Leerdoelen colleges overig
College 3: zelfmanagement – leven met een chronische aandoening of beperking
De (theoretische) benadering van zorg en zelfmanagement bevorderen en versterken bij
mensen met een chronische aandoening en hun naasten.
Zelfmanagement is iets wat steeds vaker voorkomt in onze samenleving. Dit komt door
verschillende dingen. Zo is de levensverwachting toegenomen, maar daardoor ook de
chronische aandoeningen. Mensen moeten dus steeds vaker leren omgaan met hun
chronische ziekte. Ook is het een steeds grotere uitdaging om financieel zorg te verlenen.
Het gebruik van zelfredzaamheid is dan een goede oplossing.
Voor de rest wil je dat mensen met een chronische aandoening zo goed mogelijk kunnen
blijven participeren in de samenleving en mensen hebben tegenwoordig steeds makkelijker
toegang tot alle informatie en keuzemogelijkheden.
Waarom is zelfmanagement nou toch zo belangrijk als je kijkt binnen de verpleegkunde. Het
is belangrijk dat jij als verpleegkundige de zelfmanagement van iemand probeert te
vergroten. Dit zorgt voor een verbetering in het dagelijkse functioneren en de kwaliteit van
leven gaat omhoog. Zeker bij mensen die chronisch ziek zijn. Deze mensen hebben een
onomkeerbare aandoening. Ze worden niet meer beter, maar kunnen nog wel
zelfmanagement toepassen. Hoe meer zelfmanagement hoe beter de kwaliteit van leven
wordt en hoe meer eigen regie de chronische patiënt heeft. De aandoening wordt namelijk
ingepast in het leven. Sommige uitdagingen kunnen daarbij lastig zijn. Het is heel belangrijk
dat je de patiënt, familie, omgeving etc. steunt tijdens de zelfmanagement. Dit heet ook wel
zelfmanagementondersteuning. Hiermee ontwikkel je vertrouwen wat de gezondheid
stimuleert.
VB: iemand heeft COPD en moet gebruik maken van een zuurstoftank. Als iemand geen
verstand heeft van een zuurstoftank moet die continu afhankelijk zijn van iemand. Daarom is
het van belang dat iemand het ook zelf leert.
Niet alleen heeft een verpleegkundige een taak om het zelfmanagement te ondersteunen
ook moeten ze de juiste kennis hebben om een diagnose te stellen en zorg te verlenen.
Je hebt vier verschillende soorten chronische aandoeningen:
1. Levensbedreigende ziekten: kanker, beroerte etc.
2. Aandoeningen die periodiek klachten geeft: COPD, astma, diabetes, epilepsie.
3. Aandoeningen die opkomend klachten geeft: reuma en hartfalen
4. Chronische psychische stoornissen.
Eigen regie is binnen de zelfmanagement heel belangrijk. Dit houdt in dat iemand zijn eigen
leven coördineert, om zo een goed leven te krijgen.
Ook het begrip coping is belangrijk. Coping houdt in hoe iemand met stress omgaat. Als je
jezelf boven de stress houdt kan dit goed zijn voor de zelfmanagement. Iemand ziet het
namelijk positief in en de kwaliteit van leven gaat omhoog.
,De (ontwikkelings)psychologie, principes van zelfmanagement, coping stijlen en
systeembenaderingen die van belang zijn in de zorgverlening aan mensen met een
chronische aandoening of beperking.
Aan de hand van verschillende hulpmiddelen kan je zelfmanagementondersteuning.
Zo heb je het generiek model zelfmanagement. Dit model geeft in een opslag weer hoe de
zelfmanagement kan worden toegepast op welke onderdelen in iemand zijn leven.
Je kan ook iemand helpen met de zelfmanagementondersteuning door het 5A-model. Door
deze gespreksvoering krijg je duidelijk het probleem naar voren. Maar iemand komt er door
sturing zelf achter hoe die het zelf kan oplossen. Jij bouwt vertrouwen op en helpt iemand
daarbij. Het proces bestaat uit:
1. Achterhalen: wat is het probleem.
2. Adviseren: wat is juist om te doen.
3. Afspreken: maak afspraken om je doel te bereiken.
4. Assisteren: hoe kan jij als zorgverlener iemand helpen.
5. Arrangeren: wat zijn de vervolgstappen.
De adaptieve opgaven van patiënten met chronische aandoeningen (4)
Adaptieve opgaven zijn de inspanningen die mensen moeten verrichten om op een goede
manier met hun aandoening en de daarbij horende veranderingen om te gaan.
Zoals je kan verwachten heeft dit een samenhang met zelfmanagement. Mensen moeten
namelijk leren leven met hun chronische aandoening. Dit is niet altijd makkelijk en voor de
ene persoon is het makkelijker dan voor de andere.
Mensen met een chronische aandoening hebben moeite met adaptieve opgaven en ze
moeten hierin worden begeleid door verpleegkundigen. Die heeft hier als taak het goed
inlichten en voorlichten van de patiënt. De aanpassingen moeten passend zijn en een
verpleegkundige moet je hierin begeleiden.
De verschillende verpleegkundige perspectieven op managementondersteuning.
Persoonsgerichte basishouding. (4)
Als patiënt zelf kan je verschillende rollen aannemen als er zelfmanagement in het spel is.
- Piloot: wil zelf regie houden en wil zelf alles doen en bijhouden. Alleen contact met
de zorgverlener als dit noodzakelijk is.
- Copiloot: wil zelf regie houden en veel zelf doen, maar zorgverlener heeft ook nog
kleine inspraak.
- Stewardess: neemt zelf initiatief, maar wel op instructies.
- Passagier: neemt geen initiatief, maar volgt wel de aangegeven instructies op.
Tijdens het proces van zelfmanagement kan de verpleegkundige ook verschillende rollen
aannemen:
- Coach:
Verpleegkundige: volgend
Patiënt: actief
, Doel: de aandoening interageren in de het leven
- Behandelaar
Verpleegkundige: voorschrijvend (opdracht geven)
Patiënt: volgend aan de verpleegkundige
Doel: therapietrouw (band opbouwen)
- Poortwachter
Verpleegkundige: initiatief nemend
Patiënt: onafhankelijk
Doel: terugdringen kosten gezondheidszorg
- Leraar
Verpleegkundige: onderwijzend
Patiënt: actief
Doel: leven met de aandoening
H1.1 zelfmanagement en eigen regie, een opdracht voor verpleegkundigen
‘De verpleegkundige versterkt het zelfmanagement van mensen in hun sociale context’
Mensen te ondersteunen goed te leven, ondanks ziekte en beperking, en hierbij hun
waardigheid te behouden.
Bij ieder persoon zal dit zich anders uiten.
- Chronische aandoening: leven in als en verzetten
- Dodelijke aandoening: overleven
De relatie die je aangaat met de patiënt is belangrijk en zo kan je inzien wat het doet met de
persoon.
, Zo heb je gevolgen op veel verschillende niveaus. Als je alle vlakken meepakt, kan je iets
voor de patiënt betekenen.
Communicator: hoe kan je op verschillende manieren communiceren met mensen en
zelfmanagementondersteuning. Ook samen beslissen en bepalen is belangrijk.
Samenwerkingspartner: je doet het niet alleen, maar met je collega’s en andere disciplines.
Organisator: je moet veel regelen en ook rondom de persoon.
Kwaliteitsbevorderaar: het ontwikkelen van interventies.
Reflectieve EBP professional: ethische dillema’s hoe bespreek je die.
Gezondheidsbevorderaar: heb je altijd nodig
Kennisclip H1.2: zelfmanagement hoort bij mensen met chronische aandoeningen
De doelgroep van zelfmanagement is de groep chronisch zieken patiënten en niet de
algemene, gezonde bevolking.
Reden: om een onderscheid te maken met andere begrippen zoals preventie en
gezondheidsvoorlichting.
Stijging levensverwachting bij geboorte
College 3: zelfmanagement – leven met een chronische aandoening of beperking
De (theoretische) benadering van zorg en zelfmanagement bevorderen en versterken bij
mensen met een chronische aandoening en hun naasten.
Zelfmanagement is iets wat steeds vaker voorkomt in onze samenleving. Dit komt door
verschillende dingen. Zo is de levensverwachting toegenomen, maar daardoor ook de
chronische aandoeningen. Mensen moeten dus steeds vaker leren omgaan met hun
chronische ziekte. Ook is het een steeds grotere uitdaging om financieel zorg te verlenen.
Het gebruik van zelfredzaamheid is dan een goede oplossing.
Voor de rest wil je dat mensen met een chronische aandoening zo goed mogelijk kunnen
blijven participeren in de samenleving en mensen hebben tegenwoordig steeds makkelijker
toegang tot alle informatie en keuzemogelijkheden.
Waarom is zelfmanagement nou toch zo belangrijk als je kijkt binnen de verpleegkunde. Het
is belangrijk dat jij als verpleegkundige de zelfmanagement van iemand probeert te
vergroten. Dit zorgt voor een verbetering in het dagelijkse functioneren en de kwaliteit van
leven gaat omhoog. Zeker bij mensen die chronisch ziek zijn. Deze mensen hebben een
onomkeerbare aandoening. Ze worden niet meer beter, maar kunnen nog wel
zelfmanagement toepassen. Hoe meer zelfmanagement hoe beter de kwaliteit van leven
wordt en hoe meer eigen regie de chronische patiënt heeft. De aandoening wordt namelijk
ingepast in het leven. Sommige uitdagingen kunnen daarbij lastig zijn. Het is heel belangrijk
dat je de patiënt, familie, omgeving etc. steunt tijdens de zelfmanagement. Dit heet ook wel
zelfmanagementondersteuning. Hiermee ontwikkel je vertrouwen wat de gezondheid
stimuleert.
VB: iemand heeft COPD en moet gebruik maken van een zuurstoftank. Als iemand geen
verstand heeft van een zuurstoftank moet die continu afhankelijk zijn van iemand. Daarom is
het van belang dat iemand het ook zelf leert.
Niet alleen heeft een verpleegkundige een taak om het zelfmanagement te ondersteunen
ook moeten ze de juiste kennis hebben om een diagnose te stellen en zorg te verlenen.
Je hebt vier verschillende soorten chronische aandoeningen:
1. Levensbedreigende ziekten: kanker, beroerte etc.
2. Aandoeningen die periodiek klachten geeft: COPD, astma, diabetes, epilepsie.
3. Aandoeningen die opkomend klachten geeft: reuma en hartfalen
4. Chronische psychische stoornissen.
Eigen regie is binnen de zelfmanagement heel belangrijk. Dit houdt in dat iemand zijn eigen
leven coördineert, om zo een goed leven te krijgen.
Ook het begrip coping is belangrijk. Coping houdt in hoe iemand met stress omgaat. Als je
jezelf boven de stress houdt kan dit goed zijn voor de zelfmanagement. Iemand ziet het
namelijk positief in en de kwaliteit van leven gaat omhoog.
,De (ontwikkelings)psychologie, principes van zelfmanagement, coping stijlen en
systeembenaderingen die van belang zijn in de zorgverlening aan mensen met een
chronische aandoening of beperking.
Aan de hand van verschillende hulpmiddelen kan je zelfmanagementondersteuning.
Zo heb je het generiek model zelfmanagement. Dit model geeft in een opslag weer hoe de
zelfmanagement kan worden toegepast op welke onderdelen in iemand zijn leven.
Je kan ook iemand helpen met de zelfmanagementondersteuning door het 5A-model. Door
deze gespreksvoering krijg je duidelijk het probleem naar voren. Maar iemand komt er door
sturing zelf achter hoe die het zelf kan oplossen. Jij bouwt vertrouwen op en helpt iemand
daarbij. Het proces bestaat uit:
1. Achterhalen: wat is het probleem.
2. Adviseren: wat is juist om te doen.
3. Afspreken: maak afspraken om je doel te bereiken.
4. Assisteren: hoe kan jij als zorgverlener iemand helpen.
5. Arrangeren: wat zijn de vervolgstappen.
De adaptieve opgaven van patiënten met chronische aandoeningen (4)
Adaptieve opgaven zijn de inspanningen die mensen moeten verrichten om op een goede
manier met hun aandoening en de daarbij horende veranderingen om te gaan.
Zoals je kan verwachten heeft dit een samenhang met zelfmanagement. Mensen moeten
namelijk leren leven met hun chronische aandoening. Dit is niet altijd makkelijk en voor de
ene persoon is het makkelijker dan voor de andere.
Mensen met een chronische aandoening hebben moeite met adaptieve opgaven en ze
moeten hierin worden begeleid door verpleegkundigen. Die heeft hier als taak het goed
inlichten en voorlichten van de patiënt. De aanpassingen moeten passend zijn en een
verpleegkundige moet je hierin begeleiden.
De verschillende verpleegkundige perspectieven op managementondersteuning.
Persoonsgerichte basishouding. (4)
Als patiënt zelf kan je verschillende rollen aannemen als er zelfmanagement in het spel is.
- Piloot: wil zelf regie houden en wil zelf alles doen en bijhouden. Alleen contact met
de zorgverlener als dit noodzakelijk is.
- Copiloot: wil zelf regie houden en veel zelf doen, maar zorgverlener heeft ook nog
kleine inspraak.
- Stewardess: neemt zelf initiatief, maar wel op instructies.
- Passagier: neemt geen initiatief, maar volgt wel de aangegeven instructies op.
Tijdens het proces van zelfmanagement kan de verpleegkundige ook verschillende rollen
aannemen:
- Coach:
Verpleegkundige: volgend
Patiënt: actief
, Doel: de aandoening interageren in de het leven
- Behandelaar
Verpleegkundige: voorschrijvend (opdracht geven)
Patiënt: volgend aan de verpleegkundige
Doel: therapietrouw (band opbouwen)
- Poortwachter
Verpleegkundige: initiatief nemend
Patiënt: onafhankelijk
Doel: terugdringen kosten gezondheidszorg
- Leraar
Verpleegkundige: onderwijzend
Patiënt: actief
Doel: leven met de aandoening
H1.1 zelfmanagement en eigen regie, een opdracht voor verpleegkundigen
‘De verpleegkundige versterkt het zelfmanagement van mensen in hun sociale context’
Mensen te ondersteunen goed te leven, ondanks ziekte en beperking, en hierbij hun
waardigheid te behouden.
Bij ieder persoon zal dit zich anders uiten.
- Chronische aandoening: leven in als en verzetten
- Dodelijke aandoening: overleven
De relatie die je aangaat met de patiënt is belangrijk en zo kan je inzien wat het doet met de
persoon.
, Zo heb je gevolgen op veel verschillende niveaus. Als je alle vlakken meepakt, kan je iets
voor de patiënt betekenen.
Communicator: hoe kan je op verschillende manieren communiceren met mensen en
zelfmanagementondersteuning. Ook samen beslissen en bepalen is belangrijk.
Samenwerkingspartner: je doet het niet alleen, maar met je collega’s en andere disciplines.
Organisator: je moet veel regelen en ook rondom de persoon.
Kwaliteitsbevorderaar: het ontwikkelen van interventies.
Reflectieve EBP professional: ethische dillema’s hoe bespreek je die.
Gezondheidsbevorderaar: heb je altijd nodig
Kennisclip H1.2: zelfmanagement hoort bij mensen met chronische aandoeningen
De doelgroep van zelfmanagement is de groep chronisch zieken patiënten en niet de
algemene, gezonde bevolking.
Reden: om een onderscheid te maken met andere begrippen zoals preventie en
gezondheidsvoorlichting.
Stijging levensverwachting bij geboorte
