De praktijk van Auditing en Assurance
Hoofdstuk 1 Controleproces
1.1 De onderdelen van het controleproces
Een controle van de jaarrekening heeft de volgende doelstelling (Standaard 200 par. 11):
1. Een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de vraag of de financiële
overzichten als geheel vrij zijn van een afwijking van materieel belang die het
gevolg is van fraude of van fouten, om daarmee de accountant in staat te stellen
een oordeel tot uitdrukking te brengen over de vraag of de financiële overzichten
in alle van materieel belang zijnde opzichten in overeenstemming met het van
toepassing zijnde stelsel over financiële verslaggeving zijn opgesteld;
2. In overeenstemming met de bevindingen van de accountant te rapporteren over
de financiële overzichten en te communiceren zoals door de Standaarden wordt
vereist.
De accountant start een mogelijke nieuwe controleopdracht met voorbereidende
opdrachtactiviteiten.
Deze activiteiten bestaan uit:
- Oriënterende besprekingen met de opdrachtgever waarbij hij inzicht verkrijgt in de
aard en activiteiten van de entiteit en de behoefte aan dienstverlening door de
accountant.
- Beoordeling van de integriteit van de opdrachtgever
- Beoordeling van de ethische normen en mogelijke bedreigingen van de
fundamentele beginselen
- Overleg met de vorige accountant
- Een haalbaarheidsonderzoek
- Een offerte
Als de opdrachtgever en accountant het eens zijn over de inhoud van de opdracht, de
voorwaarden waaronder hij de opdracht uitvoert en de prijs, dan stelt de accountant een
opdrachtbevestiging op, ook wel ‘engagement letter’ genoemd.
Bij doorlopende opdrachten evalueert de accountant elk controlejaar of hij de klantrelatie
kan voortzetten en of continuering van de opdracht onder dezelfde voorwaarden nog
steeds mogelijk is.
Planmatige aanpak van de controle
De accountant brengt voor de start van een controle het hele controleproces in beeld
Hierbij heeft de accountant oog voor:
- De effectiviteit van het controleproces: Hierbij gaat het erom dat de
accountant voldoende en geschikte controle informatie verzamelt om zijn oordeel
over de jaarrekening te onderbouwen.
- De efficiency van het controleproces: Dit kenmerkt zich door het streven een
zo efficiënt mogelijke inzet van middelen te bereiken.
De accountant maakt gebruik van een planmatige aanpak met meerdere fasen, waarbij
hij elke fase afrondt met een conclusie en beslissing van de volgende fase van het
controleproces.
Een controle omvat de volgende fasen:
1. Planning van de controle
2. Uitvoering van de controle
3. Evaluatie en afronding van de controle
1.2 De planning van de controle
,De planning van de controle bestaat uit twee onderdelen:
1. Het vaststellen van de algehele controleaanpak
2. Het ontwikkelen van een controleprogramma
Een adequate planning draagt bij aan een goede uitvoering van de controle doordat de
accountant onder andere:
- Voldoende tijd besteed aan belangrijke deelgebieden van de controle
- Problemen tijdig identificeert, communiceert met de opdrachtgever en oplost
- De opdracht effectief en doelmatig organiseert
- Zorgt voor de juiste deskundigheid in het team
- Zorgt voor de juiste aansturing van en het toezicht op het team, inclusief interne
en externe deskundigen en accountants van groepsonderdelen
Planningswerkzaamheden
De aard en omvang van de planningswerkzaamheden zijn afhankelijk van de grootte en
de complexiteit van de entiteit, van de eerdere ervaringen van de accountant met de
entiteit en van gewijzigde omstandigheden tijdens de controle.
Onderdeel van de planningswerkzaamheden is dat de accountant de met governance
belaste personen over de controleaanpak informeert.
Documentatie en communicatie
- De accountant legt de controleaanpak en het controleprogramma vast in het
dossier
- De accountant legt belangrijke wijzigingen tijdens de controleopdracht in de
algehele controleaanpak en het controleprogramma vast, met vermelding van de
redenen van deze wijzigingen
- De accountant vertaalt het controleprogramma naar een controleplan en
bespreekt dat met de opdrachtgever
- De accountant bespreekt dit controleplan voor of bij aanvang van de
werkzaamheden met de opdrachtgever
1.2.1 Vaststellen van de controleaanpak
De accountant zet in de controleaanpak het volgende uiteen:
- De reikwijdte van de controle
- De timing van het controleproces
- De richting van het controleproces
Reikwijdte van de controle
De accountant identificeert de kenmerken die de reikwijdte van de controle bepalen.
Voorbeelden:
- Het toegepaste verslaggevingsstelsel en eventuele aansluiting met andere
stelsels.
- Sectorspecifieke verslaggevingsvereisten.
- De groepsstructuur: aantal en locaties van groepsonderdelen,
zeggenschapsverhoudingen en de noodzaak tot consolidatie.
- Betrokkenheid van andere accountants bij groepsonderdelen.
- De aard van de bedrijfssegmenten en eventuele behoefte aan specialistische
kennis.
- Rapportagevaluta.
- Eventuele wettelijke controle van enkelvoudige jaarrekeningen naast de
consolidatiecontrole.
- De aanwezigheid en bruikbaarheid van een interne auditfunctie.
- Het gebruik van serviceorganisaties en de wijze waarop controle-informatie
daarover wordt verkregen.
- Het hergebruik van informatie uit eerdere controles.
- De rol van IT: beschikbaarheid van data, auditsoftware en de impact op de
werkzaamheden.
, - Afstemming van reikwijdte en timing met tussentijdse beoordelingen.
- Beschikbaarheid van klantmedewerkers en benodigde informatie.
Timing van het controleproces
De accountant stelt, samen met het controleteam, de doelstellingen en tijdlijnen vast
voor de benodigde rapportages aan de opdrachtgever.
- Het vastleggen van deadlines voor tussentijdse rapportages
- Communicatie met accountants van groepsonderdelen
- De streefdatum voor het accountantsverslag en de controleverklaring
- De belangrijkste data voor besprekingen met het bestuur en de met governance
belaste personen
Richting van de controle
De accountant beoordeelt belangrijke factoren die belangrijk zijn voor de richting van het
controleteam.
Dit zijn factoren die op grond van de professionele oordeelvorming van de accountant en
zijn ervaring met soortgelijke opdrachten, belangrijk zijn voor de aansturing van het team
en de uit te voeren werkzaamheden.
Voorbeelden van belangrijke factoren die bepalend zijn voor de richting van de controle:
- Vaststelling van passende materialiteitsniveaus.
- Voorlopige identificatie van risicogebieden voor materiële afwijkingen.
- Het wijzen van het controleteam op het belang van een onderzoekende en
professioneel-kritische houding.
- Resultaten van eerdere controles: werking interne beheersing, tekortkomingen en
genomen maatregelen.
- Documentatie die de betrokkenheid van het management bij de interne
beheersing aantoont.
- Belangrijke veranderingen in de bedrijfsactiviteiten: IT-systemen, processen,
managementwissels, fusies/overnames/desinvesteringen.
- Ontwikkelingen in de branche: nieuwe regelgeving of
verslaggevingsverplichtingen.
- Wijzigingen in verslaggevingsregels of het toegepaste stelsel.
Benodigde middelen voor de controleopdracht
De bepaling van aard, timing en omvang van middelen omvat de selectie van het
opdrachtteam en de opdrachtbudgettering.
De selectie van het opdrachtteam bestaat uit: Uit de toewijzing van de
controlewerkzaamheden aan de teamleden, inclusief de toewijzing van teamleden met
een passende ervaring aan deelgebieden waar grotere risico’s op een afwijking van
materieel belang bestaan.
De opdrachtbudgettering omvat: De calculatie van de benodigde tijd, waarbij de
accountant rekening houdt met de tijd die nodig is voor deelgebieden waar grotere
risico’s op een afwijking van materieel belang bestaan.
1.2.2 Opstellen controleprogramma
De accountant stelt een controleprogramma op om een beeld te krijgen van de
werkzaamheden die hij met zijn team gaat uitvoeren.
Het verkrijgen van kennis van de entiteit en haar omgeving en de interne beheersing is
het fundament onder het opstellen van het controleprogramma.
Opstellen controleprogramma:
- De aard, de tijdsfasering en de omvang van de geplande werkzaamheden op het
gebied van de risico-inschatting, die toereikend zijn om de risico’s van afwijkingen
van materieel belang in te schatten (Standaard 315)
Hoofdstuk 1 Controleproces
1.1 De onderdelen van het controleproces
Een controle van de jaarrekening heeft de volgende doelstelling (Standaard 200 par. 11):
1. Een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de vraag of de financiële
overzichten als geheel vrij zijn van een afwijking van materieel belang die het
gevolg is van fraude of van fouten, om daarmee de accountant in staat te stellen
een oordeel tot uitdrukking te brengen over de vraag of de financiële overzichten
in alle van materieel belang zijnde opzichten in overeenstemming met het van
toepassing zijnde stelsel over financiële verslaggeving zijn opgesteld;
2. In overeenstemming met de bevindingen van de accountant te rapporteren over
de financiële overzichten en te communiceren zoals door de Standaarden wordt
vereist.
De accountant start een mogelijke nieuwe controleopdracht met voorbereidende
opdrachtactiviteiten.
Deze activiteiten bestaan uit:
- Oriënterende besprekingen met de opdrachtgever waarbij hij inzicht verkrijgt in de
aard en activiteiten van de entiteit en de behoefte aan dienstverlening door de
accountant.
- Beoordeling van de integriteit van de opdrachtgever
- Beoordeling van de ethische normen en mogelijke bedreigingen van de
fundamentele beginselen
- Overleg met de vorige accountant
- Een haalbaarheidsonderzoek
- Een offerte
Als de opdrachtgever en accountant het eens zijn over de inhoud van de opdracht, de
voorwaarden waaronder hij de opdracht uitvoert en de prijs, dan stelt de accountant een
opdrachtbevestiging op, ook wel ‘engagement letter’ genoemd.
Bij doorlopende opdrachten evalueert de accountant elk controlejaar of hij de klantrelatie
kan voortzetten en of continuering van de opdracht onder dezelfde voorwaarden nog
steeds mogelijk is.
Planmatige aanpak van de controle
De accountant brengt voor de start van een controle het hele controleproces in beeld
Hierbij heeft de accountant oog voor:
- De effectiviteit van het controleproces: Hierbij gaat het erom dat de
accountant voldoende en geschikte controle informatie verzamelt om zijn oordeel
over de jaarrekening te onderbouwen.
- De efficiency van het controleproces: Dit kenmerkt zich door het streven een
zo efficiënt mogelijke inzet van middelen te bereiken.
De accountant maakt gebruik van een planmatige aanpak met meerdere fasen, waarbij
hij elke fase afrondt met een conclusie en beslissing van de volgende fase van het
controleproces.
Een controle omvat de volgende fasen:
1. Planning van de controle
2. Uitvoering van de controle
3. Evaluatie en afronding van de controle
1.2 De planning van de controle
,De planning van de controle bestaat uit twee onderdelen:
1. Het vaststellen van de algehele controleaanpak
2. Het ontwikkelen van een controleprogramma
Een adequate planning draagt bij aan een goede uitvoering van de controle doordat de
accountant onder andere:
- Voldoende tijd besteed aan belangrijke deelgebieden van de controle
- Problemen tijdig identificeert, communiceert met de opdrachtgever en oplost
- De opdracht effectief en doelmatig organiseert
- Zorgt voor de juiste deskundigheid in het team
- Zorgt voor de juiste aansturing van en het toezicht op het team, inclusief interne
en externe deskundigen en accountants van groepsonderdelen
Planningswerkzaamheden
De aard en omvang van de planningswerkzaamheden zijn afhankelijk van de grootte en
de complexiteit van de entiteit, van de eerdere ervaringen van de accountant met de
entiteit en van gewijzigde omstandigheden tijdens de controle.
Onderdeel van de planningswerkzaamheden is dat de accountant de met governance
belaste personen over de controleaanpak informeert.
Documentatie en communicatie
- De accountant legt de controleaanpak en het controleprogramma vast in het
dossier
- De accountant legt belangrijke wijzigingen tijdens de controleopdracht in de
algehele controleaanpak en het controleprogramma vast, met vermelding van de
redenen van deze wijzigingen
- De accountant vertaalt het controleprogramma naar een controleplan en
bespreekt dat met de opdrachtgever
- De accountant bespreekt dit controleplan voor of bij aanvang van de
werkzaamheden met de opdrachtgever
1.2.1 Vaststellen van de controleaanpak
De accountant zet in de controleaanpak het volgende uiteen:
- De reikwijdte van de controle
- De timing van het controleproces
- De richting van het controleproces
Reikwijdte van de controle
De accountant identificeert de kenmerken die de reikwijdte van de controle bepalen.
Voorbeelden:
- Het toegepaste verslaggevingsstelsel en eventuele aansluiting met andere
stelsels.
- Sectorspecifieke verslaggevingsvereisten.
- De groepsstructuur: aantal en locaties van groepsonderdelen,
zeggenschapsverhoudingen en de noodzaak tot consolidatie.
- Betrokkenheid van andere accountants bij groepsonderdelen.
- De aard van de bedrijfssegmenten en eventuele behoefte aan specialistische
kennis.
- Rapportagevaluta.
- Eventuele wettelijke controle van enkelvoudige jaarrekeningen naast de
consolidatiecontrole.
- De aanwezigheid en bruikbaarheid van een interne auditfunctie.
- Het gebruik van serviceorganisaties en de wijze waarop controle-informatie
daarover wordt verkregen.
- Het hergebruik van informatie uit eerdere controles.
- De rol van IT: beschikbaarheid van data, auditsoftware en de impact op de
werkzaamheden.
, - Afstemming van reikwijdte en timing met tussentijdse beoordelingen.
- Beschikbaarheid van klantmedewerkers en benodigde informatie.
Timing van het controleproces
De accountant stelt, samen met het controleteam, de doelstellingen en tijdlijnen vast
voor de benodigde rapportages aan de opdrachtgever.
- Het vastleggen van deadlines voor tussentijdse rapportages
- Communicatie met accountants van groepsonderdelen
- De streefdatum voor het accountantsverslag en de controleverklaring
- De belangrijkste data voor besprekingen met het bestuur en de met governance
belaste personen
Richting van de controle
De accountant beoordeelt belangrijke factoren die belangrijk zijn voor de richting van het
controleteam.
Dit zijn factoren die op grond van de professionele oordeelvorming van de accountant en
zijn ervaring met soortgelijke opdrachten, belangrijk zijn voor de aansturing van het team
en de uit te voeren werkzaamheden.
Voorbeelden van belangrijke factoren die bepalend zijn voor de richting van de controle:
- Vaststelling van passende materialiteitsniveaus.
- Voorlopige identificatie van risicogebieden voor materiële afwijkingen.
- Het wijzen van het controleteam op het belang van een onderzoekende en
professioneel-kritische houding.
- Resultaten van eerdere controles: werking interne beheersing, tekortkomingen en
genomen maatregelen.
- Documentatie die de betrokkenheid van het management bij de interne
beheersing aantoont.
- Belangrijke veranderingen in de bedrijfsactiviteiten: IT-systemen, processen,
managementwissels, fusies/overnames/desinvesteringen.
- Ontwikkelingen in de branche: nieuwe regelgeving of
verslaggevingsverplichtingen.
- Wijzigingen in verslaggevingsregels of het toegepaste stelsel.
Benodigde middelen voor de controleopdracht
De bepaling van aard, timing en omvang van middelen omvat de selectie van het
opdrachtteam en de opdrachtbudgettering.
De selectie van het opdrachtteam bestaat uit: Uit de toewijzing van de
controlewerkzaamheden aan de teamleden, inclusief de toewijzing van teamleden met
een passende ervaring aan deelgebieden waar grotere risico’s op een afwijking van
materieel belang bestaan.
De opdrachtbudgettering omvat: De calculatie van de benodigde tijd, waarbij de
accountant rekening houdt met de tijd die nodig is voor deelgebieden waar grotere
risico’s op een afwijking van materieel belang bestaan.
1.2.2 Opstellen controleprogramma
De accountant stelt een controleprogramma op om een beeld te krijgen van de
werkzaamheden die hij met zijn team gaat uitvoeren.
Het verkrijgen van kennis van de entiteit en haar omgeving en de interne beheersing is
het fundament onder het opstellen van het controleprogramma.
Opstellen controleprogramma:
- De aard, de tijdsfasering en de omvang van de geplande werkzaamheden op het
gebied van de risico-inschatting, die toereikend zijn om de risico’s van afwijkingen
van materieel belang in te schatten (Standaard 315)
