Hoorcolleges onderzoek ter terechtzitting & bewijs
Week 1: Herziening van strafzaken; recente ontwikkelingen
Opzet vak het vak
- Art. 338 Sv
Doel van het vak
- Kennis hebben van het Nederlandse bewijsrecht
- incl. de mensenrechtelijke normering van het bewijsrecht (met nadruk op het EVRM)
- Kennis hebben van de rol van forensische expertise in het strafrecht
- Kritische reflectie t.a.v. het gebruik en de waardering van verschillende typen bewijs
- Kunnen interpreteren van gerechtelijke dwalingen
Waarom?
- Nijboer’s handboek, p. 3: “Het is m.a.w. raadzaam eerst te beseffen wat bewijs en
bewijzen precies indiceert, alvorens het inzicht in het bewijsrecht te bevorderen.”
- Giard adviseert te komen tot een science of evidence.
- Schum geeft daar zijn 6 onderwerpen voor, die wij ook grotendeels zullen bespreken.
- Haverkate verwijst voor goede waarheidsvinding, waaronder het voorkomen in het
ergste geval van gerechtelijke dwalingen, naar onder meer Lucia de Berk.
- Die zaak zullen we vandaag goed bestuderen.
Ook alvast voor morgen
- De NFI vakbijlage laat zien welke redeneerfouten door juristen weleens worden
gemaakt. Zie Nijboer’s zorgen omtrent het gebruik door juristen van zogenoemd
‘common sense’. Denk ook aan de gerechtelijke dwalingen die op die manier worden
gemaakt.
- Morgan legt daarbij uit welke problematiek forensische wetenschappen nu mee hebben
te kampen.
- Daarom morgen ook een 1e introductie in die forensische wetenschappen van een
forensisch adviseur.
Eerst de context in vogelvlucht - bewijsrecht
- Beperkte strekking van de bewijsregeling
- Op welke momenten? Art. 27; art. 52 e.v.; art. 348 en 350 Sv
- Bewijsmiddelen
- Art. 338 Sv
- Relatie Ottz en Bewijs
- Art. 348 en 350 Sv; art. 289 en 299 Sv; 338-344a Sv
- Wettig en overtuigend
Van bewijsrecht naar kritische reflecties over wat tot het bewijs mag dienen en op welke
manier…
- Wat helpt ons te doorgronden wat er wel eens is misgegaan in het licht van
feitenvaststelling/waarheidsvinding?
Gerechtelijke dwalingen - enkele ontwikkelingen
- Valse bekentenissen (Ina Post, Puttense moordzaak, Schiedammer parkmoord)
- Tunnelvisie (Schiedammer parkmoord)
,- Rol van deskundigen tijdens het proces (Puttense moordzaak)
- Rol van deskundigen en leken tijdens en na het proces (Lucia de Berk, Deventer
moordzaak)
- Litis finiri oportet? (Deventer moordzaak)
Enkele ontwikkelingen
- Rapport Posthumus (2005) over de Schiedammer parkmoord
- Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken (CEAS; 2006-2012)
- Adviescommissie Afgesloten Strafzaken (ACAS; vgl. art. 462 Sv)
- Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (2010)
- Wet deskundige in strafzaken (2010)
- “De missie van het NRGD is het bevorderen en waarborgen van (het vertrouwen in)
een constante, hoge kwaliteit van deskundigen in de Nederlandse rechtspleging”
- Herziening van de herziening, het novum-begrip:
- herziening ten voordele (2012)
- herziening ten nadele (2013)
- Begrijpelijk rapporteren van DNA-bevindingen (2013)
- Pilot Forensische ondersteuning (2014)
- Vakbijlage NFI (zie dinsdagcollege)
Inleiding Nijboer H1
- Bewijsregeling: 1e vraag 350 Sv
- Relatie met het materiële recht: probandum (= wat moet bewezen verklaard worden);
- Betrouwbaarheid en rechtmatigheid;
Terminologie
- Probandum of bewijsthema
- Bewijsbeslissing
- Bewijskracht;
- redengevendheid (vgl. art. 359 lid 3 Sv)
- ‘diagnostische waarde’
- Bewijsstandaard;
- (interne) rechtsvergelijking;
- art. 338 Sv
- Bewijslast;
- Bewijsverweren;
- rechtmatigheid
- betrouwbaarheid
- Relevantie;
- Toelaatbaarheid;
- Bewijswaarde/-kracht/probative value/force/weight
Bewijsstelsels
- Wettelijke bewijsstelsels;
- negatief-wettelijk
- positief-wettelijk (formeel)
- jurisprudentiëel
- Vrije bewijsstelsels
- Conviction intime
- Conviction raisonée
,Lucia de B
- ‘In de zaak van Lucia de B is alles gebeurd wat wij de laatste jaren voor juist houden’
De aanleiding
- Melding verpleegkundige bij directeur ziekenhuis;
- Directeur verricht wat ‘statistiek van de koude grond’.
Rechtbank
- Ten laste legging: 13 maal moord, 5 pogingen moord
- Digoxine
- Overeenkomsten tussen incidenten
- Statistisch bewijs
- Kans dat een verpleegkundige net zoveel incidenten in de 2 ziekenhuizen zou
meemaken bedraagt 1 op 342 miljoen (par. 7)
Vaak vergeleken met: Sally Clark (R v. Clark)
- Expert: kans op tweemaal wiegendood is 1 op 73 miljoen.
- ‘One sudden infant death is a tragedy, two is suspicious and three is murder, until
proved otherwise’.
Rb Den Haag
- Digoxine
- Overeenkomsten tussen incidenten
- Statistisch bewijs
- Dagboekaantekeningen, par. 77
- ze schreef over haar compulsie die ze niet kon onderdrukken,
- Bewezenverklaring: 4 maal moord, 3 pogingen moord - sterke invloed forensisch bewijs
Hof Den Haag
- Wat gebeurt tussen … ; vreemd hoe de berekeningen tot stand kwamen
- Statistisch bewijs betwist
- Schakelbewijs
- Zaken komen op essentiële punten overeen;
- Specifieke context en handelwijze;
- Plotseling en onverwacht overlijden/incident;
- Medisch onverklaarbaar;
- Vond plaats terwijl verdachte aanwezig was
- Dagboekaantekeningen
- Opzet en voorbedachte raad: geïmpliceerd
- Par. 5.55: leidraad nm.b.t. voorwaarden voor bewezenverklaring
- Par. 11.7: kennelijke leugenachtigheid
- Bewezenverklaringen: 7 maal moord, 3 maal poging moord
- Par. 15.16 e.v.: strafmotivering
Hoge Raad
- Bewijsconstructie wordt in stand gelaten; Hof heeft het goed gedaan
- Sancties
- Verwijzing Hof Amsterdam voor diezelfde sanctie (voor levenslange gevangenisstraf en
tbs niet verenigbaar)
Kritiek van ‘deskundige leek’
- Derksen (2006), 9 factoren
, - ‘Denkinstincten’
- waar rook is, is vuur
- coïncidentie kan geen toeval zijn
- anker-effect
- verwaarlozing a priori waarschijnlijkheid
- Negatieve beeldvorming
- Associatie ‘compulsie’ met compulsie tot moorden
- Schijn van wetenschappelijke precisie
- Snelle persbericht JKZ
- Vooringenomenheid hof
Herziening 2008
- CEAS (Commissie Afgesloten ….)
- Herzieningsaanvraag PG
- Digoxine slachtoffer 1
- Reikwijdte van herziening
- Novum?
Week 1: Herziening van strafzaken; recente ontwikkelingen
Opzet vak het vak
- Art. 338 Sv
Doel van het vak
- Kennis hebben van het Nederlandse bewijsrecht
- incl. de mensenrechtelijke normering van het bewijsrecht (met nadruk op het EVRM)
- Kennis hebben van de rol van forensische expertise in het strafrecht
- Kritische reflectie t.a.v. het gebruik en de waardering van verschillende typen bewijs
- Kunnen interpreteren van gerechtelijke dwalingen
Waarom?
- Nijboer’s handboek, p. 3: “Het is m.a.w. raadzaam eerst te beseffen wat bewijs en
bewijzen precies indiceert, alvorens het inzicht in het bewijsrecht te bevorderen.”
- Giard adviseert te komen tot een science of evidence.
- Schum geeft daar zijn 6 onderwerpen voor, die wij ook grotendeels zullen bespreken.
- Haverkate verwijst voor goede waarheidsvinding, waaronder het voorkomen in het
ergste geval van gerechtelijke dwalingen, naar onder meer Lucia de Berk.
- Die zaak zullen we vandaag goed bestuderen.
Ook alvast voor morgen
- De NFI vakbijlage laat zien welke redeneerfouten door juristen weleens worden
gemaakt. Zie Nijboer’s zorgen omtrent het gebruik door juristen van zogenoemd
‘common sense’. Denk ook aan de gerechtelijke dwalingen die op die manier worden
gemaakt.
- Morgan legt daarbij uit welke problematiek forensische wetenschappen nu mee hebben
te kampen.
- Daarom morgen ook een 1e introductie in die forensische wetenschappen van een
forensisch adviseur.
Eerst de context in vogelvlucht - bewijsrecht
- Beperkte strekking van de bewijsregeling
- Op welke momenten? Art. 27; art. 52 e.v.; art. 348 en 350 Sv
- Bewijsmiddelen
- Art. 338 Sv
- Relatie Ottz en Bewijs
- Art. 348 en 350 Sv; art. 289 en 299 Sv; 338-344a Sv
- Wettig en overtuigend
Van bewijsrecht naar kritische reflecties over wat tot het bewijs mag dienen en op welke
manier…
- Wat helpt ons te doorgronden wat er wel eens is misgegaan in het licht van
feitenvaststelling/waarheidsvinding?
Gerechtelijke dwalingen - enkele ontwikkelingen
- Valse bekentenissen (Ina Post, Puttense moordzaak, Schiedammer parkmoord)
- Tunnelvisie (Schiedammer parkmoord)
,- Rol van deskundigen tijdens het proces (Puttense moordzaak)
- Rol van deskundigen en leken tijdens en na het proces (Lucia de Berk, Deventer
moordzaak)
- Litis finiri oportet? (Deventer moordzaak)
Enkele ontwikkelingen
- Rapport Posthumus (2005) over de Schiedammer parkmoord
- Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken (CEAS; 2006-2012)
- Adviescommissie Afgesloten Strafzaken (ACAS; vgl. art. 462 Sv)
- Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (2010)
- Wet deskundige in strafzaken (2010)
- “De missie van het NRGD is het bevorderen en waarborgen van (het vertrouwen in)
een constante, hoge kwaliteit van deskundigen in de Nederlandse rechtspleging”
- Herziening van de herziening, het novum-begrip:
- herziening ten voordele (2012)
- herziening ten nadele (2013)
- Begrijpelijk rapporteren van DNA-bevindingen (2013)
- Pilot Forensische ondersteuning (2014)
- Vakbijlage NFI (zie dinsdagcollege)
Inleiding Nijboer H1
- Bewijsregeling: 1e vraag 350 Sv
- Relatie met het materiële recht: probandum (= wat moet bewezen verklaard worden);
- Betrouwbaarheid en rechtmatigheid;
Terminologie
- Probandum of bewijsthema
- Bewijsbeslissing
- Bewijskracht;
- redengevendheid (vgl. art. 359 lid 3 Sv)
- ‘diagnostische waarde’
- Bewijsstandaard;
- (interne) rechtsvergelijking;
- art. 338 Sv
- Bewijslast;
- Bewijsverweren;
- rechtmatigheid
- betrouwbaarheid
- Relevantie;
- Toelaatbaarheid;
- Bewijswaarde/-kracht/probative value/force/weight
Bewijsstelsels
- Wettelijke bewijsstelsels;
- negatief-wettelijk
- positief-wettelijk (formeel)
- jurisprudentiëel
- Vrije bewijsstelsels
- Conviction intime
- Conviction raisonée
,Lucia de B
- ‘In de zaak van Lucia de B is alles gebeurd wat wij de laatste jaren voor juist houden’
De aanleiding
- Melding verpleegkundige bij directeur ziekenhuis;
- Directeur verricht wat ‘statistiek van de koude grond’.
Rechtbank
- Ten laste legging: 13 maal moord, 5 pogingen moord
- Digoxine
- Overeenkomsten tussen incidenten
- Statistisch bewijs
- Kans dat een verpleegkundige net zoveel incidenten in de 2 ziekenhuizen zou
meemaken bedraagt 1 op 342 miljoen (par. 7)
Vaak vergeleken met: Sally Clark (R v. Clark)
- Expert: kans op tweemaal wiegendood is 1 op 73 miljoen.
- ‘One sudden infant death is a tragedy, two is suspicious and three is murder, until
proved otherwise’.
Rb Den Haag
- Digoxine
- Overeenkomsten tussen incidenten
- Statistisch bewijs
- Dagboekaantekeningen, par. 77
- ze schreef over haar compulsie die ze niet kon onderdrukken,
- Bewezenverklaring: 4 maal moord, 3 pogingen moord - sterke invloed forensisch bewijs
Hof Den Haag
- Wat gebeurt tussen … ; vreemd hoe de berekeningen tot stand kwamen
- Statistisch bewijs betwist
- Schakelbewijs
- Zaken komen op essentiële punten overeen;
- Specifieke context en handelwijze;
- Plotseling en onverwacht overlijden/incident;
- Medisch onverklaarbaar;
- Vond plaats terwijl verdachte aanwezig was
- Dagboekaantekeningen
- Opzet en voorbedachte raad: geïmpliceerd
- Par. 5.55: leidraad nm.b.t. voorwaarden voor bewezenverklaring
- Par. 11.7: kennelijke leugenachtigheid
- Bewezenverklaringen: 7 maal moord, 3 maal poging moord
- Par. 15.16 e.v.: strafmotivering
Hoge Raad
- Bewijsconstructie wordt in stand gelaten; Hof heeft het goed gedaan
- Sancties
- Verwijzing Hof Amsterdam voor diezelfde sanctie (voor levenslange gevangenisstraf en
tbs niet verenigbaar)
Kritiek van ‘deskundige leek’
- Derksen (2006), 9 factoren
, - ‘Denkinstincten’
- waar rook is, is vuur
- coïncidentie kan geen toeval zijn
- anker-effect
- verwaarlozing a priori waarschijnlijkheid
- Negatieve beeldvorming
- Associatie ‘compulsie’ met compulsie tot moorden
- Schijn van wetenschappelijke precisie
- Snelle persbericht JKZ
- Vooringenomenheid hof
Herziening 2008
- CEAS (Commissie Afgesloten ….)
- Herzieningsaanvraag PG
- Digoxine slachtoffer 1
- Reikwijdte van herziening
- Novum?
