Wetenschap en
maakbaarheid
Deze samenvatting bevat collegenotities en soms een uitgebreidere
samenvatting van de stof van het betreffende college:
1. College 1 Inleiding
o Weber – Wetenschap als beroep, politiek als beroep
o Machavelli II principe – De Heerser
2. College 2 bronnen van kennis
o Plato – Politeia pp. 514a-517d
3. College 3 Kennis en wetenschap
o Popper – Conjectures and refutations (Routledge 1953/2002) p.
43-78
4. College 4 Doen wetenschappers wat Popper vraagt?
o Th. Kuhn. Structure of Scientific Revolutions hst 2, 3, 6, 8, 9.
5. College 5 Kuhn of Popper – Popper en Kuhn?
o Lakatos - Falsification and the methodology of scientific
research programmes
6. College 6 Bestuurskunde naar voorbeeld beta- of alpha-
wetenschap?
o Geertz – Deep play: notes on the balinese cockfight
7. College 7 Variatie in interpretatie in bestuurskundig
onderzoek
o Bierschenk & Olivier de Sardan – how to study bureaucracies
ethnographically?
8. College 8 Een betere wereld door kennis en techniek?
o Popper (Open society) – the open society and its enemies.
9. College 9 Wetenschap als deel van het probleem?
o Foucault – Deel III uit Discipline, Toezicht en Straf
10. College 10 Neutrale wetenschap?
o Weber - Wetenschap als beroep en roeping pp 24-41
o Machiavelli – Opdracht aan Lorenzo (de Heerser)
11. College 11 Wetenschap en burgers
o Herzog & Lepensies – Citizens science in deliberative systems:
participation, epistemic injustice, and civic empowerment.
12. College 12 De integriteit van de onderzoeker – de goede
bestuurswetenschapper
o MacIntyre – After virtue. A study in moral theory
,College 1: Inleiding
Literatuur:
- Weber – Wetenschap als beroep, Politiek als beroep
- Machiavelli II principe – De Heerser
1 Machiavelli’s II Principe – De Heerser
‘Zo dient men vorst te zijn om de aard van het volk te doorgronden, en tot
het volk te behoren om de aard van een vorst te doorgronden.
Hierin legt Machiavelli uit waarom hij het boek schrijft, wat hij ermee wil
bereiken, en hoe zijn benadering verschilt van traditionele, idealistische
politieke werken.
Hieronder krijg je een samenvatting en de onderliggende gedachte (de
kern van zijn politieke filosofie).
Samenvatting van de tekst
1. Een geschenk aan Lorenzo de' Medici
o Machiavelli begint met een klassiek retorisch motief: wie de
gunst van een vorst wil winnen, biedt hem het kostbaarste dat
hij bezit. In zijn geval is dat geen goud of juwelen, maar zijn
kennis en ervaring in het regeren - opgedaan door het
bestuderen van de geschiedenis en door eigen politieke
ervaring.
2. Het doel van zijn werk:
o Hij biedt Lorenzo een praktisch handboek over macht aan -
een bundeling van lessen over hoe vorsten daadwerkelijk
regeren, niet hoe ze zouden moeten regeren. Machiavelli
benadrukt dat hij schrijft zonder versierde taal of idealistische
opsmuk: zijn doel is nuttigheid en realisme, niet literaire
schoonheid.
3. De positie van de auteur
o Machiavelli erkent zijn lage maatschappelijke positie (hij is
geen vorst), maar verdedigt zijn recht om over heerschappij te
schrijven: "Zoals men van bovenaf het dal en van beneden de
berg kan zien, kan men ook een vorst begrijpen zonder er zelf
een te zijn." Hij benadrukt zo de waarde van observatie en
analyse boven status of macht.
4. Zijn ervaring en perspectief
o Hij zegt dat hij zijn inzichten heeft opgedaan door jarenlang
werken in de politiek en het lezen van de geschiedenis. Hij
presenteert zich dus als iemand die praktijk en theorie heeft
gecombineerd - wat zijn advies gezag geeft.
5. Over fortuin en noodlot
o In de laatste regels suggereert hij dat zijn eigen leven door
pech is getroffen ("het fortuin heeft mij hard getroffen"), maar
dat zijn werk misschien Lorenzo's fortuin kan verbeteren.
,Onderliggende gedachte (kernidee van Machiavelli)
De onderliggende filosofie van dit voorwoord is politiek realisme:
1. Kennis is macht
o Machiavelli ziet politiek als een vaardigheid (een "kunst van
het heersen") die je kunt leren en perfectioneren. Hij wil
Lorenzo laten zien hoe macht werkelijk werkt, gebaseerd op
ervaring en observatie, niet op morele idealen.
2. Scheiding tussen moraal en politiek
o Waar klassieke denkers (zoals Plato) schreven over hoe een
vorst moreel goed zou moeten zijn, schrijft Machiavelli over
hoe een vorst effectief kan blijven aan de macht. Politiek
wordt hier onttoverd en pragmatisch: succes telt, niet zuivere
intenties.
3. De waarde van ervaring en realisme
o Machiavelli positioneert zich als ervaringsdeskundige die
politieke wetten afleidt uit hoe mensen werkelijk handelen,
niet uit hoe ze zouden moeten handelen. Dat maakt De
Heerser het eerste echte moderne politieke handboek.
4. Mensbeeld
o Achter dit alles ligt een realistisch (soms pessimistisch)
mensbeeld: mensen zijn veranderlijk, egoïstisch en
machtshongerig. Een succesvolle vorst moet dus leren
omgaan met menselijke zwakheid in plaats van die te negeren.
Kort samengevat
Machiavelli's opdracht aan Lorenzo is geen beleefde lofrede, maar een
programmatische inleiding tot zijn politieke visie: kennis uit ervaring is het
hoogste geschenk. Zijn onderliggende gedachte is dat politiek een vak is
waarin effectiviteit belangrijker is dan morele zuiverheid - en dat de
heerser die dit begrijpt, werkelijk succesvol kan zijn.
2 Wetenschap als beroep, Politiek als beroep - Max Weber
1 Wetenschap als beroep
Weber sprak deze lezing uit in 1917, in een tijd van oorlog en culturele
crisis. Studenten vroegen zich af: Wat heeft wetenschap nog voor zin in
een onttoverde wereld?
Kernidee: Weber onderzoekt wat wetenschap betekent als “beroep” of
“roeping” (Beruf).
Hij vraagt: Wat is het waard om te weten? Wat kan wetenschap ons bieden
– en wat niet?
- Wetenschap kan methoden geven, kan verklaren, maar ze kan niet
op zichzelf bepalen waarom iets de moeite waard is om na te
streven – dat behoort tot waarden en zingeving.
- Hij benadrukt de situatie van de wetenschapper: specialisatie is
nodig; de universitaire carrière is onzeker, deels door toeval; men
moet ‘voor’ en ‘van’ de wetenschap kunnen leven.
, - Hij stelt dat wetenschap en politiek gescheiden moeten blijven
binnen de academische context – de universiteit is niet de plek voor
de politieke agitatie.
Belangrijkste punten
1. Onttovering van de wereld (Entzauberung der Welt)
o De moderne wetenschap heeft het religieuze en mythische
wereldbeeld vervangen.
o Alles kan rationeel verklaard worden — maar daardoor
verdwijnt ook zingeving en betovering.
o Wetenschap kan uitleggen, maar niet betekening geven.
2. Grenzen van wetenschap
o Wetenschap kan feiten en middelen beschrijven, maar geen
waarden of doelen bepalen.
o Ze leert ons hoe iets werkt, niet waarom we het zouden
moeten willen.
o “De wetenschap kan ons leren hoe we iets moeten bereiken,
maar niet of we het moeten willen.”
3. De taak van de wetenschapper
o De wetenschapper moet objectief, intellectueel eerlijk en
methodisch gedisciplineerd zijn.
o Zijn roeping ligt in helderheid en waarheid, niet in morele
prediking.
o Wetenschap als beroep vraagt om toewijding, niet om geloof.
4. Waarde-vrijheid (Wertfreiheit)
o In de collegezaal mag een docent geen politieke of morele
waarden opdringen.
o De taak van de wetenschapper is onderscheiden tussen feiten
en waarden, zodat studenten zelf kunnen oordelen.
Samengevat Wetenschap als beroep betekent bewust kiezen voor een
intellectuele roeping, werken aan kennis in een wereld zonder
vanzelfsprekende zin, jezelf verplichten tot helderheid en methodische
discipline, zonder de illusie dat wetenschap ons meteen antwoorden geeft
op de grote zingeving-vragen. Wetenschap beschrijft wat is, niet wat moet
zijn.
2 Politiek als beroep
In 1919, na de Eerste Wereldoorlog, reflecteert Weber op wat het betekent
om politicus te zijn en welke ethiek daarbij past.
Kernidee: Weber onderzoekt politiek als “Beruf” (roeping én beroep):
→ Politiek vraagt om innerlijke roeping, verantwoordelijkheid en
machtsuitoefening in een moreel grijs domein. Hij maakt onderscheid
tussen diegenen (motieven) die voor de politiek leven (leben fur die
politik) roeping, en diegenen die van de politiek leven (leben von der
politik) beroep.
maakbaarheid
Deze samenvatting bevat collegenotities en soms een uitgebreidere
samenvatting van de stof van het betreffende college:
1. College 1 Inleiding
o Weber – Wetenschap als beroep, politiek als beroep
o Machavelli II principe – De Heerser
2. College 2 bronnen van kennis
o Plato – Politeia pp. 514a-517d
3. College 3 Kennis en wetenschap
o Popper – Conjectures and refutations (Routledge 1953/2002) p.
43-78
4. College 4 Doen wetenschappers wat Popper vraagt?
o Th. Kuhn. Structure of Scientific Revolutions hst 2, 3, 6, 8, 9.
5. College 5 Kuhn of Popper – Popper en Kuhn?
o Lakatos - Falsification and the methodology of scientific
research programmes
6. College 6 Bestuurskunde naar voorbeeld beta- of alpha-
wetenschap?
o Geertz – Deep play: notes on the balinese cockfight
7. College 7 Variatie in interpretatie in bestuurskundig
onderzoek
o Bierschenk & Olivier de Sardan – how to study bureaucracies
ethnographically?
8. College 8 Een betere wereld door kennis en techniek?
o Popper (Open society) – the open society and its enemies.
9. College 9 Wetenschap als deel van het probleem?
o Foucault – Deel III uit Discipline, Toezicht en Straf
10. College 10 Neutrale wetenschap?
o Weber - Wetenschap als beroep en roeping pp 24-41
o Machiavelli – Opdracht aan Lorenzo (de Heerser)
11. College 11 Wetenschap en burgers
o Herzog & Lepensies – Citizens science in deliberative systems:
participation, epistemic injustice, and civic empowerment.
12. College 12 De integriteit van de onderzoeker – de goede
bestuurswetenschapper
o MacIntyre – After virtue. A study in moral theory
,College 1: Inleiding
Literatuur:
- Weber – Wetenschap als beroep, Politiek als beroep
- Machiavelli II principe – De Heerser
1 Machiavelli’s II Principe – De Heerser
‘Zo dient men vorst te zijn om de aard van het volk te doorgronden, en tot
het volk te behoren om de aard van een vorst te doorgronden.
Hierin legt Machiavelli uit waarom hij het boek schrijft, wat hij ermee wil
bereiken, en hoe zijn benadering verschilt van traditionele, idealistische
politieke werken.
Hieronder krijg je een samenvatting en de onderliggende gedachte (de
kern van zijn politieke filosofie).
Samenvatting van de tekst
1. Een geschenk aan Lorenzo de' Medici
o Machiavelli begint met een klassiek retorisch motief: wie de
gunst van een vorst wil winnen, biedt hem het kostbaarste dat
hij bezit. In zijn geval is dat geen goud of juwelen, maar zijn
kennis en ervaring in het regeren - opgedaan door het
bestuderen van de geschiedenis en door eigen politieke
ervaring.
2. Het doel van zijn werk:
o Hij biedt Lorenzo een praktisch handboek over macht aan -
een bundeling van lessen over hoe vorsten daadwerkelijk
regeren, niet hoe ze zouden moeten regeren. Machiavelli
benadrukt dat hij schrijft zonder versierde taal of idealistische
opsmuk: zijn doel is nuttigheid en realisme, niet literaire
schoonheid.
3. De positie van de auteur
o Machiavelli erkent zijn lage maatschappelijke positie (hij is
geen vorst), maar verdedigt zijn recht om over heerschappij te
schrijven: "Zoals men van bovenaf het dal en van beneden de
berg kan zien, kan men ook een vorst begrijpen zonder er zelf
een te zijn." Hij benadrukt zo de waarde van observatie en
analyse boven status of macht.
4. Zijn ervaring en perspectief
o Hij zegt dat hij zijn inzichten heeft opgedaan door jarenlang
werken in de politiek en het lezen van de geschiedenis. Hij
presenteert zich dus als iemand die praktijk en theorie heeft
gecombineerd - wat zijn advies gezag geeft.
5. Over fortuin en noodlot
o In de laatste regels suggereert hij dat zijn eigen leven door
pech is getroffen ("het fortuin heeft mij hard getroffen"), maar
dat zijn werk misschien Lorenzo's fortuin kan verbeteren.
,Onderliggende gedachte (kernidee van Machiavelli)
De onderliggende filosofie van dit voorwoord is politiek realisme:
1. Kennis is macht
o Machiavelli ziet politiek als een vaardigheid (een "kunst van
het heersen") die je kunt leren en perfectioneren. Hij wil
Lorenzo laten zien hoe macht werkelijk werkt, gebaseerd op
ervaring en observatie, niet op morele idealen.
2. Scheiding tussen moraal en politiek
o Waar klassieke denkers (zoals Plato) schreven over hoe een
vorst moreel goed zou moeten zijn, schrijft Machiavelli over
hoe een vorst effectief kan blijven aan de macht. Politiek
wordt hier onttoverd en pragmatisch: succes telt, niet zuivere
intenties.
3. De waarde van ervaring en realisme
o Machiavelli positioneert zich als ervaringsdeskundige die
politieke wetten afleidt uit hoe mensen werkelijk handelen,
niet uit hoe ze zouden moeten handelen. Dat maakt De
Heerser het eerste echte moderne politieke handboek.
4. Mensbeeld
o Achter dit alles ligt een realistisch (soms pessimistisch)
mensbeeld: mensen zijn veranderlijk, egoïstisch en
machtshongerig. Een succesvolle vorst moet dus leren
omgaan met menselijke zwakheid in plaats van die te negeren.
Kort samengevat
Machiavelli's opdracht aan Lorenzo is geen beleefde lofrede, maar een
programmatische inleiding tot zijn politieke visie: kennis uit ervaring is het
hoogste geschenk. Zijn onderliggende gedachte is dat politiek een vak is
waarin effectiviteit belangrijker is dan morele zuiverheid - en dat de
heerser die dit begrijpt, werkelijk succesvol kan zijn.
2 Wetenschap als beroep, Politiek als beroep - Max Weber
1 Wetenschap als beroep
Weber sprak deze lezing uit in 1917, in een tijd van oorlog en culturele
crisis. Studenten vroegen zich af: Wat heeft wetenschap nog voor zin in
een onttoverde wereld?
Kernidee: Weber onderzoekt wat wetenschap betekent als “beroep” of
“roeping” (Beruf).
Hij vraagt: Wat is het waard om te weten? Wat kan wetenschap ons bieden
– en wat niet?
- Wetenschap kan methoden geven, kan verklaren, maar ze kan niet
op zichzelf bepalen waarom iets de moeite waard is om na te
streven – dat behoort tot waarden en zingeving.
- Hij benadrukt de situatie van de wetenschapper: specialisatie is
nodig; de universitaire carrière is onzeker, deels door toeval; men
moet ‘voor’ en ‘van’ de wetenschap kunnen leven.
, - Hij stelt dat wetenschap en politiek gescheiden moeten blijven
binnen de academische context – de universiteit is niet de plek voor
de politieke agitatie.
Belangrijkste punten
1. Onttovering van de wereld (Entzauberung der Welt)
o De moderne wetenschap heeft het religieuze en mythische
wereldbeeld vervangen.
o Alles kan rationeel verklaard worden — maar daardoor
verdwijnt ook zingeving en betovering.
o Wetenschap kan uitleggen, maar niet betekening geven.
2. Grenzen van wetenschap
o Wetenschap kan feiten en middelen beschrijven, maar geen
waarden of doelen bepalen.
o Ze leert ons hoe iets werkt, niet waarom we het zouden
moeten willen.
o “De wetenschap kan ons leren hoe we iets moeten bereiken,
maar niet of we het moeten willen.”
3. De taak van de wetenschapper
o De wetenschapper moet objectief, intellectueel eerlijk en
methodisch gedisciplineerd zijn.
o Zijn roeping ligt in helderheid en waarheid, niet in morele
prediking.
o Wetenschap als beroep vraagt om toewijding, niet om geloof.
4. Waarde-vrijheid (Wertfreiheit)
o In de collegezaal mag een docent geen politieke of morele
waarden opdringen.
o De taak van de wetenschapper is onderscheiden tussen feiten
en waarden, zodat studenten zelf kunnen oordelen.
Samengevat Wetenschap als beroep betekent bewust kiezen voor een
intellectuele roeping, werken aan kennis in een wereld zonder
vanzelfsprekende zin, jezelf verplichten tot helderheid en methodische
discipline, zonder de illusie dat wetenschap ons meteen antwoorden geeft
op de grote zingeving-vragen. Wetenschap beschrijft wat is, niet wat moet
zijn.
2 Politiek als beroep
In 1919, na de Eerste Wereldoorlog, reflecteert Weber op wat het betekent
om politicus te zijn en welke ethiek daarbij past.
Kernidee: Weber onderzoekt politiek als “Beruf” (roeping én beroep):
→ Politiek vraagt om innerlijke roeping, verantwoordelijkheid en
machtsuitoefening in een moreel grijs domein. Hij maakt onderscheid
tussen diegenen (motieven) die voor de politiek leven (leben fur die
politik) roeping, en diegenen die van de politiek leven (leben von der
politik) beroep.
