Financieel Familierecht - Blok 2
Videocollege 4: Huwelijkse voorwaarden
Huwelijkse voorwaarden
- Titel 8 van boek 1 BW is van toepassing op echtgenoten en geregistreerd partners (via
schakelbepaling van art. 1:80b BW)
- Voor echtgenoten
- Ook voor geregistreerd partners:
Via art. 1:80b BW zijn titel 6, 7 en 8 van het boek 1 BW van overeenkomstige toepassing
Als men trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, kan men huwelijkse voorwaarden of
partnerschapsvoorwaarden laten maken. Let op, op samenlevers zijn deze bepalingen niet van
toepassing.
Huwelijkse voorwaarden maakt men wanneer men wil afwijken van het wettelijke
huwelijksvermogensregime, gemeenschap van goederen. Alleen via het maken van huwelijkse
voorwaarden kan men van de wettelijke gemeenschap van goederen afwijken.
Maken huwelijkse voorwaarden
- De huwelijkse voorwaarden mogen voor en tijdens het huwelijk worden gemaakt (artikel
1:114 BW)
- Indien voor het huwelijk: geldend vanaf het moment van huwelijksvoltrekking (artikel 1:117
lid 2 BW) hiervan kan niet worden afgeweken.
- Indien tijdens het huwelijk: geldend vanaf de dag na verlijden akte of op een later tijdstip
indien anders overeengekomen (artikel 1:120 lid 1 BW)
• Een eerder tijdstip afspreken kan niet.
• Als de huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk worden gemaakt dan wel
gewijzigd, dan wijzigt ofwel het huwelijksgoederen regime tijdens het huwelijk van
gemeenschap van goederen naar huwelijkse voorwaarden, maar het kan ook zo
zijn dat er al huwelijkse voorwaarden waren en de inhoud van de akte wordt
gewijzigd en er dus andere afspraken tussen partijen gaan gelden.
De notariële akte
- Huwelijkse voorwaarden dienen altijd bij notariële akte te worden aangegaan (artikel 1:115
BW) zo niet, dan zijn ze nietig.
• Dit is enerzijds ter bescherming van partijen; de notaris zou nagaan welke
afspraken aanstaande echtgenoten willen maken en moet ze voorlichten over de
wettelijke bepalingen, jurisprudentie en de uitwerking van de wensen van de
(aanstaande) echtgenoten.
• Voorheen toestemming van de rechter. Nu de toestemming van de rechter niet
meer nodig is, is de taak van de notaris nog belangrijker geworden. De notaris
moet zich ook bewust zijn van de verschillende posities (aanstaande) echtgenoten
hebben (denk aan vermogen, kennis).
- De notaris heeft een zorgplicht: bescherming (aanstaande) echtgenoten
- Bescherming schuldeisers: de notaris moet bekijken of de afspraken in de akte huwelijkse
voorwaarden geen schuldeisers benadelen.
- Huwelijksgoederenregister huwelijksvoorwaarden worden hier in ingeschreven. Alleen
op die manier kunnen afspraken tussen de echtgenoten worden tegengeworpen aan
schuldeisers.
,Wat mag niet?
Er zijn een aantal uitgangspunten die altijd in acht dienen te worden genomen. Als men nu
huwelijkse voorwaarden maakt dan wijkt men af van de wettelijk beperkte gemeenschap van
goederen (want dat is het huwelijksgoederenregime dat geldt als men geen huwelijkse
voorwaarden maakt) . Men kan alleen afwijken van de wettelijke beperkte gemeenschap van
goederen als de huwelijkse voorwaarden NIET:
- Strijd met dwingende wettelijke bepalingen
- Strijd met goede zeden
- Strijd met openbare orde
• zie artikel 1:121 lid 1 BW
In huwelijkse voorwaarden wordt dus afgeweken van titel 7 van boek 1, voor zover het regelend
recht omvat. Niet kan worden afgeweken van de wetsbepalingen over de ontbinding van de
gemeenschap zoals opgenomen in art. 1:99 BW. Van de aansprakelijkheid van echtgenoten na
ontbinding van de gemeenschap (art. 1:102 BW), de afstand van de gemeenschap (art. 1:103-
108 BW), de opheffing van de gemeenschap (art. 1:109-113 BW) en het tijdstip van
inwerkingtreding van de huwelijkse voorwaarden (art. 1:117-120 BW).
Van titel 6, behoudens artikel 1:84 lid 1 en 2 en artikel 1:87 lid 1-3 BW, niet worden afgeweken.
In deze artikelen is uitdrukkelijk opgenomen dat kan worden afgeweken indien dat mogelijk is.
Zie ook artikel 1:121 lid 2 en 3 BW In art. 1:121 lid 2 BW staat dat het aandeel in de goederen
van de gemeenschap gelijk moet zijn aan het aandeel in de schulden daarvan. In lid 3 staat dat
bij huwelijkse voorwaarden niet mag worden afgeweken van de vermogensrechtelijke rechten
voortkomend uit het ouderlijk gezag en ook niet van de rechten die de wet aan de langstlevende
echtgenoot toekend (in het kader van het erfrecht).
Het opnemen van de volgende bepaling is nietig: een afspraak om af te zien van
partneralimentatie. Dit bepaalde de HR Overeenkomst waarbij wordt afgezien van
partneralimentatie → (HR 25 november 2022, ECLI:NL:HR:2022:1724) MAG NIET
Uitleg en gevolgen
Vooropgesteld moet worden dat iedere akte van huwelijkse voorwaarden anders is.
Vanzelfsprekend zijn er in de praktijk standaardbepalingen die veel voorkomend zijn of zelfs altijd
worden opgenomen. Maar huwelijksvoorwaarden zijn maatwerk en bekeken dient dus te worden
wat de specifieke echtgenoten in dit geval zijn overeengekomen. Een akte huwelijksvoorwaarden
is een overeenkomst conform boek 6 BW en uitleg van de overeenkomst dient te geschieden aan
de hand van de Haviltex -formule. Het gaat dus niet om een zuiver taalkundige uitleg, maar op de
zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer aan deze bepalingen mochten
toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
U begrijpt dat na vele jaren huwelijk de uitleg kwesties er niet gemakkelijker op worden. Soms
kunnen de aantekeningen of uitleg van de notaris van destijds aanknopingspunten geven.
- Uitleg: Haviltex-maatstaf (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158)
- Gevolgen: redelijkheid en billijkheid als vaststaat wat is overeengekomen, worden de
gevolgen van wat partijen destijds hebben afgesproken tweeërlei beheerst door de
redelijkheid en billijkheid.
• Enerzijds heeft een beding in de huwelijksvoorwaarden ook gevolgen die naar de
aard van het beding uit de redelijkheid en billijkheid voortvloeien.
, • Aan de andere kant kunnen de redelijkheid en billijkheid ook de werking van
hetgeen partijen hebben opgenomen in de akte huwelijkse voorwaarden,
beperken.
Een tussen partijen geldende regel op grond van de huwelijksvoorwaarden is niet van toepassing
indien dat in de betreffende omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is.
Mogelijke bepalingen in de akte huwelijkse voorwaarden
- Het voorkomen van boedelmenging door op te nemen dat geen enkele
huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap bestaat tussen echtgenoten.
Hiermee wordt boedelmenging voorkomen.
- Afwijken van wettelijke beperkte gemeenschap van goederen en de wettelijke algehele
gemeenschap van goederen van toepassing verklaren
Dus het stelsel van voor 1 januari 2018.
- Afwijken van regelend recht, bijvoorbeeld van artikel 1:97 BW, van artikel 1:87 BW of van
artikel 1:84 lid 1 en 2 BW
Dus er kan worden afgeweken van bepaalde bepalingen mits het regelend recht betreft
en mits het voldoet aan alle vereisten die zojuist besproken zijn.
o Bestuursregeling, art. 1:97 BW.
o De kosten van de huishouding, art. 1:84 BW.
- Verblijvensbeding waarbij een gemeenschappelijke zaak (bijv. inboedel of huis), op
voorwaarden dat de echtscheiding of het overlijden plaatsvindt, aan een van de
echtgenoten wordt toebedeeld.
- Vaststelling/bewijs kleding en sieraden (lijfgoederen) dergelijke bepaling houdt nooit in
dat het eigendom wijzigt, het is meer een bewijsregel.
- Koude uitsluiting indien er tussen echtgenoten geen enkele
goederenrechtengemeenschap bestaat en geen verrekening van inkomen en vermogen,
wordt dat koude uitsluiting genoemd..
- Huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap (beperkte gemeenschap) van huis of
inboedel bijv. een gemeenschap van inboedel of huis. Een dergelijke bepaling waarbij
een gemeenschap wordt gecreëerd door een overeenkomst, betreft een
huwelijksvermogensrechtelijke beperkte gemeenschap.
- Finaal verrekenbeding
- Periodiek verrekenbeding
Verrekeningsbedingen algemeen
- Let op: Verrekenen is iets anders dan verdelen
Verrekenen is verbintenisrechtelijk er wordt niets over de eigendom van de
goederen bepaald, die blijft in stand en dus ongewijzigd.
Verdelen is goederenrechtelijk is aan de orde bij een gemeenschap en is
goederenrechtelijk van karakter. Er wordt dus over de eigendom van de goederen
beslist.
Videocollege 4: Huwelijkse voorwaarden
Huwelijkse voorwaarden
- Titel 8 van boek 1 BW is van toepassing op echtgenoten en geregistreerd partners (via
schakelbepaling van art. 1:80b BW)
- Voor echtgenoten
- Ook voor geregistreerd partners:
Via art. 1:80b BW zijn titel 6, 7 en 8 van het boek 1 BW van overeenkomstige toepassing
Als men trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, kan men huwelijkse voorwaarden of
partnerschapsvoorwaarden laten maken. Let op, op samenlevers zijn deze bepalingen niet van
toepassing.
Huwelijkse voorwaarden maakt men wanneer men wil afwijken van het wettelijke
huwelijksvermogensregime, gemeenschap van goederen. Alleen via het maken van huwelijkse
voorwaarden kan men van de wettelijke gemeenschap van goederen afwijken.
Maken huwelijkse voorwaarden
- De huwelijkse voorwaarden mogen voor en tijdens het huwelijk worden gemaakt (artikel
1:114 BW)
- Indien voor het huwelijk: geldend vanaf het moment van huwelijksvoltrekking (artikel 1:117
lid 2 BW) hiervan kan niet worden afgeweken.
- Indien tijdens het huwelijk: geldend vanaf de dag na verlijden akte of op een later tijdstip
indien anders overeengekomen (artikel 1:120 lid 1 BW)
• Een eerder tijdstip afspreken kan niet.
• Als de huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk worden gemaakt dan wel
gewijzigd, dan wijzigt ofwel het huwelijksgoederen regime tijdens het huwelijk van
gemeenschap van goederen naar huwelijkse voorwaarden, maar het kan ook zo
zijn dat er al huwelijkse voorwaarden waren en de inhoud van de akte wordt
gewijzigd en er dus andere afspraken tussen partijen gaan gelden.
De notariële akte
- Huwelijkse voorwaarden dienen altijd bij notariële akte te worden aangegaan (artikel 1:115
BW) zo niet, dan zijn ze nietig.
• Dit is enerzijds ter bescherming van partijen; de notaris zou nagaan welke
afspraken aanstaande echtgenoten willen maken en moet ze voorlichten over de
wettelijke bepalingen, jurisprudentie en de uitwerking van de wensen van de
(aanstaande) echtgenoten.
• Voorheen toestemming van de rechter. Nu de toestemming van de rechter niet
meer nodig is, is de taak van de notaris nog belangrijker geworden. De notaris
moet zich ook bewust zijn van de verschillende posities (aanstaande) echtgenoten
hebben (denk aan vermogen, kennis).
- De notaris heeft een zorgplicht: bescherming (aanstaande) echtgenoten
- Bescherming schuldeisers: de notaris moet bekijken of de afspraken in de akte huwelijkse
voorwaarden geen schuldeisers benadelen.
- Huwelijksgoederenregister huwelijksvoorwaarden worden hier in ingeschreven. Alleen
op die manier kunnen afspraken tussen de echtgenoten worden tegengeworpen aan
schuldeisers.
,Wat mag niet?
Er zijn een aantal uitgangspunten die altijd in acht dienen te worden genomen. Als men nu
huwelijkse voorwaarden maakt dan wijkt men af van de wettelijk beperkte gemeenschap van
goederen (want dat is het huwelijksgoederenregime dat geldt als men geen huwelijkse
voorwaarden maakt) . Men kan alleen afwijken van de wettelijke beperkte gemeenschap van
goederen als de huwelijkse voorwaarden NIET:
- Strijd met dwingende wettelijke bepalingen
- Strijd met goede zeden
- Strijd met openbare orde
• zie artikel 1:121 lid 1 BW
In huwelijkse voorwaarden wordt dus afgeweken van titel 7 van boek 1, voor zover het regelend
recht omvat. Niet kan worden afgeweken van de wetsbepalingen over de ontbinding van de
gemeenschap zoals opgenomen in art. 1:99 BW. Van de aansprakelijkheid van echtgenoten na
ontbinding van de gemeenschap (art. 1:102 BW), de afstand van de gemeenschap (art. 1:103-
108 BW), de opheffing van de gemeenschap (art. 1:109-113 BW) en het tijdstip van
inwerkingtreding van de huwelijkse voorwaarden (art. 1:117-120 BW).
Van titel 6, behoudens artikel 1:84 lid 1 en 2 en artikel 1:87 lid 1-3 BW, niet worden afgeweken.
In deze artikelen is uitdrukkelijk opgenomen dat kan worden afgeweken indien dat mogelijk is.
Zie ook artikel 1:121 lid 2 en 3 BW In art. 1:121 lid 2 BW staat dat het aandeel in de goederen
van de gemeenschap gelijk moet zijn aan het aandeel in de schulden daarvan. In lid 3 staat dat
bij huwelijkse voorwaarden niet mag worden afgeweken van de vermogensrechtelijke rechten
voortkomend uit het ouderlijk gezag en ook niet van de rechten die de wet aan de langstlevende
echtgenoot toekend (in het kader van het erfrecht).
Het opnemen van de volgende bepaling is nietig: een afspraak om af te zien van
partneralimentatie. Dit bepaalde de HR Overeenkomst waarbij wordt afgezien van
partneralimentatie → (HR 25 november 2022, ECLI:NL:HR:2022:1724) MAG NIET
Uitleg en gevolgen
Vooropgesteld moet worden dat iedere akte van huwelijkse voorwaarden anders is.
Vanzelfsprekend zijn er in de praktijk standaardbepalingen die veel voorkomend zijn of zelfs altijd
worden opgenomen. Maar huwelijksvoorwaarden zijn maatwerk en bekeken dient dus te worden
wat de specifieke echtgenoten in dit geval zijn overeengekomen. Een akte huwelijksvoorwaarden
is een overeenkomst conform boek 6 BW en uitleg van de overeenkomst dient te geschieden aan
de hand van de Haviltex -formule. Het gaat dus niet om een zuiver taalkundige uitleg, maar op de
zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer aan deze bepalingen mochten
toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
U begrijpt dat na vele jaren huwelijk de uitleg kwesties er niet gemakkelijker op worden. Soms
kunnen de aantekeningen of uitleg van de notaris van destijds aanknopingspunten geven.
- Uitleg: Haviltex-maatstaf (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158)
- Gevolgen: redelijkheid en billijkheid als vaststaat wat is overeengekomen, worden de
gevolgen van wat partijen destijds hebben afgesproken tweeërlei beheerst door de
redelijkheid en billijkheid.
• Enerzijds heeft een beding in de huwelijksvoorwaarden ook gevolgen die naar de
aard van het beding uit de redelijkheid en billijkheid voortvloeien.
, • Aan de andere kant kunnen de redelijkheid en billijkheid ook de werking van
hetgeen partijen hebben opgenomen in de akte huwelijkse voorwaarden,
beperken.
Een tussen partijen geldende regel op grond van de huwelijksvoorwaarden is niet van toepassing
indien dat in de betreffende omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is.
Mogelijke bepalingen in de akte huwelijkse voorwaarden
- Het voorkomen van boedelmenging door op te nemen dat geen enkele
huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap bestaat tussen echtgenoten.
Hiermee wordt boedelmenging voorkomen.
- Afwijken van wettelijke beperkte gemeenschap van goederen en de wettelijke algehele
gemeenschap van goederen van toepassing verklaren
Dus het stelsel van voor 1 januari 2018.
- Afwijken van regelend recht, bijvoorbeeld van artikel 1:97 BW, van artikel 1:87 BW of van
artikel 1:84 lid 1 en 2 BW
Dus er kan worden afgeweken van bepaalde bepalingen mits het regelend recht betreft
en mits het voldoet aan alle vereisten die zojuist besproken zijn.
o Bestuursregeling, art. 1:97 BW.
o De kosten van de huishouding, art. 1:84 BW.
- Verblijvensbeding waarbij een gemeenschappelijke zaak (bijv. inboedel of huis), op
voorwaarden dat de echtscheiding of het overlijden plaatsvindt, aan een van de
echtgenoten wordt toebedeeld.
- Vaststelling/bewijs kleding en sieraden (lijfgoederen) dergelijke bepaling houdt nooit in
dat het eigendom wijzigt, het is meer een bewijsregel.
- Koude uitsluiting indien er tussen echtgenoten geen enkele
goederenrechtengemeenschap bestaat en geen verrekening van inkomen en vermogen,
wordt dat koude uitsluiting genoemd..
- Huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap (beperkte gemeenschap) van huis of
inboedel bijv. een gemeenschap van inboedel of huis. Een dergelijke bepaling waarbij
een gemeenschap wordt gecreëerd door een overeenkomst, betreft een
huwelijksvermogensrechtelijke beperkte gemeenschap.
- Finaal verrekenbeding
- Periodiek verrekenbeding
Verrekeningsbedingen algemeen
- Let op: Verrekenen is iets anders dan verdelen
Verrekenen is verbintenisrechtelijk er wordt niets over de eigendom van de
goederen bepaald, die blijft in stand en dus ongewijzigd.
Verdelen is goederenrechtelijk is aan de orde bij een gemeenschap en is
goederenrechtelijk van karakter. Er wordt dus over de eigendom van de goederen
beslist.
