Samenvatting Pedagogisch Didactisch Begeleiden
Hoofdstuk 6 – Kinderen begeleiden: competentie en autonomie
• Het is belangrijk dat kinderen zich competent voelen, want dat geeft ze zelfvertrouwen. Volgens
het competentiemodel zijn kinderen competent als ze over de vaardigheden beschikken die
nodig zijn om de ontwikkelingstaak die bij hun leeftijd past uit te voeren.
• Reflectie helpt een kind om een rëeel beeld te krijgen van zichzelf. Uitgaan van mogelijkheden en
talenten bij de begeleiding geeft kinderen vertrouwen in hun mogelijkheden. ----> Het is heel
belangrijk dat kinderen geloven in zichzelf en dat jij gelooft dat kinderen het kunnen!
6.1 - Competentiemodel
• Een leeftijdsfase kent zijn eigen ontwikkelingsdoel dat een kind in die fase moet bereiken om
verder te komen in de ontwikkeling. Slaagt een kind in die taak, dan geeft dat zelfvertrouwen.
6.1.1 - Ontwikkelingstaken
De ontwikkelingstaken van kinderen en jongeren worden in de literatuur verschillend benoemd. De
ontwikkelingspsycholoog Erik Erikson noemt per leeftijdsfase een taak:
0-1 jaar = Basisvertrouwen tegenover wantrouwen
1-3 jaar = Werkt een kind aan het verwerven van autonomie tegenover schaamte en twijfel. Kinderen
willen alles zelf doen en hun eigen wil doorzetten. Heeft het kind genoeg vertrouwen in zichzelf en de
ander dan komt het met de autonomie ook wel goed.
3-6 jaar = De volgende taak die wacht is initiatief tegenover schuldgevoel. Kinderen van die leeftijd willen
nieuwe dingen doen en ontdekken. Ze nemen zelf het initiatief. Die actieve, leergierige houding is een
goede basis voor het succesvol volbrengen van de volgende taak.
Erikson noemt die volgende taak vlijt tegenover minderwaardigheid. Kinderen ontwikkelen hun talenten.
De school speelt een belangrijkere rol in hun leven. Kunnen ze meekomen of presteren ze minder dan
hun leeftijdsgenootjes?
In de puberteit zoeken jongeren hun eigen weg. Wie ben ik en wat past bij mij? Wat is mijn rol thuis, op
school en op mijn werk? Erikson noemt die taak identiteit tegenover rolverwarring. Als het jongeren lukt
eigen keuzes te maken en een eigen identiteit te ontwikkelen, vinden zij hun weg wel in de
maatschappij.
• In de praktijk lopen ontwikkelingstaken naast en door elkaar. Terwijl het ene doel nog niet
helemaal is bereikt, werkt het kind al aan een ander doel. De ontwikkeling moet ook worden
onderhouden en bijgeschaafd.
, Ontwikkelingstaken 0-12 jaar
• Vorming gehechtheidsrelaties: opvoeder opzoeken als veilige basis, om hulp vragen, gepaste
afstand bij vreemden, zich laten troosten.
• Fysiologische regulatie: slikken, goed op prikkels reageren, opbouw slaap- en waakritme.
• Motorische ontwikkeling: fles vasthouden, rollen, kruipen, lopen, fijne motoriek.
• Gevoelens herkennen en reguleren: gevoel herkennen, benoemen, uiten, weten wanneer je
gevoel mag en kunt uiten en hoe.
• Vorming (kinderlijke) autonomie: initiatieven nemen, exploreren, contact leggen met andere
kinderen, gepast nee zeggen, omgaan met ouderlijk gezag.
• Symbolische ontwikkeling: woorden leren, napraten, ‘alsof-spel’, stimulerend speelgoed pakken.
• Verwerking sociale informatie: nieuwsgierig zijn naar wat de ander bedoelt, vragen stellen,
begrijpen of iemand iets goed of kwaad meent.
• Relaties met leeftijdsgenootjes: spelletjes doen met anderen, simpele conflicten aangaan en
oplossen, kunnen geven en nemen.
• Functioneren op school: luisteren, een tijdje stilzitten, gevoelig voor instructies en aanwijzingen.
6.1.2 - Balans tussen ontwikkelingstaken en vaardigheden
• In de jeugdzorg worden ontwikkelingstaken geplaatst binnen het competentiemodel. Dit is een
optimistisch model over de mogelijkheden en de veerkracht van jongeren, ook als het even
minder goed lijkt te gaan. ----> We noemen dit model ook wel het taakvaardigheidsmodel.
• Jongeren zijn competent als er een balans is tussen ontwikkelingstaken en de benodigde
vaardigheden. ----> Vaardigheden kun je leren, ook als je ze niet hebt geleerd in de leeftijdsfase
waarin dat eigenlijk had gemoeten.
• De balans tussen vaardigheden en ontwikkelingstaken kan om verschillende redenen verstoord
zijn. Beschermende factoren kunnen het weer in balans brengen.
• Gebrek aan vaardigheden kan komen doordat het kind te weinig mogelijkheden heeft gehad om
zich die vaardigheden eigen te maken.
AFBEELDING 6.1 - Competent: evenwicht tussen taken en vaardigheden. Blz. 152
Hoofdstuk 6 – Kinderen begeleiden: competentie en autonomie
• Het is belangrijk dat kinderen zich competent voelen, want dat geeft ze zelfvertrouwen. Volgens
het competentiemodel zijn kinderen competent als ze over de vaardigheden beschikken die
nodig zijn om de ontwikkelingstaak die bij hun leeftijd past uit te voeren.
• Reflectie helpt een kind om een rëeel beeld te krijgen van zichzelf. Uitgaan van mogelijkheden en
talenten bij de begeleiding geeft kinderen vertrouwen in hun mogelijkheden. ----> Het is heel
belangrijk dat kinderen geloven in zichzelf en dat jij gelooft dat kinderen het kunnen!
6.1 - Competentiemodel
• Een leeftijdsfase kent zijn eigen ontwikkelingsdoel dat een kind in die fase moet bereiken om
verder te komen in de ontwikkeling. Slaagt een kind in die taak, dan geeft dat zelfvertrouwen.
6.1.1 - Ontwikkelingstaken
De ontwikkelingstaken van kinderen en jongeren worden in de literatuur verschillend benoemd. De
ontwikkelingspsycholoog Erik Erikson noemt per leeftijdsfase een taak:
0-1 jaar = Basisvertrouwen tegenover wantrouwen
1-3 jaar = Werkt een kind aan het verwerven van autonomie tegenover schaamte en twijfel. Kinderen
willen alles zelf doen en hun eigen wil doorzetten. Heeft het kind genoeg vertrouwen in zichzelf en de
ander dan komt het met de autonomie ook wel goed.
3-6 jaar = De volgende taak die wacht is initiatief tegenover schuldgevoel. Kinderen van die leeftijd willen
nieuwe dingen doen en ontdekken. Ze nemen zelf het initiatief. Die actieve, leergierige houding is een
goede basis voor het succesvol volbrengen van de volgende taak.
Erikson noemt die volgende taak vlijt tegenover minderwaardigheid. Kinderen ontwikkelen hun talenten.
De school speelt een belangrijkere rol in hun leven. Kunnen ze meekomen of presteren ze minder dan
hun leeftijdsgenootjes?
In de puberteit zoeken jongeren hun eigen weg. Wie ben ik en wat past bij mij? Wat is mijn rol thuis, op
school en op mijn werk? Erikson noemt die taak identiteit tegenover rolverwarring. Als het jongeren lukt
eigen keuzes te maken en een eigen identiteit te ontwikkelen, vinden zij hun weg wel in de
maatschappij.
• In de praktijk lopen ontwikkelingstaken naast en door elkaar. Terwijl het ene doel nog niet
helemaal is bereikt, werkt het kind al aan een ander doel. De ontwikkeling moet ook worden
onderhouden en bijgeschaafd.
, Ontwikkelingstaken 0-12 jaar
• Vorming gehechtheidsrelaties: opvoeder opzoeken als veilige basis, om hulp vragen, gepaste
afstand bij vreemden, zich laten troosten.
• Fysiologische regulatie: slikken, goed op prikkels reageren, opbouw slaap- en waakritme.
• Motorische ontwikkeling: fles vasthouden, rollen, kruipen, lopen, fijne motoriek.
• Gevoelens herkennen en reguleren: gevoel herkennen, benoemen, uiten, weten wanneer je
gevoel mag en kunt uiten en hoe.
• Vorming (kinderlijke) autonomie: initiatieven nemen, exploreren, contact leggen met andere
kinderen, gepast nee zeggen, omgaan met ouderlijk gezag.
• Symbolische ontwikkeling: woorden leren, napraten, ‘alsof-spel’, stimulerend speelgoed pakken.
• Verwerking sociale informatie: nieuwsgierig zijn naar wat de ander bedoelt, vragen stellen,
begrijpen of iemand iets goed of kwaad meent.
• Relaties met leeftijdsgenootjes: spelletjes doen met anderen, simpele conflicten aangaan en
oplossen, kunnen geven en nemen.
• Functioneren op school: luisteren, een tijdje stilzitten, gevoelig voor instructies en aanwijzingen.
6.1.2 - Balans tussen ontwikkelingstaken en vaardigheden
• In de jeugdzorg worden ontwikkelingstaken geplaatst binnen het competentiemodel. Dit is een
optimistisch model over de mogelijkheden en de veerkracht van jongeren, ook als het even
minder goed lijkt te gaan. ----> We noemen dit model ook wel het taakvaardigheidsmodel.
• Jongeren zijn competent als er een balans is tussen ontwikkelingstaken en de benodigde
vaardigheden. ----> Vaardigheden kun je leren, ook als je ze niet hebt geleerd in de leeftijdsfase
waarin dat eigenlijk had gemoeten.
• De balans tussen vaardigheden en ontwikkelingstaken kan om verschillende redenen verstoord
zijn. Beschermende factoren kunnen het weer in balans brengen.
• Gebrek aan vaardigheden kan komen doordat het kind te weinig mogelijkheden heeft gehad om
zich die vaardigheden eigen te maken.
AFBEELDING 6.1 - Competent: evenwicht tussen taken en vaardigheden. Blz. 152
