Samenvatting Oudheid

Archaïsche periode, 750 – 500 v. Chr
Key Points Notes
 Heropbloei cultuur na Vroege Ijzertijd/Donkere Eeuwen (1200 –
750 v. Chr)
o Bevolkingsgroei vindt gestaag vanaf 10e – 5e eeuw plaats
 Ontwikkelingen in landbouw zorgen voor meer
voedsel
o Monumentalisering van bebouwing (stenen huizen,
muren, tempels, etc.)

Polis (meervoud: Poleis) De Griekse Polis:
Politai: Burgers  Vertaald: Stadstaat, is echter meer dan alleen een stad, en heeft
Oikos: zelfs soms geen duidelijk stadcentrum (vb: Sparta)
Huishouden/familie o Bestaat voornamelijk wel uit territorium met stedelijke
kern, omringd door platteland met dorpen
o Polis ontstond door strategische plek met duidelijk
geografische grenzen (bergen, zee, etc)
 Meeste poleis hebben Aristocratisch bestuur
o Aristoï (‘besten’); Bestuur door de meest geschikten =
Apoikia: Griekse Kolonie afhankelijk van geboorte, status, rijkdom, etc.
Groot-Griekenland:  Polis wordt gezien als ideaal bestuur: Autonomie en vrijheid van
Grootschalige Griekse grotere mogendheden
kolonisatie in Zuid-Italië  Griekenland is nooit politieke eenheid geweest, enkel zelfstandige
poleis die wisselend samenwerkten
o Grieken voelden zich wel verbonden met elkaar omdat zij
taal en godsdienst deelden

 Acropolis: Versterkte burcht op hooggelegen gebied in
stadscentrum
 Tholos: Ronde tempel
 Agora: Vergaderplaats/marktplein

Kolonisatie (2e Griekse Expansie):
 Spreidde zich van Zwarte Zee-gebied tot aan de westkust van
Klein-Azie, Cyprus, Noord-Afrika, Zuid-Italië en Sicilië (Groot-
Griekenland).
 Verschillende mogelijke redenen:
o Uitlaatklep voor bevolkingsgroei
o Uitlaatklep voor interne conflicten/mogelijkheid voor
bedreigde groepen om nieuw bestaan op te bouwen
o Grieken worden meer actief op zee
 Meeste kolonies zijn agrarische kolonies, enkele zijn met
handelsmotieven gesticht
 Woord ‘kolonie’ is misleidend: Het waren nieuwe zelfstandige
poleis, in plaats van afhankelijke nederzettingen van bestaande
poleis
o Hadden enkel religieuze en morele banden met
moederstad
 Door kolonisatie kan voedsel uit andere gebieden worden
geimporteerd waardoor handel bevorderd

, o Andere gewassen zoals olijfolie kunnen worden verbouwd
 Nijverheid en specialisatie wordt gestimuleerd: Er
moet bijvoorbeeld aardewerk komen om olijfolie
in op te slaan, de scheepsbouw ontwikkeld zich.
o Stadsbewoners blijven echter in feite boeren, die
familieleden of slaven op hun land buiten de stad hebben
werken

Veranderingen op sociaal terrein:
 Nouveaux Riches ontstaan: Rijkere burgers
Nouveaux Riches o Rijkdom vergaard dmv handel, overstappen op andere
gewassen.
o Autarkische boeren krijgen het moeilijker
Autarkie: o Door bevolkingsgroei word land door erfdeling minder
Zelfvoorzienend o Waren niet rijk genoeg om over te stappen op verbouwen
van bijvoorbeeld wijn of olijfolie
o Hielden jaarlijks niet genoeg graan over om vervolgens
voldoende in te zaaien waardoor zij bij moesten lenen,
opbrengst bleef krimpen en lening werd groter
 Belandden in schuldgebondenheid
Schuldgebondenheid:
slavernij Veranderingen op militair terrein:
o Elite verliest monopolie op militair terrein
o Nouveaux Riches kunnen nu zelf uitrusting betalen en ook
Hopliet: Soldaat toetreden tot het hoplietenleger
(vernoemd naar schild: o Falanx biedt solidariteit en samenhorigheid, strijden als
Hoplon) eenheid
Falanx: Militaire o Oorlogen tijdens Archaïsche periode zijn kleinschalig, betreft
formatie
voornamelijk plunderingen ipv. conflicten

Veranderingen op politiek terrein:
o Aristocratie brokkelt af door opkomende middenklasse
o Er worden nieuwe politieke eisen gesteld:
1. Optekening van het recht om willekeur van
adel te voorkomen
2. Niet-adellijke rijken willen toetreden tot de
ambten
3. Afschaffing van schuldknechtschap en
landverdeling
 Val van aristocratie gaat vrijwel overal gepaard met tirannie:
Tiran: Alleenheerser die
o Tirannen zijn vaak zelf deel van Aristocratische families
absolute macht naar
o Tirannie duurt vaak niet lang, waarna er vervolgens
zich toetrekt zonder er
recht op te hebben democratische of oligarchisme staatsvormen ontstaan

,Polytheisme
Key Points Notes
Polytheisme = Veel verschillende goden
Animalisme  Animalisme: Natuurgodsdienst
 Goden representeren ‘onverklaarbare’ natuurlijke/kosmische
verschijnselen
o Zon, maan, hemel, lucht, aarde, etc.
o Seizoenen en oogsten
 Elke stad/staat hadden meestal eigen beschermgod met eigen
tempel
o Assyrië: Assur
o Babylon: Marduk
o Oud-Egypte: Ra
Dogma: Enige juiste leer o Middenrijk: Amon
o Nieuwe Rijk: Amon-Ra
 Geen dogma’s
 Goden zijn vaak antropomorf
o In Egypte ook als half-dier, tot verbazing Grieken en
Romeinen
 Tevreden houden dmv offers
o Do ut es: ‘Ik geef opdat jij geeft’
Gilgamesepos  Koningen zijn vaak opperpriesters (taak is om de goden tevreden
te houden) en/of zelfs direct goddelijk
 In Egypte is leven na dood prettig mits het lichaam geconserveerd
wordt (mummificatie), in Babylon onprettig en grauw
 Henotheïsme: Erkenning van meerdere goden maar met maar
maar een oppergod, de rest wordt waardeloos geacht
o Achnaton verhief Aton tot oppergod en verwierp Amon,
veranderde zijn naam naar hem, na zijn dood weer
verworpen

In Griekenland:
 Beschermgod van Polis heeft vaak tempel op de Akropolis
Hades  Hiernamaals is ook relatief grauw
Styx o Hades
Orfisme
o Styx
 Afwijkende stroming: Orfisme
 Orpheus
 Scheiding tussen lichaam en ziel, ziel moet na de
Demeter
dood vrijkomen van lichaam dat ‘kerker’ is
Persephone
 Demeter: Graangodin
o Jaarlijkse heropbloei van graan werd verklaard door
Persephone, Demeter’s dochter, die jaarlijks terug naar
haar moeder mocht wederkeren uit de onderwereld.
 Beeld van Griekse godenwereld vooral toe te wijden aan Homerus

,  Goden hebben niet alleen menselijk uiterlijk, maar ook menselijke
karakteristieken
o Konden ook seksueel contact hebben met mensen
waardoor er ook halfgoden zijn
 Herakles
 Ajax
 Achilles
Theogonie: Ontstaansgeschiedenis van de Goden
Theogonie  Verhaal van hoe Zeus zijn heerschappij verkrijgt via strijd met de
oergoden


Olympianen
GREEK ROMAN GOD OF... SYMBOL

Thunderbolt, eagle
1. Zeus Jupiter/Jove King of the Gods
and oaktree

Peacock, cow,
2. Hera Juno Queen of the Gods
wedding ring

Sea, trident, horse,
3. Poseidon Neptune The Sea
dolphin

4. Demeter Ceres Wheat/Agriculture Wheat/Grain

5. Hestia Vesta Hearth/Home Fireplace

Owl, olive, tree,
6 Athena Minerva Wisdom/War
plow, loom

Moon, deer,
7. Artemis Diana Moon/Hunt silverbow and
arrows

Lyre, sun, mice,
8. Apollo Apollo Light/Music/Prophecy
Laurel tree

9. Aphrodite Venus Love/Beauty Dove, swan, roses

10.
Vulcan Fire/Forge Hammer, quail
Hephaestus

Dog, wildboar,
11. Ares Mars War
vulture

Messenger/Divine
12. Hermes Mercury Caduceus, crane
Herald



 Olympische spelen ook verering van de Goden
 Epos: Heldengedicht
Epos o Ilias van Homerus
o Aeneis van Vergilius
 Mythen: Verhalen over goden en halfgoden