Samenvatting van hoofdstuk 17 Omzetting, opslag en uitscheiding

10voorbiologie H. 17

17.1 Bloed in de aorta -> leverslagader -> lever. Bloed wordt ook uit de darmen (via poortader)
naar de lever gebracht, maar is wel zuurstofarm. De lever is opgebouwd uit leverlobjes, met elk een
takje van de leverslagader, van de leverader en een galgang. Het zuurstofrijke bloed uit de slagader
mengt met het zuurstofarme maar voedselrijke bloed uit de poortader. De wanden van de
sinusoïden (haarvaten) zijn bedekt met Kupffercellen (fagocyten die dode cellen uit het bloed halen).
Levercellen vormen gal met afvalstoffen -> stroomt via galgangen naar galblaas -> dan naar darmen,
waar het een rol speelt bij vertering. De lever neemt de volgende stoffen op:
 Monosachariden (o.a. glucose);
 Aminozuren;
 Kleine vetzuren en glycerol;
 Mineralen (ijzer);
 Vitamines;
 Alcohol en sommige medicijnen.
Lever is belangrijk voor bloedsuikerspiegel. Insuline: glucose -> glycogeen. Glucagon: glycogeen ->
glucose. Negatieve terugkoppeling dus. Als glycogeen op is, kan de lever ook uit andere stoffen
glucose maken. De lever maakt ook vet: vetzuur + glycerol. Bij een teveel aan glucose ook daaruit vet.
De lever kan vet ook afbreken.
De lever kan ook eiwitten maken van de binnengekomen aminozuren. Een belangrijk eiwit dat de
lever maakt zijn de plasma-eiwitten. Ook kan de lever bij een tekort aan een aminozuur het ene
aminozuur in het ander omzetten. Omdat eiwitten niet opgeslagen kunnen worden, moeten ze soms
ook afgebroken worden (desaminering). Een onderdeel van een aminozuur is NH 2 -> ammoniak ->
ureum -> wordt uitgescheiden door de nieren.
Stikstof wordt in drie vormen uitgescheiden: ammoniak, urinezuur en ureum. Ammoniak is giftig,
urinezuur bevat veel energie en ureum is een ideale tussenvorm. Zoutwatervissen zijn hypotonisch
tov hun omgeving (verliezen water) en houden hun osmotische waarden op pijl door water binnen te
krijgen en zouten af te geven (o.a. in geconcentreerde urine). Zoetwatervissen zijn hypertonisch en
krijgen door osmose dus veel water binnen wat ze verliezen door uitscheiding.
Als hemoglobine van rode bloedcellen in de lever wordt afgebroken, wordt het omgezet in bilirubine,
dat via gal wordt uitgescheiden; als het door macrofagen wordt afgebroken, gaat de bilirubine naar
de lever en wordt daar uit het bloed gehaald en gaat ook naar de galblaas. Het ijzer wordt deels in de
lever opgeslagen en een deel gaat naar het beenmerg om opnieuw gebruikt te worden.
Stoffen die in de lever worden opgeslagen: ijzer, glycogeen, vetten, giftige stoffen en aantal
vitaminen.
Vetzuren gaan via het lymfestelsel via de poortader naar de lever zodat het niet zo geconcentreerd
binnenkomt. Vetweefsel (lichaamsvet) komt voor een deel uit voedsel, maar wordt ook door de lever
samengesteld uit glycerol en vetzuren van andere vetten, koolhydraten en eiwitten.
Uitscheiding in de nieren is het verwijderen van afvalstoffen en behouden homeostase (daardoor
stoten de nieren soms ook nuttige stoffen uit). De nieren staan onder invloed van
vegatieve/autonome zenuwstelsel. De nieren zijn dus verantwoordelijk voor de concentratie in het
bloed (osmoseregulatie):
- Uitscheiding van water heeft invloed op concentraties stoffen;
- Uitscheiding van zouten heeft invloed op osmotische waarde en bloeddruk;
- Uitscheiding van ionen heeft invloed op pH-graad;
- Schadelijke stoffen en surplusstoffen moeten uitgescheiden worden.
De nier heeft een nierbekken met daarom nierpiramiden (niermerg) gegroepeerd, omgeven door de
nierschors. Die piramiden druppelen urine in het bekken. De functionele eenheid is de nefron: