Ethiek – Integrale Veiligheidskunde
Boek: Ethiek en Veiligheid – Gerben Bakker
Inhoudsopgave
Ethiek – Integrale Veiligheidskunde.......................................................................................................1
Boek: Ethiek en Veiligheid – Gerben Bakker...................................................................................1
College 1: Introductie.........................................................................................................................3
Wat is ethiek?.................................................................................................................................3
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?...............................................................................3
Normen en waarden.......................................................................................................................3
Morele problemen en dilemma’s...................................................................................................3
De tikkende tijdbom.......................................................................................................................4
Ethische theorie..............................................................................................................................4
College 2: Gevolgenethiek en het maatschappelijk belang................................................................6
De aardgasbaten en de -kosten......................................................................................................6
Het consequentialisme...................................................................................................................7
Kenmerken van het consequentialisme..........................................................................................7
Universele plichten vs Belangen en doelen....................................................................................7
Utilisme vs. Good practice principles..............................................................................................8
Het maatschappelijk nut.................................................................................................................8
Het utilisme....................................................................................................................................8
Koepelgevangenis...........................................................................................................................8
Bezwaren tegen het utilisme..........................................................................................................8
College 3: Plichtethiek........................................................................................................................9
Maatschappelijk nut, maar..?.........................................................................................................9
Wat is de zetel van de moraal?.....................................................................................................10
Kant’s opvatting over de vrije mens..............................................................................................10
Wat betekent de ‘rede’ volgens Kant...........................................................................................10
Werkelijke autonomie betekent dus…..........................................................................................10
De rechtstaat................................................................................................................................11
College 4: Deugdethiek.....................................................................................................................11
Wat is deugdethiek?.....................................................................................................................11
Aristoteles en de basis van de deugdethiek..................................................................................11
De deugdethiek en de normatieve theorie...................................................................................12
Waakzaam en Dienstbaar.............................................................................................................12
, Politie-kids....................................................................................................................................13
Communitarisme..........................................................................................................................13
De deugden van de IVK’er............................................................................................................14
Deugdethiek en positieve veiligheid.............................................................................................14
College 5: Veiligheid en Emotie........................................................................................................15
Vormen emoties een basis voor de moraal?................................................................................15
Casus: de aanrijding van Ize..........................................................................................................15
Casus: de Londense rellen: massa, media en morele paniek........................................................15
Morele emoties............................................................................................................................16
Angst.............................................................................................................................................16
Woede en de drang tot erkenning................................................................................................17
Subjectieve veiligheid...................................................................................................................17
College 6: Integriteit.........................................................................................................................18
Wat is integriteit in de huidige samenleving?...............................................................................18
De relatie tussen integriteit en veiligheid.....................................................................................18
Casus: Werknemersspionage........................................................................................................19
College 7: Veiligheidstechnologie en ethiek.....................................................................................20
Casus: de schietpartij in Alphen aan den Rijn...............................................................................20
Waarom is ethiek in relatie tot veiligheidstechnologie van belang?.............................................20
Is er regie over de techniek mogelijk?..........................................................................................21
De autonomie van drones............................................................................................................21
Begrippenlijst....................................................................................................................................22
, College 1: Introductie
Wat is ethiek?
Ethiek is de systematische bespiegeling op het menselijk handelen aan de hand van opvattingen over
goed en kwaad.1
- Menselijk gedrag en het handelen; het gaat niet om het denken maar om het doen, maar het
gaat ook wel weer om de intenties en motieven van het doen en de argumenten die gegeven
worden
- Systematisch: het onderzoeken waarom we iets doen op bepaalde gronden. Kan het beste
gebeuren door de motieven te ordenen en te categoriseren
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?
- Complexe bestuurlijke afwegingen ordenen
o Morele handelingsopties in kaart brengen <wat moeten we doen?>
- Verantwoording geven
o Denk aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid
- Steeds grotere waardendiversiteit
o Denk aan sociale veiligheidsvraagstukken omtrent religie en gender (bijvoorbeeld
#metoo)
- De bescherming tegen bureaucratisch managementdenken (en private belangen)
o Afweging tussen resultaat of principe? Denk aan ASML en levering chipmachine
- De bescherming tegen technologisch exces
o Denk aan HTM gezichtsherkenningssoftware
- Het waarborgen van integriteit
o Ethiek dient als uitgangpunt bij het formuleren van gedragsregels
- Gedragspsychologische veiligheidsproblemen benaderen
o Ethiek als gedragspsychologisch onderwerp: <Waarom weten we wat het goede is
om te doen, maar doen we het toch niet?>
Normen en waarden 2
Norm: verkeersregels voor goed gedrag
Waarde: een (gedeelde) voorstelling die het ijkpunt vormt van wat wordt gezien als waardevol of als
kenmerkend voor goed gedrag
Moraal: de verzameling van gedragsopvattingen in een samenleving of individu
Morele problemen en dilemma’s
Morele problemen draaien om de vraag: ‘wat behoren we te doen?’
- Benaderingen volgen meestal uit conflicterende
waardenposities
Dilemma: ‘Een morele afweging tussen twee handelingsopties waarbij
beide opties in gelijkwaardige mate problematisch zijn of niet
verkiesbaar.’3
1
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 22
2
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 23
3
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 37
Boek: Ethiek en Veiligheid – Gerben Bakker
Inhoudsopgave
Ethiek – Integrale Veiligheidskunde.......................................................................................................1
Boek: Ethiek en Veiligheid – Gerben Bakker...................................................................................1
College 1: Introductie.........................................................................................................................3
Wat is ethiek?.................................................................................................................................3
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?...............................................................................3
Normen en waarden.......................................................................................................................3
Morele problemen en dilemma’s...................................................................................................3
De tikkende tijdbom.......................................................................................................................4
Ethische theorie..............................................................................................................................4
College 2: Gevolgenethiek en het maatschappelijk belang................................................................6
De aardgasbaten en de -kosten......................................................................................................6
Het consequentialisme...................................................................................................................7
Kenmerken van het consequentialisme..........................................................................................7
Universele plichten vs Belangen en doelen....................................................................................7
Utilisme vs. Good practice principles..............................................................................................8
Het maatschappelijk nut.................................................................................................................8
Het utilisme....................................................................................................................................8
Koepelgevangenis...........................................................................................................................8
Bezwaren tegen het utilisme..........................................................................................................8
College 3: Plichtethiek........................................................................................................................9
Maatschappelijk nut, maar..?.........................................................................................................9
Wat is de zetel van de moraal?.....................................................................................................10
Kant’s opvatting over de vrije mens..............................................................................................10
Wat betekent de ‘rede’ volgens Kant...........................................................................................10
Werkelijke autonomie betekent dus…..........................................................................................10
De rechtstaat................................................................................................................................11
College 4: Deugdethiek.....................................................................................................................11
Wat is deugdethiek?.....................................................................................................................11
Aristoteles en de basis van de deugdethiek..................................................................................11
De deugdethiek en de normatieve theorie...................................................................................12
Waakzaam en Dienstbaar.............................................................................................................12
, Politie-kids....................................................................................................................................13
Communitarisme..........................................................................................................................13
De deugden van de IVK’er............................................................................................................14
Deugdethiek en positieve veiligheid.............................................................................................14
College 5: Veiligheid en Emotie........................................................................................................15
Vormen emoties een basis voor de moraal?................................................................................15
Casus: de aanrijding van Ize..........................................................................................................15
Casus: de Londense rellen: massa, media en morele paniek........................................................15
Morele emoties............................................................................................................................16
Angst.............................................................................................................................................16
Woede en de drang tot erkenning................................................................................................17
Subjectieve veiligheid...................................................................................................................17
College 6: Integriteit.........................................................................................................................18
Wat is integriteit in de huidige samenleving?...............................................................................18
De relatie tussen integriteit en veiligheid.....................................................................................18
Casus: Werknemersspionage........................................................................................................19
College 7: Veiligheidstechnologie en ethiek.....................................................................................20
Casus: de schietpartij in Alphen aan den Rijn...............................................................................20
Waarom is ethiek in relatie tot veiligheidstechnologie van belang?.............................................20
Is er regie over de techniek mogelijk?..........................................................................................21
De autonomie van drones............................................................................................................21
Begrippenlijst....................................................................................................................................22
, College 1: Introductie
Wat is ethiek?
Ethiek is de systematische bespiegeling op het menselijk handelen aan de hand van opvattingen over
goed en kwaad.1
- Menselijk gedrag en het handelen; het gaat niet om het denken maar om het doen, maar het
gaat ook wel weer om de intenties en motieven van het doen en de argumenten die gegeven
worden
- Systematisch: het onderzoeken waarom we iets doen op bepaalde gronden. Kan het beste
gebeuren door de motieven te ordenen en te categoriseren
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?
- Complexe bestuurlijke afwegingen ordenen
o Morele handelingsopties in kaart brengen <wat moeten we doen?>
- Verantwoording geven
o Denk aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid
- Steeds grotere waardendiversiteit
o Denk aan sociale veiligheidsvraagstukken omtrent religie en gender (bijvoorbeeld
#metoo)
- De bescherming tegen bureaucratisch managementdenken (en private belangen)
o Afweging tussen resultaat of principe? Denk aan ASML en levering chipmachine
- De bescherming tegen technologisch exces
o Denk aan HTM gezichtsherkenningssoftware
- Het waarborgen van integriteit
o Ethiek dient als uitgangpunt bij het formuleren van gedragsregels
- Gedragspsychologische veiligheidsproblemen benaderen
o Ethiek als gedragspsychologisch onderwerp: <Waarom weten we wat het goede is
om te doen, maar doen we het toch niet?>
Normen en waarden 2
Norm: verkeersregels voor goed gedrag
Waarde: een (gedeelde) voorstelling die het ijkpunt vormt van wat wordt gezien als waardevol of als
kenmerkend voor goed gedrag
Moraal: de verzameling van gedragsopvattingen in een samenleving of individu
Morele problemen en dilemma’s
Morele problemen draaien om de vraag: ‘wat behoren we te doen?’
- Benaderingen volgen meestal uit conflicterende
waardenposities
Dilemma: ‘Een morele afweging tussen twee handelingsopties waarbij
beide opties in gelijkwaardige mate problematisch zijn of niet
verkiesbaar.’3
1
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 22
2
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 23
3
Ethiek en Veiligheid – bladzijde 37
