Samenvatting tentamenstof Bestuursrecht II - tentamen met een 7,5 gehaald hiermee!

Inhoudsopgave samenvatting Bestuursrecht II
WEEK 1 en 2 – HANDHAVING: BESTUURSSANCTIES I.......................................................................................6
Sanctionerend optreden.......................................................................................................................................6
Sanctionerend optreden volgens de Awb.............................................................................................................6
Het Handhavingstraject........................................................................................................................................7
Het houden van toezicht.......................................................................................................................................8
Toezichthouders..............................................................................................................................................9
Bevoegdheden van de toezichthouder............................................................................................................9
Verplichte medewerking...............................................................................................................................11
Rechtsbescherming bij toezicht.....................................................................................................................11
STAPPENPLAN TOEZICHT...............................................................................................................................11
Handhaving en sancties......................................................................................................................................11
Last onder bestuursdwang.................................................................................................................................12
Bevoegdheid tot opleggen last onder bestuursdwang.................................................................................13
Inhoudelijke eisen last onder bestuursdwang...............................................................................................13
Spoedeisende situaties last onder bestuursdwang.......................................................................................13
Aan wie wordt het opgelegd (last onder bestuursdwang)............................................................................14
Kosten last onder bestuursdwang.................................................................................................................15
Rechtsbescherming last onder bestuursdwang............................................................................................16
STAPPENPLAN LAST ONDER BESTUURSDWANG...........................................................................................17
Last onder dwangsom........................................................................................................................................18
Bevoegdheid tot opleggen van last onder dwangsom..................................................................................18
Keuzevrijheid – art. 5:32 lid 1 Awb................................................................................................................19
Eisen aan de dwangsom................................................................................................................................19
Aan wie wordt de last onder dwangsom opgelegd.......................................................................................20
Hoogte van de dwangsom.............................................................................................................................20
Invordering van de verbeurde dwangsom....................................................................................................22
Rechtsbescherming last onder dwangsom....................................................................................................22
STAPPENPLAN LAST ONDER DWANGSOM....................................................................................................22
Cumuleren van de herstelsancties......................................................................................................................24
Last onder bestuursdwang en dwangsom: optreden van derde........................................................................24
Bestuurlijke boete...............................................................................................................................................24
Twee soorten bestuurlijke boetes – art. 5:46 Abw.......................................................................................25
Waarborgen voor zorgvuldigheid bij het opleggen van de bestuurlijke boete.............................................25
Intrekking begunstigende beschikking...............................................................................................................26
De criminal charge..............................................................................................................................................27
Gevolgen criminal charge..............................................................................................................................27
Om wat voor materiaal gaat het? EHRM Saunders.......................................................................................28
Toetsing door de rechter van sancties................................................................................................................28
Beginselplicht tot handhaving van herstelsancties............................................................................................28
Beginselplicht tot handhaving van bestuurlijke boetes......................................................................................31
De beginselplicht tot toezicht.............................................................................................................................32
De beginselplicht tot effectueren van de bestuurlijke sanctie (niet-nakomen van bestuurlijke sanctie)...........32
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................33
EHRM 21 februari 1984, Öztürk.....................................................................................................................33
EHRM 17 december 1997, Saunders.............................................................................................................33

1

, ABRvS 27 juni 2018, inspectie kinderopvang................................................................................................33
ABRvS 29 mei 2019, Amsterdams dakterras.................................................................................................35

WEEK 3 – HANDHAVING: BESTUURLIJKE EN ANDERE SANCTIES.....................................................................36
De waarschuwing...............................................................................................................................................36
De bestuurlijke boete..........................................................................................................................................37
Bevoegdheid..................................................................................................................................................37
STAPPENPLAN OF BESTUURLIJKE BOETE OPGELEGD KAN WORDEN............................................................37
De hoogte van de bestuurlijke boete............................................................................................................38
De rechterlijke toetsing van het boetebesluit...............................................................................................39
HETZELFDE FEIT: De bestuurlijke boete én een strafrechtelijke vervolging.......................................................39
Cumulatie/SAMENLOOP van sancties bij dezelfde gedraging............................................................................41
Verhouding strafrecht - bestuursrecht..........................................................................................................42
Samengevat cumulatie van straffen op dezelfde gedraging:.............................................................................43
Opeenvolging bij verschillende sancties.............................................................................................................43
Verschillen tussen de bestuurlijke boete en de last onder dwangsom...............................................................43
Intrekking van een beschikking als bestuursrechtelijke sanctie.........................................................................44
Bewijsvoering......................................................................................................................................................44
Het boeterapport...........................................................................................................................................45
Het moment tot waar bewijs aangevoerd kan worden................................................................................45
Onrechtmatig verkregen bewijs in het strafrecht.........................................................................................45
Onrechtmatig verkregen bewijs in het bestuursrecht..................................................................................46
Handhaving via het privaatrecht?......................................................................................................................46
Windmill-leer wordt toegepast om te beoordelen of de privaatrechtelijke manier van handhaving mag
worden toegepast. Hieruit volgt dat we eerst moeten kijken of de publiekrechtelijke regeling (bijv. titel 5.2
Awb) privaatrecht expliciet toestaat of verbiedt................................................................................................46
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................47
HR 1 juli 1992, punitieve boete & onrechtmatig verkregen bewijs..............................................................47
HR 7 oktober 1994, Zomerhuisje Nieuwveen................................................................................................47
ABRvS 16 januari 1996, Ahold Vastgoed B.V.................................................................................................48
ABRvS 2 mei 2018, Bestuurlijke waarschuwing.............................................................................................48

WEEK 4 – HISTORISCHE ONTWIKKELING STELSEL VAN BESTUURSRECHTELIJKE RECHTSBESCHERMING EN
BEVOEGDHEID BESTUURSRECHTER.............................................................................................................. 49
Het stelsel van de bestuursrechtspraak..............................................................................................................49
De Awb en het begrip bestuursrechter...............................................................................................................49
Ontwikkeling van de bestuursrechtspraak.........................................................................................................49
Het huidige stelsel van bestuursrechtspraak......................................................................................................51
Twee bestuursrechtelijke rechtsgangen.............................................................................................................52
Stappenplan bestuursrechtelijke rechtsgang (van werkcollege)........................................................................52

WEEK 5 – KARAKTERISTIEKEN BESTUURSPROCESRECHT EN ONTVANKELIJKHEIDSRECHTEN...........................56
De procedure bij de bestuursrechter..................................................................................................................56
De standaardprocedure.................................................................................................................................57
Welke kenmerken horen hierbij:...................................................................................................................57
Bij de bezwaarschriftprocedure (dit gaat over bezwaar en besluit op bezwaar):........................................57
Bij de beroepschriftprocedure:......................................................................................................................58


2

, De bezwaars- en beroepstermijn........................................................................................................................58
Niet-ontvankelijkheid bezwaar- of beroepschrift..........................................................................................59
Verschoonbaarheid van de termijnoverschrijding........................................................................................60
Beslissing op bezwaar – termijn.........................................................................................................................60
Afdwingen om besluit te nemen als het niet tijdig gebeurt...............................................................................60

WEEK 6 – BEZWAARSCHRIFTPROCEDURE, PROCEDURE BIJ DE BESTUURSRECHTER EN DE VOORLOPIGE
VOORZIENINGENPROCEDURE...................................................................................................................... 61
De mogelijke uitspraken van de rechter – art. 8:70 Awb...................................................................................61
Niet volgen voorprocedure.................................................................................................................................61
Tijdige indiening.............................................................................................................................................62
Te late indiening............................................................................................................................................62
Hoorplicht...........................................................................................................................................................62
De Bezwaaradviescommissie..............................................................................................................................63
De inhoud van het advies van de commissie................................................................................................64
De beslissing op bezwaar....................................................................................................................................64
Het mandateren van een beslissing op bezwaar................................................................................................66
Kan een bestuursorgaan mandateren aan een bezwaaradviescommissie?.................................................66
Voorbereidingen treffen hangende de bezwaarschriftprocedure......................................................................66
Voorlopige voorzieningen...................................................................................................................................67
Belangrijke vragen voorlopige voorziening...................................................................................................67

WEEK 7 – TRECHTERMODEL, BEWIJSRECHT EN OMVANG VAN HET GEDING..................................................73
Omvang van het geding.....................................................................................................................................73
Art. 8:69 Awb......................................................................................................................................................73
Vier vragen rond art. 8:69 Awb.....................................................................................................................73
Bestreden onderdelen – wat mag je nog in beroep aanvoeren....................................................................73
Aangevoerde beroepsgronden en ambthsalve aanvulling beroepsgronden................................................76
Feiten en bewijs ter onderbouwing van de beroepsgronden.......................................................................78
Bewijsstelsel........................................................................................................................................................78
In het bestuursrecht is er een vrije bewijsleer  er zijn geen bewijsregels in het bestuursprocesrecht. ..............78
De rechter heeft veel vrijheid om de bewijslast te verdelen...............................................................................78
De rechter bepaalt wie wat moet inbrengen en wat de waarde daarvan is......................................................78
Er is wel het e.e.a. geregeld in de Awb inzake inlichtingen getuigen en deskundigen......................................78
Uitgangspunten bewijsvoering en bewijsrisico.............................................................................................78
Bewijslast.......................................................................................................................................................78
Aanvoeren van nieuwe gronden in hoger beroep..............................................................................................80
Centrale Raad van Beroep.............................................................................................................................80
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State...................................................................................80
VRAGEN..............................................................................................................................................................81

WEEK 8 – UITSPRAAKSBEVOEGDHEDEN EN BESTUURLIJKE LUS.....................................................................82
Het relativiteitsvereiste – artikel 8:69a Awb......................................................................................................82
Ongegrondverklaring van het beroep op grond van het relativiteitsvereiste – art. 8:69a Awb........................82
Uitspraakbevoegdheden en bestuurlijke lus......................................................................................................82
Het passeren van gebreken – art. 6:22 Awb......................................................................................................83

3

, Opdracht om zoveel mogelijk het geschil definitief te beslechten – art. 8:41a Awb.........................................84
De bestuurlijke lus en de tussenuitspraak – art. 8:51a-8:51c Awb en art. 8:80a-8:80b Awb............................84
Stappenplan bestuurlijke lus (art. 8:51a Awb en art. 8:80a Awb)................................................................85
Uitspraak bestuursrechter bij bestuurlijke lus..............................................................................................86
Uitspraakbevoegdheden bij gegrondverklaring van het beroep – art. 8:72 Awb..............................................86
In stand laten van de rechtsgevolgen – art. 8:72 lid 3 sub a Awb......................................................................86
Schema verschillen art. 6:22 Awb en in stand laten van de rechtsgevolgen.....................................................87
Zelf in de zaak voorzien art. 8:72 lid 3 sub b Awb..............................................................................................87
Werkcollege........................................................................................................................................................87
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................89
ABRvS 12 augustus 2009, Planschade Oisterwijk..........................................................................................89
ABRvS 18 juli 2012, Omega Properties..........................................................................................................89
ABRvS 16 maart 2016, Paardenstal Haaren...................................................................................................89
ABRvS 10 januari 2018, Cultureel erfgoed Wassenaar..................................................................................90

WEEK 9, 10 en 11 – RECHTSBESCHERMING DOOR DE BURGERLIJKE RECHTER; SCHADEVERGOEDINGSRECHT. 91
Algemeen DIT KOMT NOG UIT WG.....................................................................................................................91
Bevoegdheid en ontvankelijkheid van de burgerlijke rechter............................................................................91
Stappenplan bevoegdheid van en ontvankelijkheid bij de burgerlijke rechter:...........................................91

Schadevergoeding bij onrechtmatig overheidshandelen...............................................................................92
Schadevergoedingsverzoekprocedure bestuursrechter......................................................................................92
Stappenplan schadevergoedingsverzoekprocedure:....................................................................................92
Schadevergoeding bij een voorbereidingshandeling....................................................................................93
Indienen verzoek schadevergoeding..................................................................................................................94
Verhouding bestuursrechter-burgerlijke rechter toegepast op titel 8.4 Awb....................................................95
Oordeel burgerlijke rechter als bestuursrechter excl. bevoegd is o.g.v. art. 8:89 lid 1 Awb........................95
Oordeel burgerlijke rechter bij keuzevrijheid o.g.v. art. 8:89 lid 2 Awb.......................................................95
Inhoudelijke beoordeling van het schadeverzoek..............................................................................................96
Vereisten art. 6:162 BW:...............................................................................................................................96
Aansprakelijkheid voor andere handelingen dan appellabele besluiten............................................................98
Toetsing aan abbb’s...........................................................................................................................................98

Nadeelcompensatie bij rechtmatig overheidshandelen................................................................................98
Nadeelcompensatie aanvragen in het algemeen...............................................................................................98
Verschillende schadebesluiten............................................................................................................................99
Onzuiver schadebesluit..................................................................................................................................99
Zuiver schadebesluit......................................................................................................................................99
Wanneer is het een appellabel besluit..........................................................................................................99
Wat betreft beleidsregels............................................................................................................................100
Inhoudelijke onderbouwing verzoek nadeelcompensatie (toetsing bestuursrechter)...............................101
Verplichting onzuiver schadebesluit............................................................................................................102
Vordering onrechtmatige daad i.p.v. nadeelcompensatie burgerlijke rechter................................................102

WEEK 12 – EVRM EN UNIERECHT................................................................................................................ 105
Toepassingsbereik art. 6 EVRM........................................................................................................................105
6 EVRM: onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak......................................................................................105

4

, 6 EVRM: Redelijke termijn................................................................................................................................105
Bepalen omvang termijn.............................................................................................................................105
Schending van de redelijke termijn.............................................................................................................106
Schending redelijke termijn in niet-punitieve zaken:..................................................................................106
Materiële schadevergoeding wegens schending........................................................................................107
Immateriële schadevergoeding wegens schending....................................................................................107
ABRvS Benzinestation Ameland...................................................................................................................107
ABRvS Uniformering redelijke termijn........................................................................................................107
Betaling schadevergoeding..........................................................................................................................107
ABRvS Benzinestation Ameland...................................................................................................................108
ABRvS Uniformering redelijke termijn........................................................................................................108
6 EVRM: Recht op toegang tot de rechter........................................................................................................108
Equality of arms................................................................................................................................................108
2 EVRM: Recht op leven....................................................................................................................................108

EU-recht..................................................................................................................................................... 109
Loyale samenwerking, institutionele en procedurele autonomie, beperkingen hiervan.................................109
Beginsel van formele rechtskracht en EU-recht...............................................................................................112
Schadevergoeding............................................................................................................................................113




5

,WEEK 1 en 2 – HANDHAVING: BESTUURSSANCTIES I

Sanctionerend optreden
Voor het sanctionerend optreden hebben we verschillende mogelijkheden.
Voorbeeld: iemand overtreedt een bestemmingsplan.

Mogelijkheden voor sancties:
1. Bestuurlijke sanctie (art. 5:2 lid 1 sub a Awb)
a. Herstelsancties ex art. 5:2 lid 1 sub b  herstellen van de situatie
i. De last onder bestuursdwang (art. 5:21 Awb)
ii. De last onder dwangsom (art. 5:31d Awb)
b. Bestraffende sancties ex art. 5:2 lid 1 sub c  leedtoevoegen als doel.
i. Bestuurlijke boete (art. 5:40 Awb)
2. Strafrechtelijke sanctie  Niet nakomen van het bestemmingsplan is in strijd met de
WED.
a. Denk hierbij aan art. 6 EVRM. Die moet altijd in acht worden genomen.
3. Privaatrechtelijke sanctie  degene die het bestemmingsplan schendt kan worden
aangesproken vanwege de geleden schade.

Sanctionerend optreden volgens de Awb
Sanctionerend optreden volgens de Awb bestaat uit toezicht en handhaving/sancties.

De Awb kent in hoofdstuk 5 zowel een regeling over toezicht op de naleving als over
sancties:
- In titel 5.1 staan de algemene bepalingen, waarin onder meer de definitie van de
begrippen overtreding, bestuurlijke sanctie, herstelsanctie en bestraffende sanctie
zijn opgenomen.
- In titel 5.2 wordt het toezicht op naleving geregeld.
- In titel 5.3 staan de herstelsancties.
- In titel 5.4 staat de bestuurlijke boete.
- Art. 5:9 Awb  Het opleggen van een bestuurlijke sanctie geschiedt bij beschikking.
Daarmee zijn ook hoofdstuk 2, hoofdstuk 3 en titel 4.1 van toepassing.

Handhaving = het afdwingen of effectueren van normconform gedrag.
 Bij normconform gedrag denk aan wettelijke regelingen en voorschriften die
verbonden zijn aan vergunningen.

Het afdwingen of effectueren bestaat uit twee poten:
1. Het houden van toezicht; en
2. Als er wordt vastgesteld dat er strijd is met een wettelijke regeling rijst de vraag of er
en welke sanctie opgelegd kan worden
a. Bestuurlijke sanctie: last onder dwangsom, last onder bestuursdwang of
bestuurlijke boete.

Handhaving = het afdwingen(3) van bestuursrechtelijke regels(1) door bestuursorganen(2).


6

,  Bestuursrechtelijke regels  zijn in eerste plaats bijzondere wetten en in de tweede
plaats beschikkingen.
o Bijzondere wetten zijn wetten van de overheid die op bepaalde
maatschappelijke onderwerpen iets regelen.
 Denk aan Vreemdelingenwet, Drank- en Horecawet, etc.

 Door bestuursorganen  let op! Het gaat dus echt alleen om bestuursrecht. Andere
rechtsgebieden, zoals het civielrechtelijke gevolgen of strafrechtelijke gevolgen staan
hierbuiten
o Stel we hebben een supermarkt die illegale producten verkoopt en mensen
kopen dat en willen hun geld terug. Dit simpele voorbeeld heeft:
 Privaatrechtelijke gevolgen  o.g.v. het burgerlijk wetboek kunnen ze
hun geld terugkrijgen.
 Strafrechtelijke gevolgen  de ovj kan tot vervolging over gaan o.g.v.
de Voedsel- en warenwet. Je mag niet zomaar alles verkopen.
 Bestuursrechtelijke gevolgen  bestuursorganen kunnen
bestuursdwang toepassen.

 Afdwingen (zie fase 2 hieronder)  reactie op een overtreding door bepaalde
middelen.

Het Handhavingstraject
Het handhavingstraject kent 2 verschillende fasen:

 FASE 1: het begint bij toezicht  een overtreding moet worden geconstateerd.

o De Awb geeft veel regels over toezicht in titel 5.2.
o Toezicht gebeurt door toezichthouders: dit kunnen bestuursorganen zelf zijn
of ambtenaren die daarvoor werken.
o Toezichthouders kunnen werken op eigen initiatief of via een melding.
o De bevoegdheden van een toezichthouder staan ook in titel 5.2 Awb. Soms
bepaalt de bijzondere wet nog wat andere bevoegdheden voor de
toezichthouders.
o De bevoegdheden van de toezichthouder moeten altijd proportioneel
worden gebruikt: art. 5:13 Awb.

In de fase van toezicht kan een overtreding worden geconstateerd  een overtreding
(ex art. 5:1 lid 1 Awb) is dus een overtreding van een bijzondere bestuurswet of een
beschikking.

 FASE 2: handhaving  hierbij gaat het om het daadwerkelijk afdwingen.
Handhaving is een reactie op een overtreding, zie art. 5:2 lid 1 onder a Awb. De
middelen die een bestuursorgaan heeft om af te dwingen:
- Last onder bestuursdwang – art. 5:21 Awb
- Last onder dwangsom – art. 5:31d Awb
- Bestuurlijke boete – art. 5:40 Awb
- Het intrekken van een vergunning – Is niet in de Awb opgenomen

7

, o Stel je hebt een winkel en je overtreedt telkens de openingstijden, dan
wordt de vergunning ingetrokken.




Het houden van toezicht
Voordat er kan worden besloten of er handhavend kan worden opgetreden, moet er
uiteraard eerst worden vastgesteld of er sprake is van een overtreding in de zin van art. 5:1
lid 2 Awb. Zonder enig vermoeden kan er door toezichthouders bij burgers en bedrijven
onderzoek worden gaan.
 Anders dus dan bij strafrecht waarbij wel sprake moet zijn van een vermoeden van
een strafbaar feit.

Uit de literatuur en de parlementaire geschiedenis blijkt dat in toezicht het volgende
onderscheid kan worden gemaakt:

1. Uitvoeringstoezicht  gaat om het toezicht vooraf. Er wordt namelijk gecontroleerd
door een bestuursorgaan of iemand voldoet aan de voorwaarden wil die een
bepaalde aanspraak krijgen.
- Denk aan de voorwaarden van een subsidie/uitkering.
- Die controle vooraf is geen toezicht in de zin van de Awb.

2. Handhavingstoezicht  controles zonder dat er sprake hoeft te zijn van enige
overtreding of verdenking daarvan.
- Er hoeft geen enig vermoeden aanwezig te zijn.
- Het is preventief aan de hand van de informatie die je bv. tijdens een bezoek
aan een bedrijf op doet tijdens de controle of er wordt voldaan aan de eisen
van de wet. Als je een overtreding kan vaststellen kan je aan de hand daarvan
een bestuurlijke sanctie opleggen.
- Het handhavingstoezicht blijkt uit drie elementen te bestaan:
a. Informatie verzamelen ter beantwoording van de vraag of je voldoet aan
de wettelijke eisen;
b. Op basis daarvan moet de toezichthouder een oordeel vormen: voldoet
diegene ja of nee;
c. Voldoet diegene niet dan moet hij bepalen hoe er ingegrepen moet
worden (interveniëren). De toezichthouder kan in beginsel niet overgaan


8