Hoorcollege 1
Ook het onderwijs en die leerdoelen worden beïnvloed door de maatschappij waarin we
leven.
Soms kritiek op: op het idee dat scholen continu maatschappelijke problemen moeten
oplossen. We verwachten van het onderwijs dat die een rol speelt in het oplossen van
maatschappelijke vraagstukken.
Wat kenmerkt het sociologisch perspectief? Dat doen we aan de hand van een voorbeeld.
Er is een toename in ADHD diagnoses
én toenemend medcijngebruik
- 2003-2013: verviervoudiging van aantal kinderen dat medicatie gebruikt voor
behandeling van ADHD.
Diagnose wordt gesteld aan de hand van de DSM. Belangrijk criterium is dat jouw
functioneren echt belemmerd wordt door die gedragsproblematie, dus dat je er last van hebt
in het dagelijks leven.
Waar de zorgen over bestaan is dat er een soort grijs gebied lijkt te bestaan. Er zijn ook
kinderen waarvan het niet helemaal duidelijk is. Ze voldoen niet aan alle criteria. Het lijkt
erop dat deze kinderen ook vaker deze diagnose krijgen. En daar zijn zorgen over: of dat
terecht is en wat de gevolgen zijn. Er is namelijk ook een toename van medicijngebruik:
heeft die toename, is dat wel medisch verantwoord?
Op de korte termijn zijn er idd effecten, maar op de lange termijn is er nog niet zo veel
bekend.
Ondertussen kunnen er wel allerlei bij effecten optreden die nadelig zijn, zoals slaapgebrek
of hoofdpijn. Dus er zijn zorgen over of dat wel wenselijk is die toename in medicijnen en
diagnoses.
Die toename in diagnoses, er zijn verschillende perspectieven die zich over die vraag
gebogen hebben
Wat zouden mogelijke verklaringen voor deze toename in diagnoses kunnen zijn?
Media-aandacht voor adhd bijvoorbeeld.
Er zijn verschillende perspectieven die zich bezighielden met die vraag
● Biomedisch perspectief
● Psychologisch perspectief
● Orthopedagogisch perspectief
● …
Biomedisch
● Legt nadruk op de gedragssymptomen als weerspiegeling van een neurobiologische
ontwikkelingsstoornis, dus iets in het breijn. En biologische overerving.
● ADHD als aanwijzbaar hersendefect
● Het zou ook overerfelijk zijn. Je bent ermee geboren.
1
, ● ADHD als ziekte met persistent karakter: iets wat je hebt waar je niet vanaf komt. Als
behandelingsmethode ligt dan ook op medicatie. Daarmee kun je het controleren.
Orthopedagogisch perspectief
● Nadruk op aard en achtergronden van problemen bij opvoeden. Die leggen meer
nadruk op de persoon en op de opvoeding. Hoe ziet die opvoeding eruit? Dat kan
bijdragen aan de gedragsproblematiek van ADHD.
● Heeft dus te maken met de manier waarop ouders opvoeden.
● Zij zien ADHD dan ook als meer dynamisch: je hebt het niet je hele leven, maar het
is afhankelijk van je omgeving en opvoeding. Zou je opvoeding veranderen, dan zou
de ADHD ook veranderen / daar kan je vanaf komen. Mensen die 8 jaar later
opnieuw een test deden, waren van symptomen af?
● Gedragstherapie als behandelingsmethode die de voorkeur geniet. Aanpassingen in
het gedrag kan ervoor zorgen dat de problematiek afneemt.
Sociologisch perspectief
● Kritisch op individualisering gedragsprobleem. Dus dat er een probleem is bij het
individu. Het probleem kan wel degelijk in de samenleving liggen.
● Gedragsproblemen zijn niet gelijkmatig verdeeld over de bevolking. Kinderen die
opgroeien in armoede hebben een hogere kans om ADHD te hebben.
● Toename als gevolg van sociale en maatschappelijke veranderingen. Die kunnen
bepaalde problematiek in de hand nemen.
Een van de veranderen waar sociologen op wijzen hebben te maken met het onderwijs
systeem
Veranderende eisen aan kinderen
● Meer nadruk op algemene vorming, theorie en abstracte kennis
● Overheid investeert in een kenniseconomie
- Verlenging van leerplicht van 16 naar 18 in 2007
- Toegenomen druk om te presteren. We verwachten meer van kinderen, dat
ze langer in de schoolbanken blijven zitten, dat ze het kunnen doen met meer
abstracte kennis. Dat kan gevolgen hebben voor kinderen die daar moeite
mee hebben. De omgeving die verandert zorgt er dus voor dat kinderen meer
lst krijgen van diegedragsproblemen die hangen bij ADHD. Dus we
verwachten meer van ze.
● Criterium van disfunctioneren
Andere: zorgsysteem
● Systeem van prestatiebekostiging in zorg: behandeling pas als de diagnose is
gesteld. Dat betekent dat bv. sommige mensen met ADHD worden gediagnosticeerd
terwijl ze niet aan alle criteria voldoen.
● Leergebonden financiering. Is een prikkel om dus ook aan te sturen op zo’n
diagnose.
Ander voorbeeld: sociale normen. Wat zien we als normaal gedrag?
Geen sterke / objectieve grens tussen abnormaal en normaal .Dat hebben mensen besloten.
2
,We zijn steeds meer als abnormaal gaan zien, die grens is verschoven. Ook een verklaring
voor toename in diagnoses.
Een andere ontwikkeling heeft te maken met de ontwikkeling van het middel.
Medicalisering van het probleem
Pas toen het middel er was, was er bereidheid ADHD op te nemen in het DSM boek.
● Ontwikkeling niet verslavend middel (Ritalin) → bereidheid om ADHD op te nemen in
DSM
● Druk van lobbygroepen van ouders
● Conrad (2006): behandeling ging vooral aan de diagnose.
Wat ook meespeelt: veranderende publieke attitudes psychiatrie
● Lagere drempel om hulp te zoeken. Kan er ook voor zorge ndat mensen op zoek
gaan als ze ergens last van hebben.
● Meer positieve attitude t.o.v gebruik van medicatie voor psychische aandoeningen.
● Veranderende houding arts - patient. Vroeger was het nog wel een autoriteit, een
expert, maar huidige maatschappij is dat iets anders, patienten zijn mondiger en zelf
goed geinformeerd. Als patientne aanhouden van ik heb dit en i kwil zo behandelt
worden, dan gebeurt dat vaak ook.
Discours in de media
● Discours in de media legt nadruk op risico’s van onbehandelde ADHD.
- Verhoogd risico op depressie van volwassenen
- Verhoogd risico op verslaving en criinaliteit
- Verhoofd risico op school-uitval
3
, Ze leggen de nadruk op de zorg als iets onbehandeld blijft.
-.....
Samengevat
● Nadruk op belang van maatschappelijke en sociale context voor manier waarop
ADHD wordt begrepen, ervaren en ermee om wordt gegaan.
● NB: sociale verklaringen kunnen samengaan met erfelijke verklaringen voor zo’n
aandoening.
● > zorg voor overdiagnose.
Wat leert dit voorbeeld ons?
Opvoeding en onderwijs worden beïnvloed door:
● In (delen van) de samenleving dominante opvattingen: in dit geval wat geldt als
‘normaal’ en ‘abnormaal’ gedrag.
● Economische ontwikkelingen: behoefte voor geschoolde arbeiders.
● Politieke ontwikkelingen: veranderingen in zorgstelsel
Waarom belangrijk voor pedagoog → Een sociologisch perspectief maakt voor pedagogen
alternatieve verklaringen en benaderingswijzen inzichtelijk en mogelijk.
Kenmerken sociologisch perspectief
- Hoe onderscheidt de sociologie zich van andere wetenschappelijke disciplines?
- … in het bijzonder disciplines die zich bezighouden met de ‘door de mensgemaakte
wereld’ en de impact van menselijk handelen
2 kenmerken uit het artikel geven antwoord op deze vraag
Daar zoomen we op in adhv een aantal stellingen
Stelling 1: de sociologie onderscheidt zich van andere disciplines door het object van
onderzoek.
Waar of niet waar?
Antwoord: niet waar. Het is niet zo dat ze een uniek object hebben waar andere disciplines
zich niet mee bezig houden. De sociologie kijkt naar van alles en nog wat.
Stelling 2: De sociologie onderscheidt zich van andere disciplines door de blik waarmee
sociologen de werkelijkheid benaderen
Waar of niet waar?
Antwoord: waar. Bauman stelt dat het precies de manier is waarop sociologen naar de
werkelijkheid kijke ne nde vragen die ze daarrbij stellen dat daar hetverschil in zit
4
Ook het onderwijs en die leerdoelen worden beïnvloed door de maatschappij waarin we
leven.
Soms kritiek op: op het idee dat scholen continu maatschappelijke problemen moeten
oplossen. We verwachten van het onderwijs dat die een rol speelt in het oplossen van
maatschappelijke vraagstukken.
Wat kenmerkt het sociologisch perspectief? Dat doen we aan de hand van een voorbeeld.
Er is een toename in ADHD diagnoses
én toenemend medcijngebruik
- 2003-2013: verviervoudiging van aantal kinderen dat medicatie gebruikt voor
behandeling van ADHD.
Diagnose wordt gesteld aan de hand van de DSM. Belangrijk criterium is dat jouw
functioneren echt belemmerd wordt door die gedragsproblematie, dus dat je er last van hebt
in het dagelijks leven.
Waar de zorgen over bestaan is dat er een soort grijs gebied lijkt te bestaan. Er zijn ook
kinderen waarvan het niet helemaal duidelijk is. Ze voldoen niet aan alle criteria. Het lijkt
erop dat deze kinderen ook vaker deze diagnose krijgen. En daar zijn zorgen over: of dat
terecht is en wat de gevolgen zijn. Er is namelijk ook een toename van medicijngebruik:
heeft die toename, is dat wel medisch verantwoord?
Op de korte termijn zijn er idd effecten, maar op de lange termijn is er nog niet zo veel
bekend.
Ondertussen kunnen er wel allerlei bij effecten optreden die nadelig zijn, zoals slaapgebrek
of hoofdpijn. Dus er zijn zorgen over of dat wel wenselijk is die toename in medicijnen en
diagnoses.
Die toename in diagnoses, er zijn verschillende perspectieven die zich over die vraag
gebogen hebben
Wat zouden mogelijke verklaringen voor deze toename in diagnoses kunnen zijn?
Media-aandacht voor adhd bijvoorbeeld.
Er zijn verschillende perspectieven die zich bezighielden met die vraag
● Biomedisch perspectief
● Psychologisch perspectief
● Orthopedagogisch perspectief
● …
Biomedisch
● Legt nadruk op de gedragssymptomen als weerspiegeling van een neurobiologische
ontwikkelingsstoornis, dus iets in het breijn. En biologische overerving.
● ADHD als aanwijzbaar hersendefect
● Het zou ook overerfelijk zijn. Je bent ermee geboren.
1
, ● ADHD als ziekte met persistent karakter: iets wat je hebt waar je niet vanaf komt. Als
behandelingsmethode ligt dan ook op medicatie. Daarmee kun je het controleren.
Orthopedagogisch perspectief
● Nadruk op aard en achtergronden van problemen bij opvoeden. Die leggen meer
nadruk op de persoon en op de opvoeding. Hoe ziet die opvoeding eruit? Dat kan
bijdragen aan de gedragsproblematiek van ADHD.
● Heeft dus te maken met de manier waarop ouders opvoeden.
● Zij zien ADHD dan ook als meer dynamisch: je hebt het niet je hele leven, maar het
is afhankelijk van je omgeving en opvoeding. Zou je opvoeding veranderen, dan zou
de ADHD ook veranderen / daar kan je vanaf komen. Mensen die 8 jaar later
opnieuw een test deden, waren van symptomen af?
● Gedragstherapie als behandelingsmethode die de voorkeur geniet. Aanpassingen in
het gedrag kan ervoor zorgen dat de problematiek afneemt.
Sociologisch perspectief
● Kritisch op individualisering gedragsprobleem. Dus dat er een probleem is bij het
individu. Het probleem kan wel degelijk in de samenleving liggen.
● Gedragsproblemen zijn niet gelijkmatig verdeeld over de bevolking. Kinderen die
opgroeien in armoede hebben een hogere kans om ADHD te hebben.
● Toename als gevolg van sociale en maatschappelijke veranderingen. Die kunnen
bepaalde problematiek in de hand nemen.
Een van de veranderen waar sociologen op wijzen hebben te maken met het onderwijs
systeem
Veranderende eisen aan kinderen
● Meer nadruk op algemene vorming, theorie en abstracte kennis
● Overheid investeert in een kenniseconomie
- Verlenging van leerplicht van 16 naar 18 in 2007
- Toegenomen druk om te presteren. We verwachten meer van kinderen, dat
ze langer in de schoolbanken blijven zitten, dat ze het kunnen doen met meer
abstracte kennis. Dat kan gevolgen hebben voor kinderen die daar moeite
mee hebben. De omgeving die verandert zorgt er dus voor dat kinderen meer
lst krijgen van diegedragsproblemen die hangen bij ADHD. Dus we
verwachten meer van ze.
● Criterium van disfunctioneren
Andere: zorgsysteem
● Systeem van prestatiebekostiging in zorg: behandeling pas als de diagnose is
gesteld. Dat betekent dat bv. sommige mensen met ADHD worden gediagnosticeerd
terwijl ze niet aan alle criteria voldoen.
● Leergebonden financiering. Is een prikkel om dus ook aan te sturen op zo’n
diagnose.
Ander voorbeeld: sociale normen. Wat zien we als normaal gedrag?
Geen sterke / objectieve grens tussen abnormaal en normaal .Dat hebben mensen besloten.
2
,We zijn steeds meer als abnormaal gaan zien, die grens is verschoven. Ook een verklaring
voor toename in diagnoses.
Een andere ontwikkeling heeft te maken met de ontwikkeling van het middel.
Medicalisering van het probleem
Pas toen het middel er was, was er bereidheid ADHD op te nemen in het DSM boek.
● Ontwikkeling niet verslavend middel (Ritalin) → bereidheid om ADHD op te nemen in
DSM
● Druk van lobbygroepen van ouders
● Conrad (2006): behandeling ging vooral aan de diagnose.
Wat ook meespeelt: veranderende publieke attitudes psychiatrie
● Lagere drempel om hulp te zoeken. Kan er ook voor zorge ndat mensen op zoek
gaan als ze ergens last van hebben.
● Meer positieve attitude t.o.v gebruik van medicatie voor psychische aandoeningen.
● Veranderende houding arts - patient. Vroeger was het nog wel een autoriteit, een
expert, maar huidige maatschappij is dat iets anders, patienten zijn mondiger en zelf
goed geinformeerd. Als patientne aanhouden van ik heb dit en i kwil zo behandelt
worden, dan gebeurt dat vaak ook.
Discours in de media
● Discours in de media legt nadruk op risico’s van onbehandelde ADHD.
- Verhoogd risico op depressie van volwassenen
- Verhoogd risico op verslaving en criinaliteit
- Verhoofd risico op school-uitval
3
, Ze leggen de nadruk op de zorg als iets onbehandeld blijft.
-.....
Samengevat
● Nadruk op belang van maatschappelijke en sociale context voor manier waarop
ADHD wordt begrepen, ervaren en ermee om wordt gegaan.
● NB: sociale verklaringen kunnen samengaan met erfelijke verklaringen voor zo’n
aandoening.
● > zorg voor overdiagnose.
Wat leert dit voorbeeld ons?
Opvoeding en onderwijs worden beïnvloed door:
● In (delen van) de samenleving dominante opvattingen: in dit geval wat geldt als
‘normaal’ en ‘abnormaal’ gedrag.
● Economische ontwikkelingen: behoefte voor geschoolde arbeiders.
● Politieke ontwikkelingen: veranderingen in zorgstelsel
Waarom belangrijk voor pedagoog → Een sociologisch perspectief maakt voor pedagogen
alternatieve verklaringen en benaderingswijzen inzichtelijk en mogelijk.
Kenmerken sociologisch perspectief
- Hoe onderscheidt de sociologie zich van andere wetenschappelijke disciplines?
- … in het bijzonder disciplines die zich bezighouden met de ‘door de mensgemaakte
wereld’ en de impact van menselijk handelen
2 kenmerken uit het artikel geven antwoord op deze vraag
Daar zoomen we op in adhv een aantal stellingen
Stelling 1: de sociologie onderscheidt zich van andere disciplines door het object van
onderzoek.
Waar of niet waar?
Antwoord: niet waar. Het is niet zo dat ze een uniek object hebben waar andere disciplines
zich niet mee bezig houden. De sociologie kijkt naar van alles en nog wat.
Stelling 2: De sociologie onderscheidt zich van andere disciplines door de blik waarmee
sociologen de werkelijkheid benaderen
Waar of niet waar?
Antwoord: waar. Bauman stelt dat het precies de manier is waarop sociologen naar de
werkelijkheid kijke ne nde vragen die ze daarrbij stellen dat daar hetverschil in zit
4
