Volledige samenvatting - Methoden van onderzoek (SOW-PSB1RS05N)

Samenvatting MvO
Hoorcollege’s
HC 1 – Introductiecollege
Psychologie is een wetenschap die kennis werft over het gedrag van
mensen.
Er zijn veel vragen over bijv. leren, motivatie, taal, persoonlijkheid etc.
Ook heeft psychologie veel raakvlakken met andere disciplines zoals
geneeskunde, biologie, wiskunde en kunstmatige intelligentie.
We breiden onze kennis uit d.m.v. wetenschappelijk onderzoek.
Intuïtie wordt vertekend door bias of voorkennis en autoriteit is niet altijd
correct.

Wetenschappelijke methode/benadering:

 Empirisme: gebaseerd op zintuigelijke ervaringen/observaties
o Vragen stellen over wat je denkt of observeerbaar gedrag
o Data als basis voor onze conclusies
 Data: gegevens die je objectief en systematisch
verzameld in onderzoek
 Rationalisme: gebruik maken van ratio/logica om gegevens te
ordenen, structureren en verklaren.
o Inductie: vanuit waarnemingen naar algemene principes
kijken (data  theorie)
o Deductie: op basis van een bepaalde theorie kijken of je
voorspellingen uitkomen (theorie  onderzoek naar
verwachte data).
o Een theorie heb je nodig om een fenomeen te beschrijven en
te verklaren of relaties tussen fenomenen te verklaren
o Falsificeerbaarheid: je voorspelling moet toetsbaar zijn op
een bepaalde manier.
 Als je voorspelling onwaar zou zijn, moet je dat ook
kunnen aantonen d.m.v. observaties
 Empirisch redeneren: geheel van empirisme en rationalisme




o
 Openheid: je moet conclusies delen met anderen, zodat die kunnen
voortbouwen op jouw onderzoek  kennis vermeerderen.

, o Publicatie in de vorm van een onderzoeksartikel met vaste
structuur
 Peer-review: artikelen gecontroleerd door andere
peers/onderzoekers  geven feedback en/of advies aan
het tijdschrift
o Evalueren: controleren of wat je hebt gedaan goed is en of je
conclusies correct zijn
o Repliceren: Controleren op dezelfde resultaten
o Aanvullen: voortbouwen op kennis die al verzameld is
 Ethiek

Methodeleer: hoe zet je een onderzoek op en hoe mag je hier conclusies
uittrekken?
Empirisch onderzoek is onderzoek waar data verzameld wordt.

Het onderzoeksproces:

 Je wil van vraag naar antwoord/probleem (gedeeltelijk) oplossen
 Beginfase: probleem/aanleiding waarbij je een onderzoeksvraag
bedenkt
 Ontwerpfase: wat is de beste manier om mijn vraag te
beantwoorden
o Onderzoeksdesign, data verzamelen, participanten,
meetinstrumenten
 Uitvoeringsfase
 Analysefase: data die je hebt verzameld analyseren en conclusies
trekken
 Presentatiefase: een onderzoeksartikel of bijv. mondeling
presenteren
 In elke fase maak je keuzes om zo optimaal antwoord te krijgen op
je vraag  vooral in ontwerpfase
o Elke keuze heeft consequenties
 Onderzoeksethiek: rekening houden met deelnemers

De onderzoeksvraag:

 Ook wel vraagstelling: de vraag die je met het onderzoek wilt
beantwoorden
 Beschrijvende vraag over 1 fenomeen: hoeveel procent van de
bevolking ervaart stress van het werk?
 Beschrijvende vraag over 2 verschillende fenomenen: wat is
het verband tussen opleidingsniveau van werknemers en de mate
van ervaren stress?
 Verklaringsvraag: heeft opleidingsniveau invloed op het ervaren
van stress op het werk?

,  In de psychologie zijn we vooral geïnteresseerd in de laatste 2
vragen

Variabelen:

 Kenmerk van een persoon of object dat varieert (bijv. gender of
gewicht)
 Heeft altijd 2 of meer waardes/niveaus/levels
 Constante: iets wat niet varieert, staat tegenover variabele (bijv.
altijd op de fiets naar school)
 Kwantitatieve variabele: waarden geven een hoeveelheid/score
uit (bijv. leeftijd)
o Continue variabele: cijfers waar een punt/komma bij staat,
alle waardes tussen 2 punten (bijv. 60,5 kg).
o Discrete variabele: aantal dat een geheel getal is (bijv. 20
personen)
o Je kan hier altijd mee rekenen
 Kwalitatieve variabele: de cijfers staan voor categorieën, maar
zeggen niks over de waarde/score van iets  onderscheiden alleen
verschillende niveaus
o Kan hier niet meer rekenen
o Ook wel categorisch of nominaal genoemd
o Belangrijk om niveaus aan te geven, om te laten zien dat de
variabele varieert (bijv. koffie (ja/nee))

Operationaliseren:

 Operationele definitie: de definitie van een concept in termen
van de procedures die gebruikt worden om het concept te meten of
te manipuleren
 Variabelen staan eerst in een theoretische onderzoeksvraag, maar
uiteindelijk willen we deze vraag concretiseren.
 Operationaliseren: elke variabele (theoretisch concept) omzetten
naar iets wat meetbaar/observeerbaar is
o Kan bijv. door een meetinstrument: observatie, vragenlijst,
fysiologische meting.

Samenhang:

 Verandering in de ene variabele gaat samen met verandering op de
andere variabele
 Meestal lineaire samenhang: beschrijven met een lijn

, 
o Groep A: positieve samenhang
o Groep B: negatieve samenhang
o Groep C: Curve-lineair verband
o Groep D: geen samenhang
 Beschrijvende vraag: is er samenhang/wat is de samenhang
 Verklarende vraag: causale samenhang (invloed)

Causaal verband:

 Een oorzaak-gevolg relatie, waarbij de ene variabele (X) invloed
heeft op de andere variabele (Y)
o Onafhankelijke variabele heeft invloed op de afhankelijke
variabele
 Verkort opgeschreven in conceptueel model: X  Y
o Samenhang: X – Y
 Niet elke samenhang is een causale samenhang, 3 regels om
causaal verband te identificeren:
 1. Covariatie: er moet een verband zijn tussen oorzaak en gevolg
 2. Temporal precedence: de oorzaak moet voorafgaan aan het
gevolg
 3. Alternatieve verklaringen moeten uitgesloten zijn
 Een causaal verband kan alleen aangetoond worden met een
zuiver experiment

Niet-experimenteel vs. experimenteel onderzoek:

 In beide onderzoeken meet je de afhankelijke variabele
 Verschil zit er in wat je met de onafhankelijke variabele doet
 Niet-experimenteel onderzoek: je meet de onafhankelijke variabele
o Soms kan je dit niet manipuleren en kijk je naar bestaande
groepen
o Kan leiden tot meerdere verklaringen voor een gevonden
verschil (omgekeerd verband of een 3e variabele)