatsen in
anderen.
3. Optimisme voorleven
Seligman: Individualisering leidt tot pessimisme bij jongeren en dat iedereen persoonlijk verantwoordelijk
is voor zijn eigen falen. Zijn oplossing (leren positief denken) is echter individueel.
Elchardus: Jongvolwassenen zijn optimistisch over hun toekomst maar pessimistisch over de
samenleving. Oplossing ligt in collectieve hoop en een politiek van vooruitgang.
Er is een pedagogiek nodig die jonge mensen en opvoeders uitdaagt om sociale problemen met elkaar
aan te pakken. Door individualisering zijn opvoeders namelijk steeds meer op zichzelf teruggeworpen
geraakt. Om dit te bereiken is veel hoop en optimisme nodig.
4. Participatie bevorderen
Kinderen serieus nemen en actief mee laten doen in de samenleving.
Korczak liet met zijn kinderweeshuis zien dat kinderen verantwoordelijkheid en hoop ontwikkelen wanneer
dit gebeurt. Deze betrokkenheid geeft kinderen hoop.
Doordat ons onderwijs steeds verder segregeert, komen leerlingen met verschillende achtergronden niet
meer bij elkaar. Dit belemmert participatie.
Voorbeelden praktijk
Concrete voorbeelden uit de praktijk om een hoopgevende sociale pedagogiek na te streven:
Vreedzame School - Basisschool met aandacht voor sociale competentie en democratisch burgerschap.
Kinderen leren democratisch samenleven en conflicten oplossen. Op deze manier kunnen kinderen initiatief
Pedagogiek over hoop (De Winter) 2
Pedagogiek over hoop (De Winter)
Introductie
Individuele problemen
Hoop en optimisme
Hoopgevende sociale pedagogiek
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
Voorbeelden praktijk
Introductie
In zijn afscheidsrede “Pedagogiek over Hoop – Het onmiskenbare belang van optimisme in opvoeding en
onderwijs” (2017) reflecteert Micha de Winter (faculteishoogleraar maatschappelijke opvoedingsvraagstukken
aan de UU) op de rol van hoop en optimisme in opvoeding.
In de introductie schetst De Winter een klimaat waarin we altijd leven in onzekere en spannende tijden. Hij vraagt
zich af wat zo’n klimaat voor opgroeiende kinderen en jongeren betekent.
Individuele problemen
De academische pedagogiek richt zich steeds meer op individuele problemen en labels, waardoor kinderen
steeds minder als ‘normaal’ worden beschouwd. Dit is het problematiseren van afwijkingen.
Negatieve invloed op kinderen met een label: Slechter zelfbeeld, hoop verdwijnt, anderen gaan het kind
anders behandelen.
Voorbeeld waarin dit gebeurt uit het perspectief van een moeder: “Nu de juf weet dat onze zoon zich in
het autistische spectrum bevindt, behandelt zij hem ineens anders. En als de voetbalclub zou weten welk
label hij heeft, moet hij er vanaf. Kinderen gaan zich naar de diagnose gedragen, kortom: hadden we hem
maar nooit laten testen.”
Opvoeding moet kinderen leren omgaan met diversiteit en hun unieke talenten benutten in plaats van vast te
houden aan labels.
Bv unieke talenten benutten: Mensen met autisme kunnen zich goed focussen op getallen en algoritmen
waardoor ze ideaal zijn als werknemers bij ICT-bedrijven.
Hoop en optimisme
Hoop en optimisme zijn belangrijk voor de ontwikkeling van jonge mensen. Ze stimuleren motivatie,
betrokkenheid en persoonlijke groei. Ze geven jongeren het gevoel dat ze ertoe doen en dat de samenleving op
hen wacht.
Dasberg (1980): “Er bestaat geen andere pedagogie dan de pedagogie van de hoop”.
Hoop - De verwachting dat gewenste gebeurtenissen of veranderingen zullen plaatsvinden, waarbij men gelooft
zelf hierop invloed te kunnen uitoefenen.
Dewey beschrijft hoop als instinctieve impuls tot groei. Gaandeweg leren kinderen om die impuls te verbinden
met het gebruik van gezond verstand.
De ultieme hoop ontstaat volgens Dewey door: Een leven van uitdaging, creativiteit en coöperatief
democratisch leven.
“Leren zien van mogelijkheden tot verbetering” (Dasberg) vind De Winter een cruciaal en inspirerend aspect
van hoop.
Pedagogiek over hoop (De Winter) 1
, Optimisme - De algemene verwachting dat de toekomst positief zal verlopen. Mensen geloven niet dat ze er zelf
invloed op hebben.
Hoop en optimisme hoeven niet per definitie individueel georiënteerd te zijn. Ze kunnen ook betrekking hebben
op grotere sociale verbanden zoals ‘onze school’ of ‘ons land’.
Hoopgevende sociale pedagogiek
Pedagogiek moet zich gaan richten op perspectief, groei en het handelen van volwassenen om die groei te
stimuleren.
We hebben ons erg geconcentreerd op datgene wat niet goed gaat, maar we zijn ook bezig met positieve dingen:
Bv: Hoe we democratisch burgerschap bij kinderen kunnen bevorderen.
Bv: Hoe we de kwaliteit van de kinderopvang kunnen verbeteren.
Volgens De winter verschuift de pedagogische invalshoek in twee opzichten:
1. Van problematiserend naar gerichtheid op groei.
2. Van individueel naar sociaal.
Samen leiden deze verschuivingen tot een hoopgevende sociale pedagogiek.
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
1. Handelingsperspectieven cultiveren
Pedagogiek bestudeert het handelen van opvoeders en biedt hen handelingsperspectieven.
Kinderen leren door samenwerking en een onderzoekende houding dat ze invloed hebben.
2. Onderbreken van impulsieve oordelen en verlangens
Opvoeding moet kinderen helpen verder te kijken dan het ‘ik-wil-nu’ en zich te kunnen verplaatsen in
anderen.
3. Optimisme voorleven
Seligman: Individualisering leidt tot pessimisme bij jongeren en dat iedereen persoonlijk verantwoordelijk
is voor zijn eigen falen. Zijn oplossing (leren positief denken) is echter individueel.
Elchardus: Jongvolwassenen zijn optimistisch over hun toekomst maar pessimistisch over de
samenleving. Oplossing ligt in collectieve hoop en een politiek van vooruitgang.
Er is een pedagogiek nodig die jonge mensen en opvoeders uitdaagt om sociale problemen met elkaar
aan te pakken. Door individualisering zijn opvoeders namelijk steeds meer op zichzelf teruggeworpen
geraakt. Om dit te bereiken is veel hoop en optimisme nodig.
4. Participatie bevorderen
Kinderen serieus nemen en actief mee laten doen in de samenleving.
Korczak liet met zijn kinderweeshuis zien dat kinderen verantwoordelijkheid en hoop ontwikkelen wanneer
dit gebeurt. Deze betrokkenheid geeft kinderen hoop.
Doordat ons onderwijs steeds verder segregeert, komen leerlingen met verschillende achtergronden niet
meer bij elkaar. Dit belemmert participatie.
Voorbeelden praktijk
Concrete voorbeelden uit de praktijk om een hoopgevende sociale pedagogiek na te streven:
Vreedzame School - Basisschool met aandacht voor sociale competentie en democratisch burgerschap.
Kinderen leren democratisch samenleven en conflicten oplossen. Op deze manier kunnen kinderen initiatief
Pedagogiek over hoop (De Winter) 2
