AFP | Renee Reijnders
Anatomie, Fysiologie & Pathologie P2
Les 1: Functies en opbouw ademhalingsstelsel
Leerdoelen:
• legt de functies van het ademhalingsstelsel uit
• beschrijft de structuren die lucht naar de longen voeren en hun functies
• legt de opbouw van de alveoli uit.
→Hoofdstuk 15 van ‘Anatomie en fysiologie: een inleiding’ (Martini & Bartholomew, 2017)
Uitgewerkte leerdoelen
Functies van het ademhalingsstelsel
- Het vormt een groot oppervlak voor gaswisseling tussen de lucht en het bloed
- Het verplaatsen van lucht van en naar het gaswisselingoppervlak in de longen
- Bescherming van de alveolaire oppervlakken tegen uitdroging en temperatuurverandering
en verdediging tegen binnendringende ziekteverwekkers (pathogenen)
- De vorming van geluiden waardoor spraak, zang en andere vormen van communicatie
mogelijk zijn
- De reukzin bevorderen door de reukcellen in de neusholten
Structuren die lucht naar de longen voeren en hun functies
Structuur Functie
Neus - Verwarmt en bevochtigt de ingeademde lucht
- Filtert meer dan 95% van de deeltjes van de ingeademde lucht
→Beschermen van de luchtwegen door de ingeademde lucht te
verwarmen, bevochtigen en filteren
Farynx (keelholte) De nasofarynx, orofarynx en laryngofarynx zijn bekleed met een
gelaagd plaveiselepitheel dat bestand is tegen mechanische slijtage,
agressieve stoffen en binnendringende ziekteverwekkers.
Larynx (strottenhoofd) - Luchtweg openhouden bij ademhaling
- Luchtweg afsluiten bij eten en drinken
- Geluid maken
Trachea (luchtpijp) - De toegangsweg van lucht naar de longen toe. De U-vormige
kraakbeenringen ondersteunen de luchtpijp, zodat hij niet in
elkaar zakt en de luchtstroom niet wordt belemmerd.
- Het slijmvlies van de luchtpijp beschermt de luchtpijp tegen
invloeden van buitenaf (zoals bacteriën)
- Het slijmvlies smeert de luchtpijp en reinigt en bevochtigt de
ingeademde lucht.
- Het lymfeweefsel van de luchtpijp speelt een belangrijke rol bij
de bescherming tegen schadelijke organismen die worden
ingeademd.
Bronchiën - zorgen ervoor dat de lucht die wordt ingeademd, door de hele
longen wordt verspreid.
- De uitademingslucht wordt door bronchiën en de luchtpijp naar
buiten geleid.
- De uitwisseling van zuurstof en koolzuurgas tussen de
ingeademde lucht en het bloed dat door de longen stroomt,
vindt plaats in de longblaasjes.
1
, AFP | Renee Reijnders
Grootste bronchiolen Voeren gas naar de gaswisselingsoppervlakken van de longen
Opbouw van de alveoli (longblaasjes)
De terminale bronchioli vormen de kleinste
vertakkingen van de luchtwegen en monden uit
in longtrechtertjes die tientallen ballonachtige
zakjes omvatten: de alveoli (longblaasjes). Deze
alveoli hebben een zeer dunne wand die
bestaat uit slechts één cellaag plaveiselepitheel
en een basaalmembraan.
De alveoli worden omgeven door een dicht
netwerk van hele dunne bloedvaten: de
alveolaire capillairen. Ook deze bloedvaten
hebben een erg dunne wand. Door deze dunne
wand kunnen gassen als zuurstof en
koolstofdioxide gemakkelijk vanuit ingeademde
lucht naar het bloed diffunderen en andersom.
Gasuitwisseling tussen de longen en het bloed
vindt plaats in de terminale bronchioli en de
alveoli.
Anatomie alveoli:
• Resperatorisch membraan
- Één laag plaveisepitheel
- Capillair endotheel
- Versmolten basaalmembraan
• Pneumocyten
- Producten surfactant om longcollaps tegen te gaan
• Alveolaire macrofragen
- Fagocyten vreemde deeltjes
Het respiratorisch epitheel/slijmvliezen
Respiratorisch epitheel plus ondersteunend bindweefsel
- Bekleedt neusholte en het grootste deel van de ademhalingswegen
- Bekercellen en kliercellen geven slijm af
- Slijm vangt ingeademd vuil en pathogeen
- Trilhaartjes bewegen het slijm van de luchtwegen naar de keelholte
- Irriterende stoffen stimuleren slijmproductie
→ veroorzaakt loopneus
2
, AFP | Renee Reijnders
De macroscopische anatomie van de longen
3
, AFP | Renee Reijnders
Vragen
1. Tijdens het slikken sluit de epiglottis de glottis (luchtwegen) af
2. Het moet flexibel zijn zodat je kan bewegen. Als er eten door de slokdarm gaat, kan dit tegen
de trachea aanduwen en daarom heeft deze U-vormige kraakbeenringen
3. Epitheelweefsel
4. Ligt bij bronchiolen. Astma is een ziekte die veroorzaakt wordt door kleine ontstekingen in de
longen. Deze bevinden zich in de bronchiën, de vertakkingen in de longen die de luchtpijp
met de longblaasjes verbinden. Als je deze ziekte hebt, raken je bronchiën snel overprikkeld
door bijvoorbeeld rook, sterke geuren, uitlaatgassen, grote inspanning, emoties, huisstofmijt
of huisdieren. Niet iedere astmapatiënt reageert op dezelfde prikkels, maar als een
overgevoeligheidsreactie optreedt, kan dit leiden tot een zogenaamde astma-aanval.
Bronchiën worden verkrampen en hier wordt je benauwd van.
5. Probleem ligt bij alveoli. COPD is een verzamelnaam voor:
- Chronische bronchitis: bij chronische bronchitis zijn uw bronchiën steeds ontstoken. De
bronchiën zijn de vertakkingen van uw luchtpijp naar uw longen. Daardoor maakt uw lichaam
meer slijm aan en is ademhalen lastiger.
- Longemfyseem: bij longemfyseem of emfyseem gaan er langzaam longblaasjes verloren. De
longblaasjes zorgen ervoor dat zuurstof na het inademen in uw bloed komt. En dat u
afvalstoffen weer kunt uitademen. Hoe minder longblaasjes er zijn, hoe moeilijker dit wordt.
Hierdoor kunt u het benauwd krijgen.
Eerder Co2 opstapeling dan te weinig
4
, AFP | Renee Reijnders
6. Het slijm in de luchtwegen is heel erg taai. Op niveau van de alveoli maar vooral hoger
worden de longen verstopt.
7. Je hebt lucht die je inademt, dit komt in de luchtpijp, vervolgens in de bronchiën, dit vertakt
zich over de hele longen. Bronchiën worden bronchiolen en zij vervoeren lucht in de alviolen.
Bij het bloedvatstelsel werkt dit hetzelfde.
8. Longblaasjes blijven open, hier zorgt de surfactant voor. Tot aan week 34 van de
zwangerschap wordt surfactant niet geproduceerd. Bij vroeggeboorte kunnen longblaasjes
slecht of niet ontplooid worden en daardoor moeten vroeggeboren kinderen vaak aan de
beademing.
• Bronchoconstrictie= samentrekken van de bronchus. Dit gebeurd door middel van het
parasympatische zenuwstelsel
• Bronchodilatatie=uitrekken van de bronchus. Dit gebeurd tijdens het sympathische
activering
Les 2: Ademhalingsfysiologie
Leerdoelen:
• legt de begrippen ventilatie, diffusie en perfusie uit
• definieert de processen van externe en interne respiratie
• beschrijft de natuurkundige principes waardoor de verplaatsing van lucht in en uit de longen
mogelijk wordt
• verklaart hoe de werking van de ademhalingsspieren de adembewegingen tot stand brengt
• duidt de natuurkundige principes waardoor de diffusie van gassen in en uit het bloed mogelijk
wordt
• formuleert hoe zuurstof en kooldioxide in het bloed worden vervoerd
→Hoofdstuk 15 van ‘Anatomie en fysiologie: een inleiding’ (Martini & Bartholomew, 2017)
Uitgewerkte leerdoelen:
Ventilatie, diffusie en perfusie
Ventilatie Mechanische uitwisseling van lucht tussen de longen en de buitenlucht.
• inspiratie= (inademen) actieve fase van ventilatie
• expiratie= (uitademen) passieve fase van ventilatie
Diffusie Het proces van gasuitwisseling tussen de lucht in de alveoli en het bloed. De
zuurstofspanning in het bloed is lager dan de zuurstofspanning in de alveoli
waardoor zuurstof naar het bloed verplaatst (het bloed wordt
geoxygeneerd).
Perfusie Het proces van doorbloeding van een weefsels. De perfusie van de longen
maakt gaswisseling mogelijk, en perfusie van andere weefsels zorgen dat
deze niet afsterven.
Processen van interen en externe respiratie
Respiratie= twee geïntegreerde processen→longventilatie en gaswisseling
• externe respiratie: alle processen die zijn betrokken bij de uitwisseling van zuurstof (O2) en
kooldioxide(Co2) tussen de interstitiële vloeistoffen van het lichaam en het externe milieu.
1. Longventilatie, of ademhaling waarbij de lucht in en uit de longen wordt verplaatst
via fysieke verplaatsing
5
Anatomie, Fysiologie & Pathologie P2
Les 1: Functies en opbouw ademhalingsstelsel
Leerdoelen:
• legt de functies van het ademhalingsstelsel uit
• beschrijft de structuren die lucht naar de longen voeren en hun functies
• legt de opbouw van de alveoli uit.
→Hoofdstuk 15 van ‘Anatomie en fysiologie: een inleiding’ (Martini & Bartholomew, 2017)
Uitgewerkte leerdoelen
Functies van het ademhalingsstelsel
- Het vormt een groot oppervlak voor gaswisseling tussen de lucht en het bloed
- Het verplaatsen van lucht van en naar het gaswisselingoppervlak in de longen
- Bescherming van de alveolaire oppervlakken tegen uitdroging en temperatuurverandering
en verdediging tegen binnendringende ziekteverwekkers (pathogenen)
- De vorming van geluiden waardoor spraak, zang en andere vormen van communicatie
mogelijk zijn
- De reukzin bevorderen door de reukcellen in de neusholten
Structuren die lucht naar de longen voeren en hun functies
Structuur Functie
Neus - Verwarmt en bevochtigt de ingeademde lucht
- Filtert meer dan 95% van de deeltjes van de ingeademde lucht
→Beschermen van de luchtwegen door de ingeademde lucht te
verwarmen, bevochtigen en filteren
Farynx (keelholte) De nasofarynx, orofarynx en laryngofarynx zijn bekleed met een
gelaagd plaveiselepitheel dat bestand is tegen mechanische slijtage,
agressieve stoffen en binnendringende ziekteverwekkers.
Larynx (strottenhoofd) - Luchtweg openhouden bij ademhaling
- Luchtweg afsluiten bij eten en drinken
- Geluid maken
Trachea (luchtpijp) - De toegangsweg van lucht naar de longen toe. De U-vormige
kraakbeenringen ondersteunen de luchtpijp, zodat hij niet in
elkaar zakt en de luchtstroom niet wordt belemmerd.
- Het slijmvlies van de luchtpijp beschermt de luchtpijp tegen
invloeden van buitenaf (zoals bacteriën)
- Het slijmvlies smeert de luchtpijp en reinigt en bevochtigt de
ingeademde lucht.
- Het lymfeweefsel van de luchtpijp speelt een belangrijke rol bij
de bescherming tegen schadelijke organismen die worden
ingeademd.
Bronchiën - zorgen ervoor dat de lucht die wordt ingeademd, door de hele
longen wordt verspreid.
- De uitademingslucht wordt door bronchiën en de luchtpijp naar
buiten geleid.
- De uitwisseling van zuurstof en koolzuurgas tussen de
ingeademde lucht en het bloed dat door de longen stroomt,
vindt plaats in de longblaasjes.
1
, AFP | Renee Reijnders
Grootste bronchiolen Voeren gas naar de gaswisselingsoppervlakken van de longen
Opbouw van de alveoli (longblaasjes)
De terminale bronchioli vormen de kleinste
vertakkingen van de luchtwegen en monden uit
in longtrechtertjes die tientallen ballonachtige
zakjes omvatten: de alveoli (longblaasjes). Deze
alveoli hebben een zeer dunne wand die
bestaat uit slechts één cellaag plaveiselepitheel
en een basaalmembraan.
De alveoli worden omgeven door een dicht
netwerk van hele dunne bloedvaten: de
alveolaire capillairen. Ook deze bloedvaten
hebben een erg dunne wand. Door deze dunne
wand kunnen gassen als zuurstof en
koolstofdioxide gemakkelijk vanuit ingeademde
lucht naar het bloed diffunderen en andersom.
Gasuitwisseling tussen de longen en het bloed
vindt plaats in de terminale bronchioli en de
alveoli.
Anatomie alveoli:
• Resperatorisch membraan
- Één laag plaveisepitheel
- Capillair endotheel
- Versmolten basaalmembraan
• Pneumocyten
- Producten surfactant om longcollaps tegen te gaan
• Alveolaire macrofragen
- Fagocyten vreemde deeltjes
Het respiratorisch epitheel/slijmvliezen
Respiratorisch epitheel plus ondersteunend bindweefsel
- Bekleedt neusholte en het grootste deel van de ademhalingswegen
- Bekercellen en kliercellen geven slijm af
- Slijm vangt ingeademd vuil en pathogeen
- Trilhaartjes bewegen het slijm van de luchtwegen naar de keelholte
- Irriterende stoffen stimuleren slijmproductie
→ veroorzaakt loopneus
2
, AFP | Renee Reijnders
De macroscopische anatomie van de longen
3
, AFP | Renee Reijnders
Vragen
1. Tijdens het slikken sluit de epiglottis de glottis (luchtwegen) af
2. Het moet flexibel zijn zodat je kan bewegen. Als er eten door de slokdarm gaat, kan dit tegen
de trachea aanduwen en daarom heeft deze U-vormige kraakbeenringen
3. Epitheelweefsel
4. Ligt bij bronchiolen. Astma is een ziekte die veroorzaakt wordt door kleine ontstekingen in de
longen. Deze bevinden zich in de bronchiën, de vertakkingen in de longen die de luchtpijp
met de longblaasjes verbinden. Als je deze ziekte hebt, raken je bronchiën snel overprikkeld
door bijvoorbeeld rook, sterke geuren, uitlaatgassen, grote inspanning, emoties, huisstofmijt
of huisdieren. Niet iedere astmapatiënt reageert op dezelfde prikkels, maar als een
overgevoeligheidsreactie optreedt, kan dit leiden tot een zogenaamde astma-aanval.
Bronchiën worden verkrampen en hier wordt je benauwd van.
5. Probleem ligt bij alveoli. COPD is een verzamelnaam voor:
- Chronische bronchitis: bij chronische bronchitis zijn uw bronchiën steeds ontstoken. De
bronchiën zijn de vertakkingen van uw luchtpijp naar uw longen. Daardoor maakt uw lichaam
meer slijm aan en is ademhalen lastiger.
- Longemfyseem: bij longemfyseem of emfyseem gaan er langzaam longblaasjes verloren. De
longblaasjes zorgen ervoor dat zuurstof na het inademen in uw bloed komt. En dat u
afvalstoffen weer kunt uitademen. Hoe minder longblaasjes er zijn, hoe moeilijker dit wordt.
Hierdoor kunt u het benauwd krijgen.
Eerder Co2 opstapeling dan te weinig
4
, AFP | Renee Reijnders
6. Het slijm in de luchtwegen is heel erg taai. Op niveau van de alveoli maar vooral hoger
worden de longen verstopt.
7. Je hebt lucht die je inademt, dit komt in de luchtpijp, vervolgens in de bronchiën, dit vertakt
zich over de hele longen. Bronchiën worden bronchiolen en zij vervoeren lucht in de alviolen.
Bij het bloedvatstelsel werkt dit hetzelfde.
8. Longblaasjes blijven open, hier zorgt de surfactant voor. Tot aan week 34 van de
zwangerschap wordt surfactant niet geproduceerd. Bij vroeggeboorte kunnen longblaasjes
slecht of niet ontplooid worden en daardoor moeten vroeggeboren kinderen vaak aan de
beademing.
• Bronchoconstrictie= samentrekken van de bronchus. Dit gebeurd door middel van het
parasympatische zenuwstelsel
• Bronchodilatatie=uitrekken van de bronchus. Dit gebeurd tijdens het sympathische
activering
Les 2: Ademhalingsfysiologie
Leerdoelen:
• legt de begrippen ventilatie, diffusie en perfusie uit
• definieert de processen van externe en interne respiratie
• beschrijft de natuurkundige principes waardoor de verplaatsing van lucht in en uit de longen
mogelijk wordt
• verklaart hoe de werking van de ademhalingsspieren de adembewegingen tot stand brengt
• duidt de natuurkundige principes waardoor de diffusie van gassen in en uit het bloed mogelijk
wordt
• formuleert hoe zuurstof en kooldioxide in het bloed worden vervoerd
→Hoofdstuk 15 van ‘Anatomie en fysiologie: een inleiding’ (Martini & Bartholomew, 2017)
Uitgewerkte leerdoelen:
Ventilatie, diffusie en perfusie
Ventilatie Mechanische uitwisseling van lucht tussen de longen en de buitenlucht.
• inspiratie= (inademen) actieve fase van ventilatie
• expiratie= (uitademen) passieve fase van ventilatie
Diffusie Het proces van gasuitwisseling tussen de lucht in de alveoli en het bloed. De
zuurstofspanning in het bloed is lager dan de zuurstofspanning in de alveoli
waardoor zuurstof naar het bloed verplaatst (het bloed wordt
geoxygeneerd).
Perfusie Het proces van doorbloeding van een weefsels. De perfusie van de longen
maakt gaswisseling mogelijk, en perfusie van andere weefsels zorgen dat
deze niet afsterven.
Processen van interen en externe respiratie
Respiratie= twee geïntegreerde processen→longventilatie en gaswisseling
• externe respiratie: alle processen die zijn betrokken bij de uitwisseling van zuurstof (O2) en
kooldioxide(Co2) tussen de interstitiële vloeistoffen van het lichaam en het externe milieu.
1. Longventilatie, of ademhaling waarbij de lucht in en uit de longen wordt verplaatst
via fysieke verplaatsing
5
