Biologie samenvatting hoofdstuk 4: Transport (havo 5)
4.1 Transportsystemen
Vatenstelsel
Grotere planten en dieren
hebben voor het transport
van stoffen een
vatenstelsel.
Bij planten vindt het
transport plaats in 2
richtingen en zijn vooral
capillaire werking en
verdamping de drijvende
kracht.
Het vatenstelsel van
Figuur 1: Wortel.
planten bestaat uit:
Houtvaten
- Vervoeren water en mineralen van de wortels via de stengels naar de
bladeren = de anorganische sapstroom (opwaartse sapstroom)
Bastvaten
Vervoeren water en assimilatie producten vanuit de bladeren naar alle delen van de
planten = organische sapstroom.
Worteldruk
Planten nemen water en
mineralen op via de
worteluiteinden waar cellen van
de epidermis (opperhuid) zijn
uitgegroeid tot wortelharen.
Houtvaten en basvaten liggen
in de centrale cilinder. De
buitenste laag van de centrale
cilinder heet de endodermis
zorgt voor de selectieve
opname van mineralen.
Hoe kan water omhoog komen
in de wortels:
Figuur 2: Opname van water en opgeloste mineralen.
1. Water met opgeloste mineralen wordt via de wortelharen opgenomen uit de bodem
en diffundeert via de schors naar de endodermis.
2. Dit gebeurt via de celwanden.
3. Mineralen worden actief door endodermiscellen naar binnen in de boom
getransporteerd.
4. Door osmose diffundeert het water naar de centrale cilinder. ontstaat worteldruk
5. Het water met de opgeloste mineralen stijgt in de houtvaten. (de bandjes van
Caspary verhinderen dat het water teruggaat)
Capillaire werking
, Biologie samenvatting hoofdstuk 4: Transport (havo 5)
Bij capillaire werking stijgt een vloeistof in een smal buisje. In houtvaten is dit mogelijk,
omdat ze nauw zijn.
Door een combinatie van cohesie en adhesie kan vloeistof omhoog getransporteerd
worden.
Cohesie = binding van dezelfde soort moleculen binding tussen water moleculen
Adhesie = binding van verschillenden soorten moleculen. binding met de celwand.
De cohesiekracht en de adhesie kracht zijn groter dan zwaartekracht hierdoor gaat het water
omhoog.
Verdamping
Water verdampt vanuit de
luchtholten en cel tussenruimten
naar buiten via de huidmondjes.
water uit de celwanden gaan
ook verdampen. Door verdamping
ontstaat in de houtvaten een
onder druk Hierdoor zuigen
houtvaten water op.
Figuur 3: Verdamping uit een deel van een blad.
Figuur 4: Anorganische sapstroom.
Organische sapstroom
Basvaten transporteren organische producten van de fotosynthese door de gehele plant.
Het sap in de basvaten bestaat uit: suiker, mineralen, aminozuren en hormonen. De sap
richting inde basvaten kunnen in alle richtingen gaan.
Circulatiesystemen bij dieren
4.1 Transportsystemen
Vatenstelsel
Grotere planten en dieren
hebben voor het transport
van stoffen een
vatenstelsel.
Bij planten vindt het
transport plaats in 2
richtingen en zijn vooral
capillaire werking en
verdamping de drijvende
kracht.
Het vatenstelsel van
Figuur 1: Wortel.
planten bestaat uit:
Houtvaten
- Vervoeren water en mineralen van de wortels via de stengels naar de
bladeren = de anorganische sapstroom (opwaartse sapstroom)
Bastvaten
Vervoeren water en assimilatie producten vanuit de bladeren naar alle delen van de
planten = organische sapstroom.
Worteldruk
Planten nemen water en
mineralen op via de
worteluiteinden waar cellen van
de epidermis (opperhuid) zijn
uitgegroeid tot wortelharen.
Houtvaten en basvaten liggen
in de centrale cilinder. De
buitenste laag van de centrale
cilinder heet de endodermis
zorgt voor de selectieve
opname van mineralen.
Hoe kan water omhoog komen
in de wortels:
Figuur 2: Opname van water en opgeloste mineralen.
1. Water met opgeloste mineralen wordt via de wortelharen opgenomen uit de bodem
en diffundeert via de schors naar de endodermis.
2. Dit gebeurt via de celwanden.
3. Mineralen worden actief door endodermiscellen naar binnen in de boom
getransporteerd.
4. Door osmose diffundeert het water naar de centrale cilinder. ontstaat worteldruk
5. Het water met de opgeloste mineralen stijgt in de houtvaten. (de bandjes van
Caspary verhinderen dat het water teruggaat)
Capillaire werking
, Biologie samenvatting hoofdstuk 4: Transport (havo 5)
Bij capillaire werking stijgt een vloeistof in een smal buisje. In houtvaten is dit mogelijk,
omdat ze nauw zijn.
Door een combinatie van cohesie en adhesie kan vloeistof omhoog getransporteerd
worden.
Cohesie = binding van dezelfde soort moleculen binding tussen water moleculen
Adhesie = binding van verschillenden soorten moleculen. binding met de celwand.
De cohesiekracht en de adhesie kracht zijn groter dan zwaartekracht hierdoor gaat het water
omhoog.
Verdamping
Water verdampt vanuit de
luchtholten en cel tussenruimten
naar buiten via de huidmondjes.
water uit de celwanden gaan
ook verdampen. Door verdamping
ontstaat in de houtvaten een
onder druk Hierdoor zuigen
houtvaten water op.
Figuur 3: Verdamping uit een deel van een blad.
Figuur 4: Anorganische sapstroom.
Organische sapstroom
Basvaten transporteren organische producten van de fotosynthese door de gehele plant.
Het sap in de basvaten bestaat uit: suiker, mineralen, aminozuren en hormonen. De sap
richting inde basvaten kunnen in alle richtingen gaan.
Circulatiesystemen bij dieren
