Samenvatting van hoofdstuk 20 zintuigen

10voorbiologie H. 20

Een prikkel wordt omgezet in impuls als prikkeldrempel is bereikt. Er zijn vier typen receptoren:
- Chemische receptoren: reageren op chemische samenstelling rondom cellen;
- Mechanische receptoren: reageren op verandering van de vorm van de cel;
- Temperatuurreceptoren;
- Lichtreceptoren: alleen in het oog.
Neus: gassen gaan een chemische verbinding aan met trilharen van de zintuigcellen->impulsen.
Oor: nog leren: bouw van het oor, p. 93.
- Buitenoor: oorschelp, uitwendige gehoorgang, trommelvlies;
- Middenoor: hamer, aambeeld en stijgbeugels. Het trommelvlies brengt deze beentjes in
trilling. De trommelholte is met de keelholte verbonden door de buis van Eustachius: geen
drukverschil tussen keelholte en trommelholte;
- Het binnenoor is met een vlies van het middenoor gescheiden. Hier is het slakkenhuis: gevuld
met vocht, geeft trillingen door aan zintuigcellen->impulsen. In het binnenoor ligt ook het
evenwichtszintuig. Drie halvecirkelvormige kanalen gevuld met vloeistof liggen in een 3D-
structuur waardoor elke beweging wordt opgemerkt.
Tong: smaakknoppen zijn groepjes smaakzintuigcellen en liggen in concentraties bij elkaar:
smaakpapillen. Stoffen die oplossen in de slijmlaag in de mond prikkelen de chemische receptoren.
Elke smaakpapil kan alle smaken waarnemen. Reuk, temperatuur en textuur beïnvloeden smaak.
Huid: Vier typen huidzintuigen: tastzintuigen (aanrakingen, mechanische receptoren), drukzintuigen
(nemen duwkracht waar, regelen van je krachten als je iets vastpakt; mechanische receptoren),
temperatuurreceptoren en pijnreceptoren.
Oog: Van buiten naar binnen: harde oogrok/-vlies, vaatvlies en netvlies:
- Harde oogrok: stevige bindweefsellaag, loopt aan de voorkant over in hoornvlies. Oogrok is
doorbloed, hoornvlies niet;
- Het vaatvlies voorziet het oog van zuurstof en voedingsstoffen. Bij het hoornvlies wordt het
en ring eromheen, en heeft een kleur: iris/regenboogvlies;
- Aan de binnenkant van het vaatvlies ligt het netvlies, bestaat uit pigment- en zintuiglaag.
Het straalvormig lichaam is onderdeel van het vaatvlies en is de aanhechtingsplaats van de vezels
(lensbandjes) die de lens, achter de pupil, vasthouden. De binnenkant van het oog heet het
glasachtig lichaam. De pigmentlaag van het netvlies vangt licht op om de lichtreceptoren te
beschermen. De zintuiglaag ligt alleen daar waar licht het kan bereiken->impulsen->naar zenuw-
>waar die begint: blinde vlek. De gele vlek is de plek waar de lichtreceptoren het meeste licht
opvangen.
Teveel licht: iris wordt groter->pupil wordt kleiner en vice versa (pupilreflex).
Accommodatiereflex: het accommoderen van de lens naar een scherp beeld. De lens is van zichzelf
bol, maar de kringspier in het straalvormig lichaam kan hem platter maken. Hoe boller de lens, hoe
meer het licht afbuigt.
De staafjes nemen alleen lichtsterkte/grijstinten waar, en werken alleen in schemerlicht.
De kegeltjes zitten op de gele vlek en nemen kleuren waar en werken vanaf een bepaalde
lichtsterkte. Drie typen: blauw/violet, groen en geel/rood. Ze zijn 1-op-1 met een schakelcel
verbonden.
Optische chiasma: de kruising van de zenuwbanen van beide ogen. Daardoor zie je het plaatje als
geheel. Stereoscopie: het omzetten van 2D naar 3D in de sensorische schors waardoor je diepte ziet.
De pigmentkorrels in de pigmentlaag van het netvlies kunnen zich terugtrekken en weer terugkomen
bij verschillende lichtsterkten.