Hoorcollege aantekeningen contractenrecht
Blok 1 Totstandkoming en inhoud van de overeenkomst
Hoorcollege 1
Wat is een verbintenis?
- Een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking
o Het moet op geld waardeerbaar zijn en hierdoor is het juridisch
afdwingbaar
- Tussen twee of meer personen
o Er zijn schuldeisers en een schuldenaren
- Op grond waarvan de één een recht heeft op een prestatie
- Waartoe de ander verplicht is die te verrichten.
Het gaat hier om een obligatoire overeenkomst
Er zijn verschillende bronnen van verbintenissen:
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien ze uit de wet
voortvloeien. Deze bepaling moet ruim worden opgevat:
o Feitelijke handelingen (bijvoorbeeld de onrechtmatige daad)
o Rechtshandelingen (art. 3:33 BW): handeling waarbij een beoogd
rechtsgevolg is
Meerzijdig: handeling waar meerdere personen bij betrokken
zijn (bijv. overeenkomst)
Eenzijdig: rechtshandeling waarbij één persoon betrokken is
Eenzijdig gericht: handeling waarbij één persoon betrokken is,
maar waarbij de handeling tot een andere persoon wordt
gericht
Eenzijdig niet-gericht: handeling waarbij één persoon
betrokken is, maar waarbij de aanwezigheid van een
ontvanger niet noodzakelijk is
o Redelijkheid en billijkheid: de redelijk- en billijkheid is een open norm
die invulling krijgt door de concrete omstandigheden van het geval
HR Quint/Te Poel: Indien de verbintenis binnen het stelsel
van de wet past en aansluit bij wel in de wet geregelde
gevallen.
We hebben een open systeem voor bronnen van beginselen
(Obligatoire) overeenkomst: meerzijdige rechtshandeling, waarbij een of meer
partijen jegens een of meer andere een verbintenis aangaan (art. 6:213 lid 1 BW)
Wat is er nodig om een overeenkomst tot stand te laten komen? (boek 3 en boek
6)
- Obligatoire overeenkomst (verbintenisscheppende overeenkomst)
o Meerzijdige rechtshandeling (art. 6:213 BW)
o Aanbod en Aanvaarding (art. 6:217 lid 1 BW)
Opgebouwd uit wil en verklaring (art. 3:33 BW)
Twee overeenstemmende wilsverklaringen doen
overeenkomst
ontstaan
,Aanbod en aanvaarding (art. 6:217 BW)
- Aanbod
o Het aanbod moet alle essentiële elementen van de overeenkomst
bevatten.
o Art. 6:227 BW: bepaalbaarheidsvereiste: Het aanbod met helder en
duidelijk zijn en enkel een ‘ja’ zou voldoende moeten zijn.
o Art. 6:219 BW: onderscheid tussen herroepelijk en onherroepelijk
aanbod
Lid 1: onherroepelijk aanbod
Lid 2: herroepelijk aanbod: indien de onherroepelijkheid niet
uit de inhoud van het aanbod volgt. Echter, geldt dit niet
meer nadat een verklaring aanhoudende aanvaarding is
verzonden
o Art. 6:221 BW: verval van het aanbod
Mondeling aanbod: wanneer het niet onmiddellijk wordt
aanvaard
Schriftelijk aanbod: wanneer het niet binnen een redelijke
termijn wordt aanvaard
- Aanvaarding
o Een rechtsgeldige aanvaarding is een vormvrije wilsverklaring van
de wederpartij dat zij het aanbod aanvaardt én die de persoon tot
wie zij is gericht heeft bereikt.
HR Centavos/Stichting Nieuwenhuis
o Art. 6:223 BW: een aanbod vervalt op het moment dat het niet tijdig
wordt aanvaard
o Art. 6:225 lid 1 BW: een aanvaarding die van het aanbod afwijkt,
geldt als nieuw aanbod en verwerping van het oorspronkelijke
aanbod
Wilsvertrouwensleer (art. 3:33 BW)
- Partijen moeten hetgeen wat zij hebben verklaard ook hebben gewild. Wil
en verklaring moeten overeenkomen. De handelende persoon moet zijn wil
hebben geopenbaard (art. 3:37 lid 3 BW). De verklaring treedt pas in
werking wanneer deze door de andere partij is ontvangen (=
ontvangsttheorie)
Wat als wil en verklaring uiteenlopen?
- Bij bijvoorbeeld een verschrijving, verspreking, grapje etc. ontbreekt de wil
waardoor wil en verklaring niet overeenstemmen (art. 3:33 BW).
In principe komt er dan geen overeenkomst tot stand
o Tenzij er sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen (art. 3:35 BW)
Wanneer de partij erop mocht vertrouwen dat zijn wil de
juiste wil was en er een overeenkomst tot stand zou
komen, kan er toch een overeenkomst tot stand zijn
gekomen. De partij moet tegoeden trouw zijn (art. 3:11
BW). Er moet onderzoek gedaan worden indien daar
aanleiding naar is:
HR Bunde Erckens:
, o De in een overeenkomst opgenomen tekst is
onduidelijk
o Een in de overeenkomst opgenomen bepaling
is voor meerdere uitleg vatbaar
o Partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk
is, zij iets anders bedoeld hebben
o De overeenkomst kan meerdere
rechtsgevolgen meebrengen
Nadat er een overeenkomst tot stand is gekomen, zijn de partijen gebonden aan
de overeengekomen rechtsgevolgen (art. 6:248 lid 1 BW)
Als het gaat over hoe je overeenkomsten moet uitleggen, biedt de wet weinig
handvaten. Vooral jurisprudentie biedt op dit vlak gezichtspunten. Een aantal
relevante bepalingen uit de wet zijn:
- Artikel 6:231 jo. 6:238 lid 2 BW: contra proferentem regel:
o Als een beding onduidelijk is en de wederpartij is een consument,
dan moet de overeenkomst ten gunste van de consument worden
uitgelegd.
- Artikel 6:248 BW: redelijkheid en billijkheid
- Artikel 3:35 BW: gerechtvaardigd vertrouwen
Haviltex biedt een belangrijke rechtsregel ten aanzien van de uitleg van
overeenkomsten:
- Een zuiver taalkundige uitleg van de bepalingen van het contract is
onvoldoende om de verhoudingen van partijen te bepalen en een leemte
aan te vullen.
- Het komt aan op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden
redelijkerwijs over en weer aan deze bepalingen mochten toekennen en op
hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
De maatstaven van redelijk- en billijkheid komen prominent naar voren
Bij toepassing van de Haviltex-formule houden we rekening met:
- De maatschappelijke kring waartoe partijen behoren
- De rechtskennis die van partijen kan worden verwacht
- Eventuele juridische bijstand
- Mate van gedetailleerdheid van de overeenkomst
- Gedrag van partijen
- Of de overeenkomst invloed kan hebben op de positie van derden
o Relativiteitsbeginsel en partijautonomie
o Derden die geen partij zijn bij de overeenkomst kunnen er wel
rechten aan ontlenen
Voor de uitleg van de CAO-norm zijn de bewoordingen, gelezen in het licht van de
gehele overeenkomst, in beginsel van doorslaggevende betekenis. In een cao
worden rechten en plichten van derden (werknemers) geregeld. Zij ondervinden
de gevolgen van de overeenkomst. Uitgezonderd van de Haviltex-formule zijn:
- Derdenbescherming tegen niet-kenbare partijbedoelingen
- De noodzaak van een eenvormige uitleg voor alle door die overeenkomst
gebonden partijen
, Subjectieve uitleg van een overeenkomst: de subjectieve gemeenschappelijke
partijbedoelingen
Objectieve uitleg van een overeenkomst: het vaststellen van een redelijke uitleg
op basis van objectieve factoren, zoals de bewoording en structuur van een
contract
Als derden door een overeenkomst worden geraakt, wordt er meer
waarde gehecht aan de tekst van de overeenkomst dan aan
partijbedoelingen.
HR Lundiform Mexx: bij commerciële verhoudingen ligt er een sterkere nadruk
op taalkundige uitleg, maar nog steeds blijft het Haviltex-criterium leidend. Indien
in de overeenkomst een ‘entire agreement clause’ wordt opgenomen, leidt dit
niet tot een andere uitleg van de overeenkomst
De beperkte werking van redelijkheid en billijkheid: bepaalde gevolgen kunnen
naar de maatstaven van redelijk- en billijkheid buiten werking blijven, als dit als
onaanvaardbaar wordt geacht. Het gevolg zal niet intreden.
Jurisprudentie
HR Pensioenfonds/Fox
- Hoe moet een bepaling in het pensioenreglement worden uitgelegd?
o Tussen de Haviltex norm en de cao-norm bestaat een vloeiende
overgang. Er is sprake van een gemeenschappelijke grondslag die
bij de uitleg van beslissende betekenis is: de omstandigheden van
het geval, gewaardeerd naar de maatstaven die de redelijk- en
billijkheid met zich meebrengen. Zowel bij de Haviltex norm als de
cao-norm is de taalkundige betekenis van de tekst niet
doorslaggevend
HR FNV/Condor
- Kan worden afgeweken van een cao-norm, onder de bijzondere
omstandigheden van een geval?
o De werknemers doen een beroep op de subjectieve
partijbedoelingen. Ook bij een in beginsel objectief uit te leggen
overeenkomst (cao) kan betekenis toekomen aan de niet voor
derden kenbare subjectieve partijbedoelingen, indien de
partijbedoeling strekt tot het beschermen van deze derden
HR de letterlijke-uitleg-clausule
- In hoeverre kunnen partijen in een overeenkomst afwijken van de Haviltex
maatstaf voor de uitleg van hun contract?
o Bij een vaststellingsovereenkomst prevaleert in beginsel de
letterlijke tekst boven partijbedoelingen. Indien partijen afspreken
dat de tekst van een overeenkomst alleen letterlijk moet worden
uitgelegd, dan moet deze afspraak gevolgd worden
HR. J. Verstoe
Blok 1 Totstandkoming en inhoud van de overeenkomst
Hoorcollege 1
Wat is een verbintenis?
- Een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking
o Het moet op geld waardeerbaar zijn en hierdoor is het juridisch
afdwingbaar
- Tussen twee of meer personen
o Er zijn schuldeisers en een schuldenaren
- Op grond waarvan de één een recht heeft op een prestatie
- Waartoe de ander verplicht is die te verrichten.
Het gaat hier om een obligatoire overeenkomst
Er zijn verschillende bronnen van verbintenissen:
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien ze uit de wet
voortvloeien. Deze bepaling moet ruim worden opgevat:
o Feitelijke handelingen (bijvoorbeeld de onrechtmatige daad)
o Rechtshandelingen (art. 3:33 BW): handeling waarbij een beoogd
rechtsgevolg is
Meerzijdig: handeling waar meerdere personen bij betrokken
zijn (bijv. overeenkomst)
Eenzijdig: rechtshandeling waarbij één persoon betrokken is
Eenzijdig gericht: handeling waarbij één persoon betrokken is,
maar waarbij de handeling tot een andere persoon wordt
gericht
Eenzijdig niet-gericht: handeling waarbij één persoon
betrokken is, maar waarbij de aanwezigheid van een
ontvanger niet noodzakelijk is
o Redelijkheid en billijkheid: de redelijk- en billijkheid is een open norm
die invulling krijgt door de concrete omstandigheden van het geval
HR Quint/Te Poel: Indien de verbintenis binnen het stelsel
van de wet past en aansluit bij wel in de wet geregelde
gevallen.
We hebben een open systeem voor bronnen van beginselen
(Obligatoire) overeenkomst: meerzijdige rechtshandeling, waarbij een of meer
partijen jegens een of meer andere een verbintenis aangaan (art. 6:213 lid 1 BW)
Wat is er nodig om een overeenkomst tot stand te laten komen? (boek 3 en boek
6)
- Obligatoire overeenkomst (verbintenisscheppende overeenkomst)
o Meerzijdige rechtshandeling (art. 6:213 BW)
o Aanbod en Aanvaarding (art. 6:217 lid 1 BW)
Opgebouwd uit wil en verklaring (art. 3:33 BW)
Twee overeenstemmende wilsverklaringen doen
overeenkomst
ontstaan
,Aanbod en aanvaarding (art. 6:217 BW)
- Aanbod
o Het aanbod moet alle essentiële elementen van de overeenkomst
bevatten.
o Art. 6:227 BW: bepaalbaarheidsvereiste: Het aanbod met helder en
duidelijk zijn en enkel een ‘ja’ zou voldoende moeten zijn.
o Art. 6:219 BW: onderscheid tussen herroepelijk en onherroepelijk
aanbod
Lid 1: onherroepelijk aanbod
Lid 2: herroepelijk aanbod: indien de onherroepelijkheid niet
uit de inhoud van het aanbod volgt. Echter, geldt dit niet
meer nadat een verklaring aanhoudende aanvaarding is
verzonden
o Art. 6:221 BW: verval van het aanbod
Mondeling aanbod: wanneer het niet onmiddellijk wordt
aanvaard
Schriftelijk aanbod: wanneer het niet binnen een redelijke
termijn wordt aanvaard
- Aanvaarding
o Een rechtsgeldige aanvaarding is een vormvrije wilsverklaring van
de wederpartij dat zij het aanbod aanvaardt én die de persoon tot
wie zij is gericht heeft bereikt.
HR Centavos/Stichting Nieuwenhuis
o Art. 6:223 BW: een aanbod vervalt op het moment dat het niet tijdig
wordt aanvaard
o Art. 6:225 lid 1 BW: een aanvaarding die van het aanbod afwijkt,
geldt als nieuw aanbod en verwerping van het oorspronkelijke
aanbod
Wilsvertrouwensleer (art. 3:33 BW)
- Partijen moeten hetgeen wat zij hebben verklaard ook hebben gewild. Wil
en verklaring moeten overeenkomen. De handelende persoon moet zijn wil
hebben geopenbaard (art. 3:37 lid 3 BW). De verklaring treedt pas in
werking wanneer deze door de andere partij is ontvangen (=
ontvangsttheorie)
Wat als wil en verklaring uiteenlopen?
- Bij bijvoorbeeld een verschrijving, verspreking, grapje etc. ontbreekt de wil
waardoor wil en verklaring niet overeenstemmen (art. 3:33 BW).
In principe komt er dan geen overeenkomst tot stand
o Tenzij er sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen (art. 3:35 BW)
Wanneer de partij erop mocht vertrouwen dat zijn wil de
juiste wil was en er een overeenkomst tot stand zou
komen, kan er toch een overeenkomst tot stand zijn
gekomen. De partij moet tegoeden trouw zijn (art. 3:11
BW). Er moet onderzoek gedaan worden indien daar
aanleiding naar is:
HR Bunde Erckens:
, o De in een overeenkomst opgenomen tekst is
onduidelijk
o Een in de overeenkomst opgenomen bepaling
is voor meerdere uitleg vatbaar
o Partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk
is, zij iets anders bedoeld hebben
o De overeenkomst kan meerdere
rechtsgevolgen meebrengen
Nadat er een overeenkomst tot stand is gekomen, zijn de partijen gebonden aan
de overeengekomen rechtsgevolgen (art. 6:248 lid 1 BW)
Als het gaat over hoe je overeenkomsten moet uitleggen, biedt de wet weinig
handvaten. Vooral jurisprudentie biedt op dit vlak gezichtspunten. Een aantal
relevante bepalingen uit de wet zijn:
- Artikel 6:231 jo. 6:238 lid 2 BW: contra proferentem regel:
o Als een beding onduidelijk is en de wederpartij is een consument,
dan moet de overeenkomst ten gunste van de consument worden
uitgelegd.
- Artikel 6:248 BW: redelijkheid en billijkheid
- Artikel 3:35 BW: gerechtvaardigd vertrouwen
Haviltex biedt een belangrijke rechtsregel ten aanzien van de uitleg van
overeenkomsten:
- Een zuiver taalkundige uitleg van de bepalingen van het contract is
onvoldoende om de verhoudingen van partijen te bepalen en een leemte
aan te vullen.
- Het komt aan op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden
redelijkerwijs over en weer aan deze bepalingen mochten toekennen en op
hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
De maatstaven van redelijk- en billijkheid komen prominent naar voren
Bij toepassing van de Haviltex-formule houden we rekening met:
- De maatschappelijke kring waartoe partijen behoren
- De rechtskennis die van partijen kan worden verwacht
- Eventuele juridische bijstand
- Mate van gedetailleerdheid van de overeenkomst
- Gedrag van partijen
- Of de overeenkomst invloed kan hebben op de positie van derden
o Relativiteitsbeginsel en partijautonomie
o Derden die geen partij zijn bij de overeenkomst kunnen er wel
rechten aan ontlenen
Voor de uitleg van de CAO-norm zijn de bewoordingen, gelezen in het licht van de
gehele overeenkomst, in beginsel van doorslaggevende betekenis. In een cao
worden rechten en plichten van derden (werknemers) geregeld. Zij ondervinden
de gevolgen van de overeenkomst. Uitgezonderd van de Haviltex-formule zijn:
- Derdenbescherming tegen niet-kenbare partijbedoelingen
- De noodzaak van een eenvormige uitleg voor alle door die overeenkomst
gebonden partijen
, Subjectieve uitleg van een overeenkomst: de subjectieve gemeenschappelijke
partijbedoelingen
Objectieve uitleg van een overeenkomst: het vaststellen van een redelijke uitleg
op basis van objectieve factoren, zoals de bewoording en structuur van een
contract
Als derden door een overeenkomst worden geraakt, wordt er meer
waarde gehecht aan de tekst van de overeenkomst dan aan
partijbedoelingen.
HR Lundiform Mexx: bij commerciële verhoudingen ligt er een sterkere nadruk
op taalkundige uitleg, maar nog steeds blijft het Haviltex-criterium leidend. Indien
in de overeenkomst een ‘entire agreement clause’ wordt opgenomen, leidt dit
niet tot een andere uitleg van de overeenkomst
De beperkte werking van redelijkheid en billijkheid: bepaalde gevolgen kunnen
naar de maatstaven van redelijk- en billijkheid buiten werking blijven, als dit als
onaanvaardbaar wordt geacht. Het gevolg zal niet intreden.
Jurisprudentie
HR Pensioenfonds/Fox
- Hoe moet een bepaling in het pensioenreglement worden uitgelegd?
o Tussen de Haviltex norm en de cao-norm bestaat een vloeiende
overgang. Er is sprake van een gemeenschappelijke grondslag die
bij de uitleg van beslissende betekenis is: de omstandigheden van
het geval, gewaardeerd naar de maatstaven die de redelijk- en
billijkheid met zich meebrengen. Zowel bij de Haviltex norm als de
cao-norm is de taalkundige betekenis van de tekst niet
doorslaggevend
HR FNV/Condor
- Kan worden afgeweken van een cao-norm, onder de bijzondere
omstandigheden van een geval?
o De werknemers doen een beroep op de subjectieve
partijbedoelingen. Ook bij een in beginsel objectief uit te leggen
overeenkomst (cao) kan betekenis toekomen aan de niet voor
derden kenbare subjectieve partijbedoelingen, indien de
partijbedoeling strekt tot het beschermen van deze derden
HR de letterlijke-uitleg-clausule
- In hoeverre kunnen partijen in een overeenkomst afwijken van de Haviltex
maatstaf voor de uitleg van hun contract?
o Bij een vaststellingsovereenkomst prevaleert in beginsel de
letterlijke tekst boven partijbedoelingen. Indien partijen afspreken
dat de tekst van een overeenkomst alleen letterlijk moet worden
uitgelegd, dan moet deze afspraak gevolgd worden
HR. J. Verstoe
