Samenvatting psychologie een
inleiding
Toegepaste Psychologie duaal 1 e jaar. 8 e herziene editie
De groene tekst zijn de begrippen uit het boek. Onder elk hoofdstuk staan grijze cijfers.
Dit zijn de paragraven welke zijn omschreven. Let op niet alle paragraven en
hoofdstukken staan in deze samenvatting.
Inhoud
Hoofdstuk 1 Geest, gedrag en psychologische wetenschap...............................................3
Wat is psychologie?......................................................................................................... 3
Kritisch denken............................................................................................................... 4
Bias.............................................................................................................................. 4
Wetenschappelijk onderzoek........................................................................................... 4
Psychologische perspectieven........................................................................................5
Psychodynamische psychologie...................................................................................5
Behaviorisme............................................................................................................... 6
Humanistische psychologie.......................................................................................... 6
Cognitief perspectief.................................................................................................... 6
Sociocultureel perspectief............................................................................................ 6
Biologisch perspectief.................................................................................................. 7
Ontwikkelingsperspectief............................................................................................. 7
Hoe kan overgewicht verklaard worden vanuit de verschillende perspectieven?.........8
Hoofdstuk 3 Sensatie en perceptie.....................................................................................9
Hoe verandert stimulatie in sensatie?.............................................................................9
Wat is perceptie?........................................................................................................... 10
Verklaringen van perceptie...........................................................................................10
De Gestaltwetten van perceptuele ordening.................................................................11
Wet van gelijkenis...................................................................................................... 11
Wet van nabijheid...................................................................................................... 11
Wet van continuering.................................................................................................11
Wet van gemeenschappelijke bestemmingen............................................................12
Wet van Pragnanz...................................................................................................... 12
Mechanisme van sluiting............................................................................................ 12
Hoofdstuk 4 leren en omgeving.......................................................................................13
Leren............................................................................................................................. 13
1
, Complexe vormen van leren......................................................................................13
Conditionering.............................................................................................................. 13
Klassieke conditionering............................................................................................14
Operante conditionering............................................................................................14
Cognitieve psychologie.................................................................................................17
Hoofdstuk 7 Psychologische ontwikkeling........................................................................18
Ontwikkelingspsychologie............................................................................................. 18
Hechting....................................................................................................................... 18
Hechtingsstijlen............................................................................................................ 18
Veilige hechting......................................................................................................... 18
Angstig-ambivalente hechting...................................................................................19
Angstig-vermijdende hechting...................................................................................19
Gedesorganiseerde en desoriënterend hechtingspatroon..........................................19
Cognitieve ontwikkeling................................................................................................ 19
Stadia van cognitieve ontwikkelingen...........................................................................20
Sensomotorische fase (circa 0-2 jaar)........................................................................21
Pre-operationele fase (circa 2-7 jaar).........................................................................21
Concreet-operationele fase (circa 7-11 jaar)..............................................................21
Formeel-operationele fase (vanaf ongeveer 11 jaar).................................................21
Ontwikkeling vanaf de geboorte...................................................................................22
Taalontwikkeling............................................................................................................ 22
Identiteitstheorie van Erikson.......................................................................................23
Opvoedingsstijlen.......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 8 Vormen van bewustzijn................................................................................24
Vormen van bewustzijn................................................................................................. 24
Wat hebben we aan bewustzijn?...................................................................................26
Andere vormen van bewustzijn.....................................................................................26
Hoofdstuk 9 Motivatie en emotie.....................................................................................29
Motivatie....................................................................................................................... 29
Motivatietheorieën........................................................................................................ 30
Instincttheorie............................................................................................................ 30
Drijfveertheorie.......................................................................................................... 30
Psychodynamische theorie........................................................................................30
Mashlows behoeftehiërarchie.....................................................................................31
Zelfdeterminatietheorie (Deci en Ryan).....................................................................31
Samenvattend........................................................................................................... 32
Emoties......................................................................................................................... 32
Tweefactortheorie...................................................................................................... 33
2
, Emotionele intelligentie................................................................................................ 33
Hoofdstuk 10: Persoonlijkheid: theorieën van de gehele persoon....................................34
Persoonlijkheid.............................................................................................................. 34
Impliciet en dispositioneel......................................................................................... 34
Dispositionele theorieën............................................................................................ 34
Psychodynamisch perspectief.......................................................................................35
Persoonlijkheid volgens Freud....................................................................................35
Psychoseksuele ontwikkeling........................................................................................36
Humanistische theorieën.............................................................................................. 37
Hoofdstuk 1 Geest, gedrag en
psychologische wetenschap
1
Wat is psychologie?
Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen
Psychologen vallen in drie grote groepen uiteen:
Experimenteel psycholoog: Psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen – in tegenstelling tot een toegepast psycholoog.
Voeren het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische kennis creëert.
VB: een experimenteel psycholoog onderzoek de effecten van suiker op hyperactiveit.
3
, Docent psychologie: Psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op
bijvoorbeeld een HBO- of bacheloropleiding of aan universiteit.
Toegepast psycholoog: Psycholoog die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen.
Pseudopsychologie: niet-onderbouwende psychologische aannamen die als
wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd. Bijvoorbeeld: horoscopen,
waarzeggers en grafologie.
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen en maakt geen deel uit van de psychologie.
Kritisch denken
Dit boek legt vooral de nadruk op de zes vaardigheden van kritisch denken in plaats van
de definitie van kritisch denken. Elke vaardigheid is gebaseerd op een specifieke vraag.
Het gaat om de volgende vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Bias
Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
VB: het idee dat medische onderzoekers die zelf geneesmiddelen beoordelen, onbevooroordeeld
kunnen blijven als ze geld krijgen van bedrijven die geneesmiddelen produceren.
Emotionele bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
VB: Mensen zijn bang voor misdadigers, en willen ook vaak een strenge aanpak van misdadig
gedrag. Door dit gevoel of vooroordeel kan het afschrikprogramma aantrekkelijk zijn voor veel
mensen, eenvoudigweg vanwege de strengheid ervan.
Confirmation bias: De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel
mee eens bent.
VB: Stel, je bent overtuigd dat elektrische auto’s beter zijn voor het milieu dan benzineauto’s. Je
zoekt online naar artikelen over elektrische auto’s en leest vooral stukken die de voordelen
benadrukken (zoals lagere CO₂-uitstoot). Artikelen die kritisch zijn over de productie van batterijen
of de afhankelijkheid van zeldzame grondstoffen sla je over of vind je ‘niet betrouwbaar’.
Wetenschappelijk onderzoek
Er zijn vijf soort empirisch onderzoek:
4
inleiding
Toegepaste Psychologie duaal 1 e jaar. 8 e herziene editie
De groene tekst zijn de begrippen uit het boek. Onder elk hoofdstuk staan grijze cijfers.
Dit zijn de paragraven welke zijn omschreven. Let op niet alle paragraven en
hoofdstukken staan in deze samenvatting.
Inhoud
Hoofdstuk 1 Geest, gedrag en psychologische wetenschap...............................................3
Wat is psychologie?......................................................................................................... 3
Kritisch denken............................................................................................................... 4
Bias.............................................................................................................................. 4
Wetenschappelijk onderzoek........................................................................................... 4
Psychologische perspectieven........................................................................................5
Psychodynamische psychologie...................................................................................5
Behaviorisme............................................................................................................... 6
Humanistische psychologie.......................................................................................... 6
Cognitief perspectief.................................................................................................... 6
Sociocultureel perspectief............................................................................................ 6
Biologisch perspectief.................................................................................................. 7
Ontwikkelingsperspectief............................................................................................. 7
Hoe kan overgewicht verklaard worden vanuit de verschillende perspectieven?.........8
Hoofdstuk 3 Sensatie en perceptie.....................................................................................9
Hoe verandert stimulatie in sensatie?.............................................................................9
Wat is perceptie?........................................................................................................... 10
Verklaringen van perceptie...........................................................................................10
De Gestaltwetten van perceptuele ordening.................................................................11
Wet van gelijkenis...................................................................................................... 11
Wet van nabijheid...................................................................................................... 11
Wet van continuering.................................................................................................11
Wet van gemeenschappelijke bestemmingen............................................................12
Wet van Pragnanz...................................................................................................... 12
Mechanisme van sluiting............................................................................................ 12
Hoofdstuk 4 leren en omgeving.......................................................................................13
Leren............................................................................................................................. 13
1
, Complexe vormen van leren......................................................................................13
Conditionering.............................................................................................................. 13
Klassieke conditionering............................................................................................14
Operante conditionering............................................................................................14
Cognitieve psychologie.................................................................................................17
Hoofdstuk 7 Psychologische ontwikkeling........................................................................18
Ontwikkelingspsychologie............................................................................................. 18
Hechting....................................................................................................................... 18
Hechtingsstijlen............................................................................................................ 18
Veilige hechting......................................................................................................... 18
Angstig-ambivalente hechting...................................................................................19
Angstig-vermijdende hechting...................................................................................19
Gedesorganiseerde en desoriënterend hechtingspatroon..........................................19
Cognitieve ontwikkeling................................................................................................ 19
Stadia van cognitieve ontwikkelingen...........................................................................20
Sensomotorische fase (circa 0-2 jaar)........................................................................21
Pre-operationele fase (circa 2-7 jaar).........................................................................21
Concreet-operationele fase (circa 7-11 jaar)..............................................................21
Formeel-operationele fase (vanaf ongeveer 11 jaar).................................................21
Ontwikkeling vanaf de geboorte...................................................................................22
Taalontwikkeling............................................................................................................ 22
Identiteitstheorie van Erikson.......................................................................................23
Opvoedingsstijlen.......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 8 Vormen van bewustzijn................................................................................24
Vormen van bewustzijn................................................................................................. 24
Wat hebben we aan bewustzijn?...................................................................................26
Andere vormen van bewustzijn.....................................................................................26
Hoofdstuk 9 Motivatie en emotie.....................................................................................29
Motivatie....................................................................................................................... 29
Motivatietheorieën........................................................................................................ 30
Instincttheorie............................................................................................................ 30
Drijfveertheorie.......................................................................................................... 30
Psychodynamische theorie........................................................................................30
Mashlows behoeftehiërarchie.....................................................................................31
Zelfdeterminatietheorie (Deci en Ryan).....................................................................31
Samenvattend........................................................................................................... 32
Emoties......................................................................................................................... 32
Tweefactortheorie...................................................................................................... 33
2
, Emotionele intelligentie................................................................................................ 33
Hoofdstuk 10: Persoonlijkheid: theorieën van de gehele persoon....................................34
Persoonlijkheid.............................................................................................................. 34
Impliciet en dispositioneel......................................................................................... 34
Dispositionele theorieën............................................................................................ 34
Psychodynamisch perspectief.......................................................................................35
Persoonlijkheid volgens Freud....................................................................................35
Psychoseksuele ontwikkeling........................................................................................36
Humanistische theorieën.............................................................................................. 37
Hoofdstuk 1 Geest, gedrag en
psychologische wetenschap
1
Wat is psychologie?
Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen
Psychologen vallen in drie grote groepen uiteen:
Experimenteel psycholoog: Psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen – in tegenstelling tot een toegepast psycholoog.
Voeren het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische kennis creëert.
VB: een experimenteel psycholoog onderzoek de effecten van suiker op hyperactiveit.
3
, Docent psychologie: Psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op
bijvoorbeeld een HBO- of bacheloropleiding of aan universiteit.
Toegepast psycholoog: Psycholoog die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen.
Pseudopsychologie: niet-onderbouwende psychologische aannamen die als
wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd. Bijvoorbeeld: horoscopen,
waarzeggers en grafologie.
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen en maakt geen deel uit van de psychologie.
Kritisch denken
Dit boek legt vooral de nadruk op de zes vaardigheden van kritisch denken in plaats van
de definitie van kritisch denken. Elke vaardigheid is gebaseerd op een specifieke vraag.
Het gaat om de volgende vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Bias
Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
VB: het idee dat medische onderzoekers die zelf geneesmiddelen beoordelen, onbevooroordeeld
kunnen blijven als ze geld krijgen van bedrijven die geneesmiddelen produceren.
Emotionele bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
VB: Mensen zijn bang voor misdadigers, en willen ook vaak een strenge aanpak van misdadig
gedrag. Door dit gevoel of vooroordeel kan het afschrikprogramma aantrekkelijk zijn voor veel
mensen, eenvoudigweg vanwege de strengheid ervan.
Confirmation bias: De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel
mee eens bent.
VB: Stel, je bent overtuigd dat elektrische auto’s beter zijn voor het milieu dan benzineauto’s. Je
zoekt online naar artikelen over elektrische auto’s en leest vooral stukken die de voordelen
benadrukken (zoals lagere CO₂-uitstoot). Artikelen die kritisch zijn over de productie van batterijen
of de afhankelijkheid van zeldzame grondstoffen sla je over of vind je ‘niet betrouwbaar’.
Wetenschappelijk onderzoek
Er zijn vijf soort empirisch onderzoek:
4
