Wij zijn Naam 1 en Naam 2, en vandaag duiken we in hoe de GGZ is veranderd van
vroeger tot nu.
We beginnen bij de film One Flew Over the Cuckoo’s Nest van Miloš Forman uit
1975, gebaseerd op het boek van Ken Kesey (En eentje zag ze vliegen, 1962).
Naam 1: Toen ik deze film voor het eerst zag, was ik echt geraakt. Je ziet hoe
mensen met psychische klachten leefden in een inrichting waar alles draaide om
controle, regels en orde. Zuster Ratched is streng, kil bijna, en de patiënten worden
vooral gezien als ‘gevallen’ in plaats van als mensen.
Als verpleegkundestudent leer ik juist hoe belangrijk echt contact is. In de film zie je
hoe dat contact ontbreekt en wat dat met iemand doet. McMurphy probeert dat
patroon te doorbreken met humor en menselijkheid, maar dat wordt afgestraft,
uiteindelijk zelfs met een lobotomie.
De uitzending van Cinema OVT uit 2019 noemt de film een aanklacht tegen de
ontmenselijking in de psychiatrie. En dat voel je meteen. Het zette me echt aan het
denken: zijn we er als zorgverleners voor de cliënt, of houden we vooral het
systeem draaiende?
Naam 2: Ja, dat herken ik. En in deze podcast gebruiken we de film als startpunt om
te kijken naar hoe de GGZ vroeger werkte, wat er allemaal veranderd is, en waar nog
winst te behalen valt. We bespreken ook het boek van Van Huisseling over de
geschiedenis van de psychiatrie, en we geven onze eigen visie op hoe de GGZ er nu
voor staat en hoe het beter kan.
Deel A: GGZ van 1800 tot 1980
1. Negatieve kanten van de zorg (1:30–3:30)
Naam 2: In de film zie je de focus op beheersing. Alles draait om regels, medicatie,
gehoorzaamheid en maar weinig om de mens zelf. McMurphy krijgt
elektroshocktherapie zonder uitleg, en uiteindelijk die lobotomie.
Van Huisseling noemt dit de beheersingsfase in de psychiatrie. Mensen werden
gezien als gevaarlijk en moesten vooral worden opgesloten. Eigen regie? Herstel?
Dat bestond bijna niet.
Naam 1: Terwijl wij nu leren hoe belangrijk het is om iemand te betrekken bij zijn
behandeling. In de film hebben de patiënten nul inspraak. Dat voelt heel onmenselijk.
Het laat goed zien hoe het vroeger mis kon gaan in de GGZ.
2. Positieve kanten van de zorg (3:30–5:00)