Samenvatting Burgerlijk Recht I
Inhoudsopgave
Samenvatting Burgerlijk Recht I...........................................................................................................................1
Week 1 – Object en subject....................................................................................................................................4
Inleiding................................................................................................................................................................4
Goederen..............................................................................................................................................................4
Zaken...............................................................................................................................................................4
Vermogensrechten...........................................................................................................................................5
Roerende of onroerende zaken.............................................................................................................................5
Vereisten onroerende zaak:..............................................................................................................................6
Twee andere wegen om te concluderen dat het een onroerende zaak is (tweewegenleer)..............................7
Natrekking van de roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4 BW.........................................................................8
Registergoederen, art. 3:10 BW.........................................................................................................................10
Beperkte rechten, art. 3:8 BW............................................................................................................................10
Het verschil tussen zaaksgevolg en afhankelijkheid...........................................................................................11
Ezelsbruggetjes onderscheid afhankelijkheid en zaaksgevolg......................................................................12
Het belang van het onderscheid tussen afhankelijkheid en zaaksgevolg......................................................13
Overdracht..........................................................................................................................................................13
Te goeder trouw bij overdracht......................................................................................................................14
Horizontale/verticale natrekking........................................................................................................................14
Week 2 – Creëren, produceren, repareren, toevoegen en afscheiden..............................................................16
Verkrijging van goederen, art. 3:80 BW............................................................................................................16
Eigendomsverkrijging – Een aan niemand toebehorende zaak.........................................................................17
Eigendomsverkrijging – Vinderschapsregeling.................................................................................................17
Schatvinding, art. 5:13 BW................................................................................................................................18
De regelingen van verkrijging door natrekking bij zaakseenheid van roerende zaken; vermenging en
zaaksvorming......................................................................................................................................................18
Stap 1: Is er één zaak (art. 3:4 BW – zaakseenheid)?....................................................................................18
Stap 2: Art. 5:14 BW – natrekking roerende zaken.......................................................................................19
Zaaksvorming, art. 5:16 BW..............................................................................................................................23
Week 3 – Wat zit er ‘in’ een goederenrechtelijk recht/Samen is moeilijker dan alleen.................................27
Het eigendomsrecht............................................................................................................................................27
Beperkte rechten.................................................................................................................................................27
Beperkte rechten die afhankelijke rechten zijn..............................................................................................29
Boek 3: pand- en hypotheekrecht..................................................................................................................30
Vruchtgebruik (art. 3:201 BW e.v.)...............................................................................................................31
Erfdienstbaarheid (art. 5:70 BW e.v.)............................................................................................................31
Erfpachtrecht (art. 5:85 BW e.v.)..................................................................................................................32
Opstalrecht (art. 5:101 BW e.v.)....................................................................................................................33
Doorzakconstructie – art. 5:93 BW en art. 5:84 BW.........................................................................................33
Toepassing beperkte rechten..............................................................................................................................34
Stappenplan toetsingskader inhoud van een beperkt recht............................................................................34
1
, Appartementsrecht..............................................................................................................................................36
Splitsingsakte wijzigen/toestemming verlenen appartementsrecht...............................................................38
Misbruik van bevoegdheid/eigendomsrecht.......................................................................................................38
Burenrecht..........................................................................................................................................................40
Gemeenschappelijke goederen...........................................................................................................................41
Overdracht gemeenschappelijk goed.............................................................................................................42
Beheersregeling.............................................................................................................................................43
Verdeling van een gemeenschappelijk goed..................................................................................................43
Mandeligheid......................................................................................................................................................44
Week 4 – Feitelijke macht, vervreemden en verkrijgen en levering bij voorbaat..........................................46
Bezit en houderschap (art. 3:107 e.v. BW).........................................................................................................46
Art. 3:107 BW, definities...............................................................................................................................46
Art. 3:108 BW, wanneer bezitter of houder..................................................................................................46
Bezitsverschaffing vs. bezitsoverdracht..............................................................................................................48
Wijzen van bezitsverschaffing bij houder en bezitter.........................................................................................49
Bezitsoverdracht (art. 3:83 en art. 3:84 BW).....................................................................................................50
Art. 3:83 BW; overdraagbaarheid.....................................................................................................................51
Art. 3:84 BW: vereisten voor overdracht...........................................................................................................53
Vereiste 1: beschikkingsbevoegd..................................................................................................................53
Vereiste 2: geldige titel..................................................................................................................................54
Vereiste 3: levering........................................................................................................................................56
Week 5 – Overdrachtsbijzonderheden en derdenbescherming........................................................................61
Levering van roerende zaken niet-registergoederen..........................................................................................61
Stil pandrecht, art. 3:237 lid 1 BW................................................................................................................64
Levering bij voorbaat van toekomstige goederen..............................................................................................64
Praktische beperkingen levering bij voorbaat roerende zaak........................................................................65
Praktische beperkingen bij levering en verpanding van vorderingen bij voorbaat.......................................66
Derdenbescherming............................................................................................................................................68
Art. 3:86 BW; derdenbescherming................................................................................................................68
Art. 3:88 BW; derdenbescherming................................................................................................................70
Andere derdenbeschermingsbepalingen t.a.v. registergoederen....................................................................71
Art. 3:88 BW of art. 3:24 BW?......................................................................................................................74
Week 6 – Genot en/of zekerheid...........................................................................................................................77
Het eigendomsvoorbehoud.................................................................................................................................77
Hoe werkt het eigendomsvoorbehoud?..............................................................................................................77
Ontbindende voorwaarde vs. contractuele ontbindinsrecht...............................................................................78
De levering bij eigendomsvoorbehoud..........................................................................................................78
Eigendomsvoorbehoud niet voor alle vorderingen........................................................................................79
‘geleverde of te leveren zaken’; eigendomsvoorbehoud bij duurovereenkomst...........................................79
Beschikkingsbevoegdheid bij eigendomsvoorbehoud...................................................................................80
Overdracht van voorwaardelijk eigendom door voorwaardelijk eigenaar....................................................81
Leverancierskrediet............................................................................................................................................83
Eigendomsvoorbehoud en uitleg........................................................................................................................83
Het recht van reclame........................................................................................................................................84
De vereisten van recht op reclame.................................................................................................................85
Fiduciaire eigendom (fiduciaverbod).................................................................................................................87
2
, Factoring............................................................................................................................................................88
Week 8 – Tussenpersonen.....................................................................................................................................90
Onmiddellijke en middellijke vertegenwoordiging.............................................................................................90
Verkrijging roerende zaken, niet-registergoederen d.m.v. een tussenpersoon..................................................91
Complicaties bij verkrijging van roerende zaak, niet-registergoed d.m.v. tussenpersoon............................92
Verkrijging van registergoederen d.m.v. tussenpersonen..................................................................................94
Vervreemding van roerende zaken, niet-registergoederen d.m.v. een tussenpersoon.......................................96
Vervreemding van registergoederen d.m.v. tussenpersonen..............................................................................97
Privatieve last.................................................................................................................................................98
Kwaliteitsrekeningen..........................................................................................................................................99
Week 9 – Tijd en herstel.....................................................................................................................................102
Art. 3:99 BW; verkrijgende verjaring..............................................................................................................102
Art. 3:105 BW: bevrijdende verjaring..............................................................................................................104
Bezit met instemming van de eigenaar.............................................................................................................105
Verschil systematiek tussen art. 3:99 en 3:105 BW.........................................................................................105
Beperkte rechten en verjaring..........................................................................................................................106
Art. 3:106 BW: tenietgaan en wijziging van beperkte rechten door verjaring................................................109
Tijd en herstel...................................................................................................................................................110
Bekrachtiging...................................................................................................................................................110
Overgangsrecht................................................................................................................................................111
Week 10 – Verhaal en retentie...........................................................................................................................113
Pand- en hypotheek..........................................................................................................................................114
Voorrechten......................................................................................................................................................115
Verhouding tussen gronden van voorrang.......................................................................................................115
Uitwinning van zekerheden..............................................................................................................................116
Zuivering......................................................................................................................................................116
Retentierecht................................................................................................................................................117
Executie van roerende zaken, onroerende zaken en vorderingen....................................................................120
Executie van pandrechten............................................................................................................................120
Executie registergoederen............................................................................................................................121
Executie vorderingen...................................................................................................................................123
Bodemrecht en bodemvoorrecht fiscus.......................................................................................................124
Week 11 - Beslag en faillissement......................................................................................................................127
Beslag...............................................................................................................................................................127
Faillissement.....................................................................................................................................................128
Voorrang...........................................................................................................................................................131
Mulder/CLBN verrekening door de bank bij faillissement........................................................................132
Rabobank/Verdonk q.q................................................................................................................................136
Belangrijke punten oefententamens:................................................................................................................138
3
,Week 1 – Object en subject
Inleiding
Het vermogensrecht valt uiteen in:
1. Goederenrecht
2. Verbintenissenrecht
Uit het arrest Blaauboer/Berlips volgt het onderscheid tussen het goederenrecht en
verbintenissenrecht
Casus: A had een deel van zijn perceel verkocht aan B en A beloofde om op het stuk
van het perceel dat van hem bleef een weg aan te leggen. A doet de weg vervolgens
niet aanleggen en heeft zijn stuk aan C verkocht. Wie moet B aanspreken voor het
aanleggen van de weg?
Hoge Raad: hiervoor moet onderscheid worden gemaakt tussen
verbintenisrechtelijke rechten en goederenrechtelijke rechten. Het gaat hier om
verbintenisrechtelijke rechten; bij deze rechten kun je alleen iemand aanspreken
tot wie je in die relatie staat. Dus als A met B afspreekt dat hij een weg zal
aanleggen en vervolgens verkoopt A dat stuk, dan is A nog steeds diegene die de
weg moet aanleggen. Het is namelijk een overeenkomst.
o Een goederenrechtelijk recht is een afspraak dat tegen de hele wereld kan
worden ingeroepen.
Verbintenisrechtelijke rechten = relatieve werking
Goederenrechtelijke rechten = absolute werking
Goederen
Definitie goederen art. 3:1 BW: goederen zijn alle zaken en alle vermogensrechten.
Het is van belang om te weten of iets een goed is, anders is het goederenrecht niet
van toepassing.
De Hoge Raad oordeelde in 2019 dat een assurantieportefeuille, als samenstel van
overeenkomsten en goodwill, geen goed is in de zin van artikel 3:1 BW en daarmee
niet vatbaar is voor overdracht of verpanding. Het is namelijk geen individuele zaak
of recht, ook al wordt het in het economisch verkeer als eenheid beschouwd.
Zaken
Zaken, art. 3:2 BW stoffelijke objecten die voor menselijke beheersing vatbaar zijn.
Voorbeelden van zaken:
- Bank
- Flesje water
- Auto
- Fiets
- Laptop
- Vuilnis
- Nier (is van het lichaam afgescheiden)
4
,Voorbeelden van geen zaken:
- Pils (of water) je kunt het niet vastpakken (het is wel stoffelijk, maar niet voor
menselijke beheersing vatbaar).
- Mens mensen zijn rechtssubjecten (geen rechtsobjecten).
- Maan
- Hond dieren zijn geen zaken, art. 3:2a lid 1 BW. In het goederenrecht worden ze
wel behandeld als zaken, art. 3:2a lid 2 BW.
Vermogensrechten
Het gaat om dingen die vermogenswaarde hebben, maar geen zaken zijn (art. 3:6 BW).
Vermogensrechten zijn bijvoorbeeld:
- Vorderingsrecht
- Beperkt recht
- Aandelen
Vermogensrecht zijn geen zaken rechten zijn geen stoffelijke objecten.
Het recht mag wel op een zaak rusten.
Belangrijkste kenmerk van vermogensrechten = dat ze overdraagbaar zijn zij
vertegenwoordigen een bepaalde waarde en dienen daarom verhandelbaar te zijn.
Bijna alle rechten zijn overdraagbaar, maar art. 3:83 BW maakt hier een uitzondering
op toch zijn die uitzonderingen vermogensrechten, omdat zij ertoe strekken de
rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen.
Roerende of onroerende zaken
Het onderscheid tussen roerende en onroerende zaken = art. 3:3 BW.
Het onderscheid tussen roerend of onroerend is van belang:
Om te weten op welke wijze er geleverd dient te worden.
o Bij roerende zaken, niet-registergoederen geldt bezitsverschaffing o.g.v. art.
3:90 BW.
o Bij onroerende zaken en roerende zaken welke registergoederen zijn geldt
notariële akte en inschrijving in openbare registers ex art. 3:89 BW.
Of er een hypotheekrecht of pandrecht op gevestigd kan worden.
o Op registergoederen kan een hypotheekrecht worden gevestigd en op niet-
registergoederen een pandrecht.
Art. 7:2 BW; koop, bijzondere overeenkomst. In dit artikel wordt de eis gesteld dat er
sprake moet zijn van een onroerende zaak tot woning bestemd. Als bijvoorbeeld
drijvende woningen roerend zouden zijn, zou dit artikel niet van toepassing zijn.
Art. 3:3 BW bepaalt dus wat roerend of onroerend is. Noodzakelijkerwijs is de eigenaar van
de grond o.g.v. art. 5:20 BW eigenaar van hetgeen als onroerend is aangemerkt o.g.v. art.
3:3 BW. Tenzij de uitzonderingen genoemd in art. 5:20 BW.
5
,Vereisten onroerende zaak:
Let op! Denk aan de tweewegenleer.
1. Het is een gebouw of werk
Voorbeelden van werken uit de jurisprudentie benzinepompen,
koelinstallaties, windturbines, portacabin etc.
2. Is het met de grond verenigd?
a. Er is geen vereniging
b. Er is rechtstreekse vereniging
c. Er is een vereniging via andere gebouwen of werken.
De arresten HR Havenkranen, HR Woonark en HR Portacabin zijn hier van belang
HR Woonark het gaat hier om een zaak (woonark) die blijkens zijn
constructie bestemd is om te drijven en drijft, zodat er sprake is van een
schip in de zin van art. 8:1 BW. Een schip is in het algemeen een roerende
zaak. Een verbinding tussen een schip en de onder dat schip gelegen bodem
die toelaat dat het schip met de waterstand mee beweegt, kan niet leiden
tot het oordeel dat het schip met de bodem is verenigd in de zin van art. 3:3
lid 1 BW.
HR Havenkranen de onderhavige kranen zijn blijkens hun
constructie bestemd om zich op het land te bevinden en dat zij, zij het
indirect via rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staan met de
onder de kranen gelegen grond. Het hof heeft aldus kunnen aannemen dat
de kranen ondanks hun beweegbaarheid over rails met de grond waren
verenigd in de zin van art. 3:3 BW.
o Het is dus niet van belang of iets wel of niet kan bewegen, dit hoeft
niet te betekenen dat het wel of niet duurzaam met de grond is
verenigd.
3. Is het duurzaam met de grond verenigd? Dit blijkt uit het arrest HR Portacabin
Casus: er was iemand die een gebouw had en meer ruimte nodig had. Hij bouwde
naast het gebouw een Portacabin. Toen speelde de vraag of deze roerend of
onroerend was. Was het onroerend, dan was het gunstig voor de bank en was het
roerend, dan was het gunstig voor de fiscus.
De Hoge Raad stelt de volgende maatstaf op (r.o. 3.3) of het onroerend of
roerend is ex art. 3:3 BW, dient er beoordeeld te worden of het ‘duurzaam’ met de
grond verenigd is. Een gebouw kan duurzaam met de grond verenigd zijn in de zin
van art. 3:3 BW, doordat het naar aard en inrichting bestemd is om duurzaam ter
plaatse te blijven. Niet van belang is dat technisch de mogelijkheid bestaat om het
bouwsel te verplaatsen (het moet naar buiten toe kenbaar zijn). Er dient gekeken te
worden naar:
a. Er wordt gelet op de bedoeling van de bouwer, voor zover deze naar buiten
kenbaar is.
b. De verkeersopvattingen kunnen in aanmerking worden genomen, maar zijn
geen zelfstandige maatstaf het komt erop neer dat stel een willekeurige derde
zou langs de zaak lopen, als diegene er dan naar kijkt wat blijkt nou van de
bedoeling van de bouwer ten aanzien van de duurzaamheid, waarom de zaak er
staat.
6
,Let op! Door het arrest Portacabin betekent het niet dat alle portacabins roerend of
onroerend zijn. Het hangt af van alle feiten en omstandigheden.
Let op! Er zijn ook twee andere manieren om te controleren of een zaak onroerend is (de
tweewegenleer):
Twee andere wegen om te concluderen dat het een onroerende
zaak is (tweewegenleer)
Er zijn ook objecten die niet zo duidelijk bij een gebouw/werk horen, maar daar wel op
staan. Dan zijn er nog 2 wegen om te concluderen dat iets een onroerende zaak is:
1. Art. 3:4 BW; natrekking van de roerende zaken zie kopje ‘Natrekking van de
roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4 BW’.
o Als het object dan bestanddeel is van het gebouw of werk, dan is er sprake
van een directe vereniging. Klopt dit? Klopt directe vereniging hier?
2. Art. 5:20 BW; natrekking
o Hier is sprake van directe vereniging; of
o Hier is sprake van indirecte vereniging.
Er zijn twee uitzonderingen op art. 5:20 BW
a. “voor zover de wet niet anders bepaalt” (lid 1) = o.a. het opstalrecht, art.
5:101 e.v. BW: het opstalrecht maakt het mogelijk om eigendom van de grond
te scheiden van het eigendom van het bouwwerk dat er op wordt gezet.
b. “voor zover ze geen bestanddeel zijn van eens anders onroerende zaak” (lid 1
sub e).
Deze weg wordt nagelopen als het object geen bestanddeel is van het gebouw. Als
het gebouw/werk verenigd is met een ander gebouw of werk, dan is het ook
onroerend. Een voorbeeld daarvan is het Havenkranen-arrest en dit arrest is
bevestigd in het WKK-arrest. In het WKK-arrest was sprake van een apparaat dat in
bijvoorbeeld een kast werd gezet. Het apparaat wekt stroom op en die warmte kan
gebruikt worden om de kast te verwarmen. Is dat apparaat roerend of onroerend? Er
was geen sprake van een bestanddeel, maar het apparaat was indirect verenigd met
de grond (via het gebouw) en was bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven en het
apparaat was daarmee onroerend. In het Havenkranen- arrest werd geoordeeld dat
de zaak blijkens de constructie bestemd is om zich op het land te vinden en, zij het
indirect via de rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staat met de onder de
kranen gelegen grond. Ondanks beweegbaarheid over de rails was er dus wel sprake
van vereniging. Indirecte vereniging verloopt aldus via art. 3:3 jo. art. 5:20 BW. Let
op! Het bestemmingscriterium uit Portacabin geldt ook voor gebouwen en werken die
indirect met de grond zijn verenigd. Portacabin dient dus ook in zijn geheel te worden
uitgewerkt.
Hoe pak je dit aan op tentamen?
Loop de mogelijkheden 1 voor 1 af volgorde maakt niet uit, maar controleer wel of
één van de 3 mogelijkheden van toepassing zijn, waardoor de roerende zaak mogelijk
een onroerende zaak wordt.
In de praktijk wordt vaak eerst bestanddeel ex art. 3:4 BW geprobeerd en daarna via
3:3 jo. 5:20 BW (3:4 BW heeft een zwaardere toets).
7
, Natrekking van de roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4
BW
Art. 3:4 BW; zaakseenheid iets kan één zaak worden (bestanddeel van de hoofdzaak)
doordat het:
1. Aan elkaar verbonden raakt, dat het niet meer zonder schade kan worden
losgemaakt (lid 2) = het hechte verbindingscriterium
Het moet niet gaan om een beetje schade, maar om substantiële schade.
o Als je bv. iets los moet schroeven van zonnepanelen en het laat een
schroefgat achter, dat is geen schade van substantiële betekenis.
o Met een drilboor kan vaak wel schade van betekenis veroorzaken.
OF
2. Dat het naar verkeersopvattingen één zaak is geworden (lid 1) hierbij hoort het
arrest = HR Depex/Curatoren van Bergel. Het gaat om de vraag of
apparatuur bestanddeel is van het fabrieksgebouw
Casus: Depex verkoopt en levert aan Bergel apparatuur voor in zijn fabriek onder
eigendomsvoorbehoud. Bergel gaat failliet en heeft de volledige koopprijs nog
niet voldaan. Depex wilt de apparatuur revindiceren, maar de curatoren van
Bergel stellen zich op het standpunt dat de apparatuur bestanddeel is geworden
van het gebouw, waardoor de apparatuur ook eigendom is geworden van Bergel
(in het arrest was uiteindelijk geoordeeld dat het fabrieksgebouw ook zonder de
apparatuur nog steeds een compleet fabrieksgebouw was).
De Hoge Raad (r.o. 3.7) geeft twee belangrijke aanwijzingen, die gebruikt kunnen
worden bij de beantwoording van de vraag of de apparatuur bestanddeel is
geworden van het fabrieksgebouw o.g.v. de verkeersopvatting
1. Er is sprake van één zaak als het gebouw en de apparatuur in constructief
opzicht, specifiek op elkaar zijn afgestemd.
2. Er is sprake van een bestanddeel wanneer het gebouw als fabrieksgebouw
onvoltooid is zonder apparatuur.
Er dient niet gekeken te worden naar de functie van de apparatuur in het
productieproces.
Het gaat erom dat het gebouw als fabrieksgebouw, onvoltooid is zonder de
apparatuur. Indien dit zo is, is dit aan aanwijzing dat er sprake is van een
bestanddeel. Voorbeelden zijn:
- De verlichting van een gebouw
- De centrale verwarming
Let op! Het zijn slechts aanwijzingen die de HR geeft, geen criteria!
dit arrest kan steeds worden gebruikt bij de invulling van de verkeersopvatting ex
art. 3:4 lid 1 BW.
Bijvoorbeeld is een woning zonder zonnepanelen onaf?
8
Inhoudsopgave
Samenvatting Burgerlijk Recht I...........................................................................................................................1
Week 1 – Object en subject....................................................................................................................................4
Inleiding................................................................................................................................................................4
Goederen..............................................................................................................................................................4
Zaken...............................................................................................................................................................4
Vermogensrechten...........................................................................................................................................5
Roerende of onroerende zaken.............................................................................................................................5
Vereisten onroerende zaak:..............................................................................................................................6
Twee andere wegen om te concluderen dat het een onroerende zaak is (tweewegenleer)..............................7
Natrekking van de roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4 BW.........................................................................8
Registergoederen, art. 3:10 BW.........................................................................................................................10
Beperkte rechten, art. 3:8 BW............................................................................................................................10
Het verschil tussen zaaksgevolg en afhankelijkheid...........................................................................................11
Ezelsbruggetjes onderscheid afhankelijkheid en zaaksgevolg......................................................................12
Het belang van het onderscheid tussen afhankelijkheid en zaaksgevolg......................................................13
Overdracht..........................................................................................................................................................13
Te goeder trouw bij overdracht......................................................................................................................14
Horizontale/verticale natrekking........................................................................................................................14
Week 2 – Creëren, produceren, repareren, toevoegen en afscheiden..............................................................16
Verkrijging van goederen, art. 3:80 BW............................................................................................................16
Eigendomsverkrijging – Een aan niemand toebehorende zaak.........................................................................17
Eigendomsverkrijging – Vinderschapsregeling.................................................................................................17
Schatvinding, art. 5:13 BW................................................................................................................................18
De regelingen van verkrijging door natrekking bij zaakseenheid van roerende zaken; vermenging en
zaaksvorming......................................................................................................................................................18
Stap 1: Is er één zaak (art. 3:4 BW – zaakseenheid)?....................................................................................18
Stap 2: Art. 5:14 BW – natrekking roerende zaken.......................................................................................19
Zaaksvorming, art. 5:16 BW..............................................................................................................................23
Week 3 – Wat zit er ‘in’ een goederenrechtelijk recht/Samen is moeilijker dan alleen.................................27
Het eigendomsrecht............................................................................................................................................27
Beperkte rechten.................................................................................................................................................27
Beperkte rechten die afhankelijke rechten zijn..............................................................................................29
Boek 3: pand- en hypotheekrecht..................................................................................................................30
Vruchtgebruik (art. 3:201 BW e.v.)...............................................................................................................31
Erfdienstbaarheid (art. 5:70 BW e.v.)............................................................................................................31
Erfpachtrecht (art. 5:85 BW e.v.)..................................................................................................................32
Opstalrecht (art. 5:101 BW e.v.)....................................................................................................................33
Doorzakconstructie – art. 5:93 BW en art. 5:84 BW.........................................................................................33
Toepassing beperkte rechten..............................................................................................................................34
Stappenplan toetsingskader inhoud van een beperkt recht............................................................................34
1
, Appartementsrecht..............................................................................................................................................36
Splitsingsakte wijzigen/toestemming verlenen appartementsrecht...............................................................38
Misbruik van bevoegdheid/eigendomsrecht.......................................................................................................38
Burenrecht..........................................................................................................................................................40
Gemeenschappelijke goederen...........................................................................................................................41
Overdracht gemeenschappelijk goed.............................................................................................................42
Beheersregeling.............................................................................................................................................43
Verdeling van een gemeenschappelijk goed..................................................................................................43
Mandeligheid......................................................................................................................................................44
Week 4 – Feitelijke macht, vervreemden en verkrijgen en levering bij voorbaat..........................................46
Bezit en houderschap (art. 3:107 e.v. BW).........................................................................................................46
Art. 3:107 BW, definities...............................................................................................................................46
Art. 3:108 BW, wanneer bezitter of houder..................................................................................................46
Bezitsverschaffing vs. bezitsoverdracht..............................................................................................................48
Wijzen van bezitsverschaffing bij houder en bezitter.........................................................................................49
Bezitsoverdracht (art. 3:83 en art. 3:84 BW).....................................................................................................50
Art. 3:83 BW; overdraagbaarheid.....................................................................................................................51
Art. 3:84 BW: vereisten voor overdracht...........................................................................................................53
Vereiste 1: beschikkingsbevoegd..................................................................................................................53
Vereiste 2: geldige titel..................................................................................................................................54
Vereiste 3: levering........................................................................................................................................56
Week 5 – Overdrachtsbijzonderheden en derdenbescherming........................................................................61
Levering van roerende zaken niet-registergoederen..........................................................................................61
Stil pandrecht, art. 3:237 lid 1 BW................................................................................................................64
Levering bij voorbaat van toekomstige goederen..............................................................................................64
Praktische beperkingen levering bij voorbaat roerende zaak........................................................................65
Praktische beperkingen bij levering en verpanding van vorderingen bij voorbaat.......................................66
Derdenbescherming............................................................................................................................................68
Art. 3:86 BW; derdenbescherming................................................................................................................68
Art. 3:88 BW; derdenbescherming................................................................................................................70
Andere derdenbeschermingsbepalingen t.a.v. registergoederen....................................................................71
Art. 3:88 BW of art. 3:24 BW?......................................................................................................................74
Week 6 – Genot en/of zekerheid...........................................................................................................................77
Het eigendomsvoorbehoud.................................................................................................................................77
Hoe werkt het eigendomsvoorbehoud?..............................................................................................................77
Ontbindende voorwaarde vs. contractuele ontbindinsrecht...............................................................................78
De levering bij eigendomsvoorbehoud..........................................................................................................78
Eigendomsvoorbehoud niet voor alle vorderingen........................................................................................79
‘geleverde of te leveren zaken’; eigendomsvoorbehoud bij duurovereenkomst...........................................79
Beschikkingsbevoegdheid bij eigendomsvoorbehoud...................................................................................80
Overdracht van voorwaardelijk eigendom door voorwaardelijk eigenaar....................................................81
Leverancierskrediet............................................................................................................................................83
Eigendomsvoorbehoud en uitleg........................................................................................................................83
Het recht van reclame........................................................................................................................................84
De vereisten van recht op reclame.................................................................................................................85
Fiduciaire eigendom (fiduciaverbod).................................................................................................................87
2
, Factoring............................................................................................................................................................88
Week 8 – Tussenpersonen.....................................................................................................................................90
Onmiddellijke en middellijke vertegenwoordiging.............................................................................................90
Verkrijging roerende zaken, niet-registergoederen d.m.v. een tussenpersoon..................................................91
Complicaties bij verkrijging van roerende zaak, niet-registergoed d.m.v. tussenpersoon............................92
Verkrijging van registergoederen d.m.v. tussenpersonen..................................................................................94
Vervreemding van roerende zaken, niet-registergoederen d.m.v. een tussenpersoon.......................................96
Vervreemding van registergoederen d.m.v. tussenpersonen..............................................................................97
Privatieve last.................................................................................................................................................98
Kwaliteitsrekeningen..........................................................................................................................................99
Week 9 – Tijd en herstel.....................................................................................................................................102
Art. 3:99 BW; verkrijgende verjaring..............................................................................................................102
Art. 3:105 BW: bevrijdende verjaring..............................................................................................................104
Bezit met instemming van de eigenaar.............................................................................................................105
Verschil systematiek tussen art. 3:99 en 3:105 BW.........................................................................................105
Beperkte rechten en verjaring..........................................................................................................................106
Art. 3:106 BW: tenietgaan en wijziging van beperkte rechten door verjaring................................................109
Tijd en herstel...................................................................................................................................................110
Bekrachtiging...................................................................................................................................................110
Overgangsrecht................................................................................................................................................111
Week 10 – Verhaal en retentie...........................................................................................................................113
Pand- en hypotheek..........................................................................................................................................114
Voorrechten......................................................................................................................................................115
Verhouding tussen gronden van voorrang.......................................................................................................115
Uitwinning van zekerheden..............................................................................................................................116
Zuivering......................................................................................................................................................116
Retentierecht................................................................................................................................................117
Executie van roerende zaken, onroerende zaken en vorderingen....................................................................120
Executie van pandrechten............................................................................................................................120
Executie registergoederen............................................................................................................................121
Executie vorderingen...................................................................................................................................123
Bodemrecht en bodemvoorrecht fiscus.......................................................................................................124
Week 11 - Beslag en faillissement......................................................................................................................127
Beslag...............................................................................................................................................................127
Faillissement.....................................................................................................................................................128
Voorrang...........................................................................................................................................................131
Mulder/CLBN verrekening door de bank bij faillissement........................................................................132
Rabobank/Verdonk q.q................................................................................................................................136
Belangrijke punten oefententamens:................................................................................................................138
3
,Week 1 – Object en subject
Inleiding
Het vermogensrecht valt uiteen in:
1. Goederenrecht
2. Verbintenissenrecht
Uit het arrest Blaauboer/Berlips volgt het onderscheid tussen het goederenrecht en
verbintenissenrecht
Casus: A had een deel van zijn perceel verkocht aan B en A beloofde om op het stuk
van het perceel dat van hem bleef een weg aan te leggen. A doet de weg vervolgens
niet aanleggen en heeft zijn stuk aan C verkocht. Wie moet B aanspreken voor het
aanleggen van de weg?
Hoge Raad: hiervoor moet onderscheid worden gemaakt tussen
verbintenisrechtelijke rechten en goederenrechtelijke rechten. Het gaat hier om
verbintenisrechtelijke rechten; bij deze rechten kun je alleen iemand aanspreken
tot wie je in die relatie staat. Dus als A met B afspreekt dat hij een weg zal
aanleggen en vervolgens verkoopt A dat stuk, dan is A nog steeds diegene die de
weg moet aanleggen. Het is namelijk een overeenkomst.
o Een goederenrechtelijk recht is een afspraak dat tegen de hele wereld kan
worden ingeroepen.
Verbintenisrechtelijke rechten = relatieve werking
Goederenrechtelijke rechten = absolute werking
Goederen
Definitie goederen art. 3:1 BW: goederen zijn alle zaken en alle vermogensrechten.
Het is van belang om te weten of iets een goed is, anders is het goederenrecht niet
van toepassing.
De Hoge Raad oordeelde in 2019 dat een assurantieportefeuille, als samenstel van
overeenkomsten en goodwill, geen goed is in de zin van artikel 3:1 BW en daarmee
niet vatbaar is voor overdracht of verpanding. Het is namelijk geen individuele zaak
of recht, ook al wordt het in het economisch verkeer als eenheid beschouwd.
Zaken
Zaken, art. 3:2 BW stoffelijke objecten die voor menselijke beheersing vatbaar zijn.
Voorbeelden van zaken:
- Bank
- Flesje water
- Auto
- Fiets
- Laptop
- Vuilnis
- Nier (is van het lichaam afgescheiden)
4
,Voorbeelden van geen zaken:
- Pils (of water) je kunt het niet vastpakken (het is wel stoffelijk, maar niet voor
menselijke beheersing vatbaar).
- Mens mensen zijn rechtssubjecten (geen rechtsobjecten).
- Maan
- Hond dieren zijn geen zaken, art. 3:2a lid 1 BW. In het goederenrecht worden ze
wel behandeld als zaken, art. 3:2a lid 2 BW.
Vermogensrechten
Het gaat om dingen die vermogenswaarde hebben, maar geen zaken zijn (art. 3:6 BW).
Vermogensrechten zijn bijvoorbeeld:
- Vorderingsrecht
- Beperkt recht
- Aandelen
Vermogensrecht zijn geen zaken rechten zijn geen stoffelijke objecten.
Het recht mag wel op een zaak rusten.
Belangrijkste kenmerk van vermogensrechten = dat ze overdraagbaar zijn zij
vertegenwoordigen een bepaalde waarde en dienen daarom verhandelbaar te zijn.
Bijna alle rechten zijn overdraagbaar, maar art. 3:83 BW maakt hier een uitzondering
op toch zijn die uitzonderingen vermogensrechten, omdat zij ertoe strekken de
rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen.
Roerende of onroerende zaken
Het onderscheid tussen roerende en onroerende zaken = art. 3:3 BW.
Het onderscheid tussen roerend of onroerend is van belang:
Om te weten op welke wijze er geleverd dient te worden.
o Bij roerende zaken, niet-registergoederen geldt bezitsverschaffing o.g.v. art.
3:90 BW.
o Bij onroerende zaken en roerende zaken welke registergoederen zijn geldt
notariële akte en inschrijving in openbare registers ex art. 3:89 BW.
Of er een hypotheekrecht of pandrecht op gevestigd kan worden.
o Op registergoederen kan een hypotheekrecht worden gevestigd en op niet-
registergoederen een pandrecht.
Art. 7:2 BW; koop, bijzondere overeenkomst. In dit artikel wordt de eis gesteld dat er
sprake moet zijn van een onroerende zaak tot woning bestemd. Als bijvoorbeeld
drijvende woningen roerend zouden zijn, zou dit artikel niet van toepassing zijn.
Art. 3:3 BW bepaalt dus wat roerend of onroerend is. Noodzakelijkerwijs is de eigenaar van
de grond o.g.v. art. 5:20 BW eigenaar van hetgeen als onroerend is aangemerkt o.g.v. art.
3:3 BW. Tenzij de uitzonderingen genoemd in art. 5:20 BW.
5
,Vereisten onroerende zaak:
Let op! Denk aan de tweewegenleer.
1. Het is een gebouw of werk
Voorbeelden van werken uit de jurisprudentie benzinepompen,
koelinstallaties, windturbines, portacabin etc.
2. Is het met de grond verenigd?
a. Er is geen vereniging
b. Er is rechtstreekse vereniging
c. Er is een vereniging via andere gebouwen of werken.
De arresten HR Havenkranen, HR Woonark en HR Portacabin zijn hier van belang
HR Woonark het gaat hier om een zaak (woonark) die blijkens zijn
constructie bestemd is om te drijven en drijft, zodat er sprake is van een
schip in de zin van art. 8:1 BW. Een schip is in het algemeen een roerende
zaak. Een verbinding tussen een schip en de onder dat schip gelegen bodem
die toelaat dat het schip met de waterstand mee beweegt, kan niet leiden
tot het oordeel dat het schip met de bodem is verenigd in de zin van art. 3:3
lid 1 BW.
HR Havenkranen de onderhavige kranen zijn blijkens hun
constructie bestemd om zich op het land te bevinden en dat zij, zij het
indirect via rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staan met de
onder de kranen gelegen grond. Het hof heeft aldus kunnen aannemen dat
de kranen ondanks hun beweegbaarheid over rails met de grond waren
verenigd in de zin van art. 3:3 BW.
o Het is dus niet van belang of iets wel of niet kan bewegen, dit hoeft
niet te betekenen dat het wel of niet duurzaam met de grond is
verenigd.
3. Is het duurzaam met de grond verenigd? Dit blijkt uit het arrest HR Portacabin
Casus: er was iemand die een gebouw had en meer ruimte nodig had. Hij bouwde
naast het gebouw een Portacabin. Toen speelde de vraag of deze roerend of
onroerend was. Was het onroerend, dan was het gunstig voor de bank en was het
roerend, dan was het gunstig voor de fiscus.
De Hoge Raad stelt de volgende maatstaf op (r.o. 3.3) of het onroerend of
roerend is ex art. 3:3 BW, dient er beoordeeld te worden of het ‘duurzaam’ met de
grond verenigd is. Een gebouw kan duurzaam met de grond verenigd zijn in de zin
van art. 3:3 BW, doordat het naar aard en inrichting bestemd is om duurzaam ter
plaatse te blijven. Niet van belang is dat technisch de mogelijkheid bestaat om het
bouwsel te verplaatsen (het moet naar buiten toe kenbaar zijn). Er dient gekeken te
worden naar:
a. Er wordt gelet op de bedoeling van de bouwer, voor zover deze naar buiten
kenbaar is.
b. De verkeersopvattingen kunnen in aanmerking worden genomen, maar zijn
geen zelfstandige maatstaf het komt erop neer dat stel een willekeurige derde
zou langs de zaak lopen, als diegene er dan naar kijkt wat blijkt nou van de
bedoeling van de bouwer ten aanzien van de duurzaamheid, waarom de zaak er
staat.
6
,Let op! Door het arrest Portacabin betekent het niet dat alle portacabins roerend of
onroerend zijn. Het hangt af van alle feiten en omstandigheden.
Let op! Er zijn ook twee andere manieren om te controleren of een zaak onroerend is (de
tweewegenleer):
Twee andere wegen om te concluderen dat het een onroerende
zaak is (tweewegenleer)
Er zijn ook objecten die niet zo duidelijk bij een gebouw/werk horen, maar daar wel op
staan. Dan zijn er nog 2 wegen om te concluderen dat iets een onroerende zaak is:
1. Art. 3:4 BW; natrekking van de roerende zaken zie kopje ‘Natrekking van de
roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4 BW’.
o Als het object dan bestanddeel is van het gebouw of werk, dan is er sprake
van een directe vereniging. Klopt dit? Klopt directe vereniging hier?
2. Art. 5:20 BW; natrekking
o Hier is sprake van directe vereniging; of
o Hier is sprake van indirecte vereniging.
Er zijn twee uitzonderingen op art. 5:20 BW
a. “voor zover de wet niet anders bepaalt” (lid 1) = o.a. het opstalrecht, art.
5:101 e.v. BW: het opstalrecht maakt het mogelijk om eigendom van de grond
te scheiden van het eigendom van het bouwwerk dat er op wordt gezet.
b. “voor zover ze geen bestanddeel zijn van eens anders onroerende zaak” (lid 1
sub e).
Deze weg wordt nagelopen als het object geen bestanddeel is van het gebouw. Als
het gebouw/werk verenigd is met een ander gebouw of werk, dan is het ook
onroerend. Een voorbeeld daarvan is het Havenkranen-arrest en dit arrest is
bevestigd in het WKK-arrest. In het WKK-arrest was sprake van een apparaat dat in
bijvoorbeeld een kast werd gezet. Het apparaat wekt stroom op en die warmte kan
gebruikt worden om de kast te verwarmen. Is dat apparaat roerend of onroerend? Er
was geen sprake van een bestanddeel, maar het apparaat was indirect verenigd met
de grond (via het gebouw) en was bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven en het
apparaat was daarmee onroerend. In het Havenkranen- arrest werd geoordeeld dat
de zaak blijkens de constructie bestemd is om zich op het land te vinden en, zij het
indirect via de rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staat met de onder de
kranen gelegen grond. Ondanks beweegbaarheid over de rails was er dus wel sprake
van vereniging. Indirecte vereniging verloopt aldus via art. 3:3 jo. art. 5:20 BW. Let
op! Het bestemmingscriterium uit Portacabin geldt ook voor gebouwen en werken die
indirect met de grond zijn verenigd. Portacabin dient dus ook in zijn geheel te worden
uitgewerkt.
Hoe pak je dit aan op tentamen?
Loop de mogelijkheden 1 voor 1 af volgorde maakt niet uit, maar controleer wel of
één van de 3 mogelijkheden van toepassing zijn, waardoor de roerende zaak mogelijk
een onroerende zaak wordt.
In de praktijk wordt vaak eerst bestanddeel ex art. 3:4 BW geprobeerd en daarna via
3:3 jo. 5:20 BW (3:4 BW heeft een zwaardere toets).
7
, Natrekking van de roerende zaken (zaakseenheid), art. 3:4
BW
Art. 3:4 BW; zaakseenheid iets kan één zaak worden (bestanddeel van de hoofdzaak)
doordat het:
1. Aan elkaar verbonden raakt, dat het niet meer zonder schade kan worden
losgemaakt (lid 2) = het hechte verbindingscriterium
Het moet niet gaan om een beetje schade, maar om substantiële schade.
o Als je bv. iets los moet schroeven van zonnepanelen en het laat een
schroefgat achter, dat is geen schade van substantiële betekenis.
o Met een drilboor kan vaak wel schade van betekenis veroorzaken.
OF
2. Dat het naar verkeersopvattingen één zaak is geworden (lid 1) hierbij hoort het
arrest = HR Depex/Curatoren van Bergel. Het gaat om de vraag of
apparatuur bestanddeel is van het fabrieksgebouw
Casus: Depex verkoopt en levert aan Bergel apparatuur voor in zijn fabriek onder
eigendomsvoorbehoud. Bergel gaat failliet en heeft de volledige koopprijs nog
niet voldaan. Depex wilt de apparatuur revindiceren, maar de curatoren van
Bergel stellen zich op het standpunt dat de apparatuur bestanddeel is geworden
van het gebouw, waardoor de apparatuur ook eigendom is geworden van Bergel
(in het arrest was uiteindelijk geoordeeld dat het fabrieksgebouw ook zonder de
apparatuur nog steeds een compleet fabrieksgebouw was).
De Hoge Raad (r.o. 3.7) geeft twee belangrijke aanwijzingen, die gebruikt kunnen
worden bij de beantwoording van de vraag of de apparatuur bestanddeel is
geworden van het fabrieksgebouw o.g.v. de verkeersopvatting
1. Er is sprake van één zaak als het gebouw en de apparatuur in constructief
opzicht, specifiek op elkaar zijn afgestemd.
2. Er is sprake van een bestanddeel wanneer het gebouw als fabrieksgebouw
onvoltooid is zonder apparatuur.
Er dient niet gekeken te worden naar de functie van de apparatuur in het
productieproces.
Het gaat erom dat het gebouw als fabrieksgebouw, onvoltooid is zonder de
apparatuur. Indien dit zo is, is dit aan aanwijzing dat er sprake is van een
bestanddeel. Voorbeelden zijn:
- De verlichting van een gebouw
- De centrale verwarming
Let op! Het zijn slechts aanwijzingen die de HR geeft, geen criteria!
dit arrest kan steeds worden gebruikt bij de invulling van de verkeersopvatting ex
art. 3:4 lid 1 BW.
Bijvoorbeeld is een woning zonder zonnepanelen onaf?
8
