Hoorcolleges Algemene Geschiedenis
Hoorcollege 1
De wereld nu: ontmanteling van een wereldbeeld en wereldorde?
- Nationalisme en religieus fundamentalisme (overal eigen volk eerst)
- Financiële crisis in 2008 > werkt de vrije markt wel goed?
- Covid pandemie maar ook nieuwe problemen zoals AI en
klimaatverandering
- Tevens is geschiedenis nooit te voorspellen als historicus!
- Democratie > sympathie voor leidersfiguren is groot
- Grote oorlogen op drempel Europa, nieuwe allianties en allianties die
verbroken worden
Wat is geschiedenis?
- Geschiedenis kan iets leren over je identiteit.
- De geschiedenis leert.
- Wat belangrijk is dat de geschiedenis nooit herhaald, er zijn zoveel
parallellen die nooit op elkaar gelegd kunnen worden, maar het rijmt wel!
Hoorcollege 2 Crisis en doorbraak in Europa >
Pandemie en oorlog
Ziekte en oorlog zijn altijd belangrijk geweest door de gehele geschiedenis heen
De pest
- Builenpest > zwellingen in de lymfeklieren, koorts, misselijkheid. Na een
week sterf je al
- Naast builenpest > bloedpest (beet bloedbaan) en longpest > zeer dodelijk
- Rat > vlo > mens
- Alexandre Yersin stelde de bacil vast in 1894
- Yersinia pestis werd verbonden met de uitbraak in 541 en 1347
- Discussie bij de uitbraak van 14de en 19de eeuw
- Dit kwam door snellere verspreiding in 14de eeuw dan late 19de eeuw
- Resistentie in 1894 niet duidelijk
- Bronnen maken geen melding van sterfte ratten (gebruikelijk beeld waren
ratten in de 14de eeuw)
- Beschrijving en afbeelding symptomen afwijkend
- In ca 2000 is de bacterie teruggevonden in pest lijken > dus wel bewijs
,Hoe hard was de klap?
- De eerste golf vooral jongeren (kinderen en adolescenten) > uiteindelijk
vormt er resistentie tegen de pest
- Lastig te bepalen hoeveel mensen stierven, was het de eerste klap?
Volgens McKay 30% minimum eerste golf.
- In steden kon de ziekte beter verspreiden. Daarnaast bleef de pest
terugkomen in golven
- Sterfte in steden neemt wel steeds meer af. Gebieden die bij de tweede
klap worden getroffen krijgen heftigere impact
- Totale sterfte moeilijk te schatten
Wereldbeeld en ziekte
- Mensen verwijten de ziekte naar hunzelf, maar ook kijken naar de
hemellichamen. Ook waren er kwalijke dampen (zoals moerassen)
- Nauwelijks te behandelen, medici konden weinig
Maatregelen:
- Afsluiten van steden en gebieden. Op economisch aspect was het slecht
(geen aanvoering goederen, handel, afvoeren van afval)
- Mensen afzonderen > mensen zonderen zichzelf af en er worden
pesthuizen opgericht
- Quarantaine > 40 dagen wachten voordat schepen, personen en goederen
het schip af mag gaan
- Afstand houden > pestdokters, stok om afstand te houden > kruiden, rook
en azijn
- Pogingen hygiëne te verbeteren (handen wassen)
Verspreiding van de pest kennis over zoönose in het heden
- Knaagdieren die de ziekte dragen komen overal ter wereld voor >
pestbacil aanwezig in de groepen
- In China is de pest begonnen met verspreiden via vasteland en
scheepsvaartroutes. Dit gebeurde in 1320-1340 (oudere opvatting)
- Alternatieve opvatting > Mongoolse legers trekken de vorige eeuw over de
steppe en brengen de pest met zich mee
Europese pest
- Belegering van Kaffa door de Gouden Horden in het zwarte zeegebied
- Via Kaffa verspreidt het door naar Europa. Bij de eerste golf is voornamelijk
het middellandse zeegebied flink aangetast
Op zoek naar de schuldige (complot en samenzwering)
- Joden werden vooral beschuldigd, maar ook ketters, of andere soorten
groepen (zigeuners)
, - Geestelijken > balans met de hogere machten in stand te houden > de
geestelijken moesten de mensen beschermen, verzaking dus > mensen
krijgen kritiek op de geestelijken
- Samenzweringen en geheime groepen komen ook in beeld
Wegen naar zekerheid
- Heiligeninflatie
- Religieuze verzekeringspolissen
- Fanatisme
- Lekenbewegingen
Sterfte en tekort aan geestelijken en geleerden, wat is de oplossing?
- Geleerdheid is niet uitsluitend en in de handen van geestelijken. Leken
gaan hier een grotere rol in spelen
- Nieuwe universiteiten (ook in noord/oost Europa)
Crisis en bevolkingsdaling ,wie profiteert, wie betaalt?
- Mensen vluchten en trekken naar diverse gebieden
- Het werk blijft liggen, op het land maar ook ambachtslieden
- Uiteindelijk worden lonen bevroren en arbeiders zijn gebonden aan werk
- Dit leidt tot botsingen (Engelse boerenopstand 1381). Dit komt ook door
oorlog en hoge belastingen
- Arbeidsschaarste in oost/west > andere gevolgen. In West Europa wordt
horigheid verminderd, maar kunnen ook produceren in de markt. In het
oosten worden boeren gebonden aan hun land
- Lijfeigenschap zien we dus veel in het oosten
Gevolgen West Azie, Oost Azie en Europa
- China > grote onduidelijkheid over demografie, ook enorme deuken door
dynastiewisselingen Song-Yuan, Yuan-Ming en Ming-Qing
- Egypte > na 3000 jaar
De pest in Europa ‘meer dan een malthusianisme crisis’
- Kort termijn > chaos, landvlucht, stijgende prijzen, supply crisis
- Overheid reactie > arbeid aan land gebonden, opstanden lonen bevroren
Maar op lang termijn
- Stabilisering > daling prijzen, verhoging lonen, sociale mobiliteit en
vernieuwing instituties en groei universiteiten en lekenvroomheid
Hoorcollege 1
De wereld nu: ontmanteling van een wereldbeeld en wereldorde?
- Nationalisme en religieus fundamentalisme (overal eigen volk eerst)
- Financiële crisis in 2008 > werkt de vrije markt wel goed?
- Covid pandemie maar ook nieuwe problemen zoals AI en
klimaatverandering
- Tevens is geschiedenis nooit te voorspellen als historicus!
- Democratie > sympathie voor leidersfiguren is groot
- Grote oorlogen op drempel Europa, nieuwe allianties en allianties die
verbroken worden
Wat is geschiedenis?
- Geschiedenis kan iets leren over je identiteit.
- De geschiedenis leert.
- Wat belangrijk is dat de geschiedenis nooit herhaald, er zijn zoveel
parallellen die nooit op elkaar gelegd kunnen worden, maar het rijmt wel!
Hoorcollege 2 Crisis en doorbraak in Europa >
Pandemie en oorlog
Ziekte en oorlog zijn altijd belangrijk geweest door de gehele geschiedenis heen
De pest
- Builenpest > zwellingen in de lymfeklieren, koorts, misselijkheid. Na een
week sterf je al
- Naast builenpest > bloedpest (beet bloedbaan) en longpest > zeer dodelijk
- Rat > vlo > mens
- Alexandre Yersin stelde de bacil vast in 1894
- Yersinia pestis werd verbonden met de uitbraak in 541 en 1347
- Discussie bij de uitbraak van 14de en 19de eeuw
- Dit kwam door snellere verspreiding in 14de eeuw dan late 19de eeuw
- Resistentie in 1894 niet duidelijk
- Bronnen maken geen melding van sterfte ratten (gebruikelijk beeld waren
ratten in de 14de eeuw)
- Beschrijving en afbeelding symptomen afwijkend
- In ca 2000 is de bacterie teruggevonden in pest lijken > dus wel bewijs
,Hoe hard was de klap?
- De eerste golf vooral jongeren (kinderen en adolescenten) > uiteindelijk
vormt er resistentie tegen de pest
- Lastig te bepalen hoeveel mensen stierven, was het de eerste klap?
Volgens McKay 30% minimum eerste golf.
- In steden kon de ziekte beter verspreiden. Daarnaast bleef de pest
terugkomen in golven
- Sterfte in steden neemt wel steeds meer af. Gebieden die bij de tweede
klap worden getroffen krijgen heftigere impact
- Totale sterfte moeilijk te schatten
Wereldbeeld en ziekte
- Mensen verwijten de ziekte naar hunzelf, maar ook kijken naar de
hemellichamen. Ook waren er kwalijke dampen (zoals moerassen)
- Nauwelijks te behandelen, medici konden weinig
Maatregelen:
- Afsluiten van steden en gebieden. Op economisch aspect was het slecht
(geen aanvoering goederen, handel, afvoeren van afval)
- Mensen afzonderen > mensen zonderen zichzelf af en er worden
pesthuizen opgericht
- Quarantaine > 40 dagen wachten voordat schepen, personen en goederen
het schip af mag gaan
- Afstand houden > pestdokters, stok om afstand te houden > kruiden, rook
en azijn
- Pogingen hygiëne te verbeteren (handen wassen)
Verspreiding van de pest kennis over zoönose in het heden
- Knaagdieren die de ziekte dragen komen overal ter wereld voor >
pestbacil aanwezig in de groepen
- In China is de pest begonnen met verspreiden via vasteland en
scheepsvaartroutes. Dit gebeurde in 1320-1340 (oudere opvatting)
- Alternatieve opvatting > Mongoolse legers trekken de vorige eeuw over de
steppe en brengen de pest met zich mee
Europese pest
- Belegering van Kaffa door de Gouden Horden in het zwarte zeegebied
- Via Kaffa verspreidt het door naar Europa. Bij de eerste golf is voornamelijk
het middellandse zeegebied flink aangetast
Op zoek naar de schuldige (complot en samenzwering)
- Joden werden vooral beschuldigd, maar ook ketters, of andere soorten
groepen (zigeuners)
, - Geestelijken > balans met de hogere machten in stand te houden > de
geestelijken moesten de mensen beschermen, verzaking dus > mensen
krijgen kritiek op de geestelijken
- Samenzweringen en geheime groepen komen ook in beeld
Wegen naar zekerheid
- Heiligeninflatie
- Religieuze verzekeringspolissen
- Fanatisme
- Lekenbewegingen
Sterfte en tekort aan geestelijken en geleerden, wat is de oplossing?
- Geleerdheid is niet uitsluitend en in de handen van geestelijken. Leken
gaan hier een grotere rol in spelen
- Nieuwe universiteiten (ook in noord/oost Europa)
Crisis en bevolkingsdaling ,wie profiteert, wie betaalt?
- Mensen vluchten en trekken naar diverse gebieden
- Het werk blijft liggen, op het land maar ook ambachtslieden
- Uiteindelijk worden lonen bevroren en arbeiders zijn gebonden aan werk
- Dit leidt tot botsingen (Engelse boerenopstand 1381). Dit komt ook door
oorlog en hoge belastingen
- Arbeidsschaarste in oost/west > andere gevolgen. In West Europa wordt
horigheid verminderd, maar kunnen ook produceren in de markt. In het
oosten worden boeren gebonden aan hun land
- Lijfeigenschap zien we dus veel in het oosten
Gevolgen West Azie, Oost Azie en Europa
- China > grote onduidelijkheid over demografie, ook enorme deuken door
dynastiewisselingen Song-Yuan, Yuan-Ming en Ming-Qing
- Egypte > na 3000 jaar
De pest in Europa ‘meer dan een malthusianisme crisis’
- Kort termijn > chaos, landvlucht, stijgende prijzen, supply crisis
- Overheid reactie > arbeid aan land gebonden, opstanden lonen bevroren
Maar op lang termijn
- Stabilisering > daling prijzen, verhoging lonen, sociale mobiliteit en
vernieuwing instituties en groei universiteiten en lekenvroomheid
