Hoorcollege 1: Kinderbeschermingsmaatregelen
INTERNATIONALE BRONNEN (MENSENRECHTELIJK KADER) O.A. EVRM/ IVRK
Artikel 8 EVRM
● Lid 1: Negatieve verplichting - inbreuk op familie- en gezinsleven (family life) door de
staat is niet toegestaan,
● Lid 2 tenzij deze:
○ bij wet is voorzien;
○ noodzakelijk is (dient legitiem belang)
○ proportioneel is
Bv. bij treffen kinderbeschermingsmaatregel:
1) voldoende aanleiding voor de ingreep
2) impact van ingrijpen op het gezin onderzocht
3) alternatieven onderzocht
maar… de staat moet kinderen ook beschermen (positieve verplichting)
Heel veel van wat we in Nederland doen is mede gegeven door een internationaal kader.
EVRM is van grote invloed geweest en nog steeds op onze wetgeving. En hetzelfde geldt
voor het kinderrechtenverdrag. Wat blijkt? Wat is de basis van 8 EVRM? Daaruit volgt dat
een staat niet zomaar in een gezin mag ingrijpen. In beginsel zijn ouders verantwoordelijk
voor de verzorging en opvoeding van kinderen en mogen naar eigen inzicht opvoeden. En
de staat mag niet zomaar ingrijpen omdat jij andere ideeën hebt over de opvoeding van het
kind. Dus in beginsel mag de staat zich er niet mee bemoeien.
Maar: tegelijkertijd heeft de staat ook een positieve verplichting: kinderen moeten worden
beschermd indien nodig. Als het echt niet goed gaat in een gezin, moet er wel worden
ingegrepen: dat is de positieve verplichting.
Het ingrijpen moet wel noodzakelijk zijn en proportioneel zijn. Eerst kijken naar alternatieven.
Er moet een reden zijn.
IVRK o.a.
art. 3 - belang van het kind voorop bij alle maatregelen die kinderen betreffen - de staat
zorgen voor benodigde bescherming/zorg voor een kind, rekening houdend met ouders/
anderen die voor het kind verantwoordelijk zijn
art. 18 ouders primair verantwoordelijk voor opvoeding/ ontwikkeling. De staat moet ze hierin
bijstaan
art. 9 kind heeft recht om bij ouders op te groeien, door hen te worden verzorgd/opgevoed
en als het van hen gescheiden leeft, om contact te houden
art. 12 rekening houden met de mening van het kind (hoorrecht)
Verder zijn er nog regels in de IVRK. Waar moet een staat rekening mee houden? Bv. aan
denken dat het belang van het kind altijd voorop moet staan (artikel 3). Maar ouders zijn in
beginsel primair verantwoordelijkheid en de staat moet hen helpen die verantwoordelijkheid
1
,te dragen, dus niet zomaar ingrijpen. Ook rekening houden met wat het kind wil, kinderen
moeten gehoord worden.
IVRK o.a.
de staat moet:
art. 19 het kind beschermen tegen kindermishandeling
art. 23 kinderen met een handicap bijzondere bescherming bieden
art. 20 het kind gezinsvervangende zorg bieden en daarbij o.a. rekening houden met de
wenselijkheid van continuïteit in de opvoeding
art. 25 bij uithuisplaatsing zorgen voor een periodieke evaluatie
Er staan ook nog wat specifieke regels. Specifieke bepalingen in kinderrechtenverdrag: nl
dat ze beschermd moeten worden tegen kindermishandeling.
Rekening gehouden met continuïteit van de opvoeding, dus als kind bv uit huis wordt
geplaatst is het niet de bedoeling dat hij eerst in dit gezin dan in een ander pleeggezin etc.
En er moet telkens worden gekeken: is het nog wel nodig dat een kind uit huis wordt
geplaatst of kan hij weer terug? Je moet eig zorgen dat ze zo snel mogelijk weer thuis
kunnen wonen bij hun ouders.
NATIONALE BRONNEN O.A
Boek 1 BW
- kinderbeschermingsmaatregelen - art. 1:241 BW voorlopige voogdij
- art. 1:254-1:265k BW ondertoezichtstelling (ots) en uithuisplaatsing (uhp)
- art. 1:266-1:278 BW beëindiging gezag
- art. 1:279-1:377 BW voogdij
Als je het hebt over kinderbescherming kijk je vaak in boek 1 van het wetboek.
Jeugdwet – preventie, ondersteuning & uitvoering kinderbeschermingsmaatregelen
art. 1.1 begrippen
art. 2.1 e.v. verplichtingen/taken voor gemeenten
art. 3.1 e.v. regels m.b.t. gecertificeerde instellingen
art. 4.1.1 e.v. eisen aan jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
art. 5.1 e.v. regels m.b.t. pleegzorg
art. 6.1.1 e.v. gesloten jeugdhulp
De jeugdwet vindt je in deel 2 van de Kluwer (publiekrecht). Daarin vind je bv. begrippen die
relevant zijn. Wat is bv. een gecertificeerde instelling of wat verstaan we onder
kindermishandeling? Definitie. Staat in jeugdwet.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? NIET/ TE LAAT?
Geruchtmakende zaken
3-jarige Savanna (2004). Peuter, groeide op bij haar moeder en haar stiefvader, haar
moeder gaf haar onvoldoende eten en mishandelde haar. Op een avond zagen
2
,politieagenten een auto rijden waar die niet mocht rijden. Ze deden de auto open en in de
kofferbak lag Savanna. In dit gezin was al jeugdhulp aanwezig. Er was een gezinsvoogd die
bij het gezin betrokken was.
9-jarige Ruben & 7-jarige Julian (2013) Overigens…gezinsvoogd heeft niet al het mogelijke
gedaan, maar niet strafrechtelijk verwijtbaar (rechter m.b.t. Savanna), jeugdzorg valt niets te
verwijten (Inspectie Jeugdzorg & Inspectie Volksgezondheid m.b.t. Ruben & Julian)
De ouders waren 2 jaar daarvoor gescheiden, vader had al gedreigd de jongens iets aan te
doen. Ook hier was al hulpverlening betrokken bij het gezin. En op een dag waren ze weg, 2
weken lang en ze waren uiteindelijk omgebracht door de vader die ook zichzelf van het
leven had beroofd.
10-jarig Vlaardings meisje (2024) Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd: hulpverlening
schoot langdurig & veelvuldig tekort; onvoldoende acties n.a.v. signalen van onveiligheid
Er was al ingegrepen, want het meisje was ondergebracht in een pleeggezin. Maar de
pleegouders hebben haar mishandeld. Zij heeft zelf aan de bel getrokken, maar er werd niet
geluisterd, er gebeurde niks. Hier was echt tekortschietende hulpverlening.
‘Medewerkers van jeugdzorg wachten te lang met ingrijpen.’ Onderzoeksraad voor
veiligheid, januari 2011
‘Ouders zijn bang voor hulpverlening en zoeken soms te laat hulp.’ RSJ commissie in de
Volkskrant, 14 september 2021
Het is nog niet makkelijk om te bepalen wanneer je wel en niet moet ingrijpen in een gezin.
En in de loop der jaren doen zich toch zaken voor waarin wordt gezegd: er is hier niet of te
laat ingegrepen.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? NIET/ TE LAAT?
‘Kinderrechters luiden noodklok: kinderen in gevaar door een gebrek aan jeugdzorgwerkers’
augustus 2019
‘Lange wachttijden bij jeugdzorg: ‘Kinderen wachten gemiddeld tien maanden’
Onderzoeksrapport Stichting Het Vergeten Kind, juni 2021 (onderzoek onder 31 kinderen en
120 hulpverleners) ‘Onvoldoende zicht op ontwikkeling & veiligheid van (pleeg)kinderen;
hulp is er niet of te laat; (pleeg)kinderen blijven (te) lang in onveilige omstandigheden’.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie
JenV), september 2025
Als er wordt ingegrepen gaat het ook niet altijd goed, want er zijn ook niet genoeg
medewerkers in de jeugdzorg. Sommige kinderen krijgen geen gezinsvoogd toegewezen,
dus.. samen voor het gezin beetje zorgen. Lange wachtlijsten en heel recent in september
heeft de inspectie geconcludeerd dat er eigenlijk onvoldoende zicht is op hoe het met
kinderen gaat of ze wel voldoende veilig zijn, hulp komt niet of te laat , waardoor kinderen in
onveilige omstandigheden bevinden.
Dat ligt niet aan intenties van mensen in jeugdhulp. Die doen hun best. Roeien met de
riemen die ze hebben.
Dit is de ene kant: dus er wordt te laat ingegrepen, onvoldoende hulp etc.
3
, Maar de andere kant is er kritiek: dat kinderen onterecht uit huis worden geplaatst.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? VROEG/TE SNEL?
‘Ouders klagen dat kinderrechters hun kinderen onterecht uit huis plaatsen, op basis van
ondeugdelijke jeugdbeschermingsrapporten.’
Volkskrant, 14 september 2021 43% v/d uithuisplaatsingen = spoedplaatsing Rapport
Leiden, Terugplaatsen na een gedwongen uithuisplaatsing (2025)
Rechtsbescherming??
Er wordt gezegd; feiten en meningen worden onvoldoende van elkaar gescheiden,
onvoldoende onderzoek, onvoldoende hoor en wederhoor.
Dus aan de ene kant te laat ingegrepen en maar andere kant weer ten onrechte.
Veel ook spoedplaatsingen: hoe gaat dat dan? 1 telefoontje naar de kinderrechter en op
basis daarvan wordt besloten dat een kind uit huis wordt geplaatst, zonder hoor of
wederhoor, kinderen worden direct weggehaald. Daarna vindt dat horen wel plaats, maar de
vraag is wel, kan het niet anders, moet het wel zo snel? Geen alternatieven? Zou er niet
meer rechtsbescherming voor ouders en kinderen moeten zijn. Ipv dat een kind met spoed
het huis uit wordt gehaald.
KINDERBESCHERMING
Stap 1: Vrijwillige hulpverlening/ Veilig Thuis
Je mag niet zomaar ingrijpen in een gezin (8 EVRM). En het allerbelangrijkste is: als er iets
niet goed gaat, of vrijwillige hulpverlening mogelijk is. Eerst kijk je of je ouders op vrijwillige
basis kunt helpen. En uiteindelijk vinden gedwongen maatregelen plaats via de
kinderrechter: die beslist of dat wordt opgelegd of niet.
Stap 2: Gedwongen maatregelen…via de kinderrechter:
● Ondertoezichtstelling (OTS). De lichtste maatregel is OTS. Dan blijft een kind nog
gewoon thuis wonen en wordt hulpverlening ingeschakeld.
● OTS met uithuisplaatsing (uhp). Kan ook dat naar OTS een uithuisplaatsing wordt
uitgesproken en het kind in instelling of pleeggezin wordt geplaatst. Primair altijd
geprobeerd kinderen in gezinnen te plaatsen.
○ Uhp in pleeggezin/ gezinshuis
○ Uhp in instelling (open of gesloten)
● Gezagsbeëindigende maatregel. Dit is nog een verdergaande maatregel: dan raken
ouders gezag volledig kwijt, hebben niks meer te zeggen over het kind.
● Spoed?
○ Voorlopige OTS (VOTS)
○ Schorsing gezag
○ Voorlopige voogdij
PROCEDURE TOT ONDERTOEZICHTSTELLING (OTS)
Stap 1: Verzoek tot ondertoezichtstelling
Stap 2: Beslissing kinderrechter
Stap 3: Kind onder toezicht van een gecertificeerde instelling en krijgt hulp van een
jeugdhulp/zorgaanbieder. Zorg verleent door zorgtoestelling. Nooit de ouder die onder
toezicht staat, maar het is het kind dat onder toezicht staat.
4
INTERNATIONALE BRONNEN (MENSENRECHTELIJK KADER) O.A. EVRM/ IVRK
Artikel 8 EVRM
● Lid 1: Negatieve verplichting - inbreuk op familie- en gezinsleven (family life) door de
staat is niet toegestaan,
● Lid 2 tenzij deze:
○ bij wet is voorzien;
○ noodzakelijk is (dient legitiem belang)
○ proportioneel is
Bv. bij treffen kinderbeschermingsmaatregel:
1) voldoende aanleiding voor de ingreep
2) impact van ingrijpen op het gezin onderzocht
3) alternatieven onderzocht
maar… de staat moet kinderen ook beschermen (positieve verplichting)
Heel veel van wat we in Nederland doen is mede gegeven door een internationaal kader.
EVRM is van grote invloed geweest en nog steeds op onze wetgeving. En hetzelfde geldt
voor het kinderrechtenverdrag. Wat blijkt? Wat is de basis van 8 EVRM? Daaruit volgt dat
een staat niet zomaar in een gezin mag ingrijpen. In beginsel zijn ouders verantwoordelijk
voor de verzorging en opvoeding van kinderen en mogen naar eigen inzicht opvoeden. En
de staat mag niet zomaar ingrijpen omdat jij andere ideeën hebt over de opvoeding van het
kind. Dus in beginsel mag de staat zich er niet mee bemoeien.
Maar: tegelijkertijd heeft de staat ook een positieve verplichting: kinderen moeten worden
beschermd indien nodig. Als het echt niet goed gaat in een gezin, moet er wel worden
ingegrepen: dat is de positieve verplichting.
Het ingrijpen moet wel noodzakelijk zijn en proportioneel zijn. Eerst kijken naar alternatieven.
Er moet een reden zijn.
IVRK o.a.
art. 3 - belang van het kind voorop bij alle maatregelen die kinderen betreffen - de staat
zorgen voor benodigde bescherming/zorg voor een kind, rekening houdend met ouders/
anderen die voor het kind verantwoordelijk zijn
art. 18 ouders primair verantwoordelijk voor opvoeding/ ontwikkeling. De staat moet ze hierin
bijstaan
art. 9 kind heeft recht om bij ouders op te groeien, door hen te worden verzorgd/opgevoed
en als het van hen gescheiden leeft, om contact te houden
art. 12 rekening houden met de mening van het kind (hoorrecht)
Verder zijn er nog regels in de IVRK. Waar moet een staat rekening mee houden? Bv. aan
denken dat het belang van het kind altijd voorop moet staan (artikel 3). Maar ouders zijn in
beginsel primair verantwoordelijkheid en de staat moet hen helpen die verantwoordelijkheid
1
,te dragen, dus niet zomaar ingrijpen. Ook rekening houden met wat het kind wil, kinderen
moeten gehoord worden.
IVRK o.a.
de staat moet:
art. 19 het kind beschermen tegen kindermishandeling
art. 23 kinderen met een handicap bijzondere bescherming bieden
art. 20 het kind gezinsvervangende zorg bieden en daarbij o.a. rekening houden met de
wenselijkheid van continuïteit in de opvoeding
art. 25 bij uithuisplaatsing zorgen voor een periodieke evaluatie
Er staan ook nog wat specifieke regels. Specifieke bepalingen in kinderrechtenverdrag: nl
dat ze beschermd moeten worden tegen kindermishandeling.
Rekening gehouden met continuïteit van de opvoeding, dus als kind bv uit huis wordt
geplaatst is het niet de bedoeling dat hij eerst in dit gezin dan in een ander pleeggezin etc.
En er moet telkens worden gekeken: is het nog wel nodig dat een kind uit huis wordt
geplaatst of kan hij weer terug? Je moet eig zorgen dat ze zo snel mogelijk weer thuis
kunnen wonen bij hun ouders.
NATIONALE BRONNEN O.A
Boek 1 BW
- kinderbeschermingsmaatregelen - art. 1:241 BW voorlopige voogdij
- art. 1:254-1:265k BW ondertoezichtstelling (ots) en uithuisplaatsing (uhp)
- art. 1:266-1:278 BW beëindiging gezag
- art. 1:279-1:377 BW voogdij
Als je het hebt over kinderbescherming kijk je vaak in boek 1 van het wetboek.
Jeugdwet – preventie, ondersteuning & uitvoering kinderbeschermingsmaatregelen
art. 1.1 begrippen
art. 2.1 e.v. verplichtingen/taken voor gemeenten
art. 3.1 e.v. regels m.b.t. gecertificeerde instellingen
art. 4.1.1 e.v. eisen aan jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
art. 5.1 e.v. regels m.b.t. pleegzorg
art. 6.1.1 e.v. gesloten jeugdhulp
De jeugdwet vindt je in deel 2 van de Kluwer (publiekrecht). Daarin vind je bv. begrippen die
relevant zijn. Wat is bv. een gecertificeerde instelling of wat verstaan we onder
kindermishandeling? Definitie. Staat in jeugdwet.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? NIET/ TE LAAT?
Geruchtmakende zaken
3-jarige Savanna (2004). Peuter, groeide op bij haar moeder en haar stiefvader, haar
moeder gaf haar onvoldoende eten en mishandelde haar. Op een avond zagen
2
,politieagenten een auto rijden waar die niet mocht rijden. Ze deden de auto open en in de
kofferbak lag Savanna. In dit gezin was al jeugdhulp aanwezig. Er was een gezinsvoogd die
bij het gezin betrokken was.
9-jarige Ruben & 7-jarige Julian (2013) Overigens…gezinsvoogd heeft niet al het mogelijke
gedaan, maar niet strafrechtelijk verwijtbaar (rechter m.b.t. Savanna), jeugdzorg valt niets te
verwijten (Inspectie Jeugdzorg & Inspectie Volksgezondheid m.b.t. Ruben & Julian)
De ouders waren 2 jaar daarvoor gescheiden, vader had al gedreigd de jongens iets aan te
doen. Ook hier was al hulpverlening betrokken bij het gezin. En op een dag waren ze weg, 2
weken lang en ze waren uiteindelijk omgebracht door de vader die ook zichzelf van het
leven had beroofd.
10-jarig Vlaardings meisje (2024) Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd: hulpverlening
schoot langdurig & veelvuldig tekort; onvoldoende acties n.a.v. signalen van onveiligheid
Er was al ingegrepen, want het meisje was ondergebracht in een pleeggezin. Maar de
pleegouders hebben haar mishandeld. Zij heeft zelf aan de bel getrokken, maar er werd niet
geluisterd, er gebeurde niks. Hier was echt tekortschietende hulpverlening.
‘Medewerkers van jeugdzorg wachten te lang met ingrijpen.’ Onderzoeksraad voor
veiligheid, januari 2011
‘Ouders zijn bang voor hulpverlening en zoeken soms te laat hulp.’ RSJ commissie in de
Volkskrant, 14 september 2021
Het is nog niet makkelijk om te bepalen wanneer je wel en niet moet ingrijpen in een gezin.
En in de loop der jaren doen zich toch zaken voor waarin wordt gezegd: er is hier niet of te
laat ingegrepen.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? NIET/ TE LAAT?
‘Kinderrechters luiden noodklok: kinderen in gevaar door een gebrek aan jeugdzorgwerkers’
augustus 2019
‘Lange wachttijden bij jeugdzorg: ‘Kinderen wachten gemiddeld tien maanden’
Onderzoeksrapport Stichting Het Vergeten Kind, juni 2021 (onderzoek onder 31 kinderen en
120 hulpverleners) ‘Onvoldoende zicht op ontwikkeling & veiligheid van (pleeg)kinderen;
hulp is er niet of te laat; (pleeg)kinderen blijven (te) lang in onveilige omstandigheden’.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie
JenV), september 2025
Als er wordt ingegrepen gaat het ook niet altijd goed, want er zijn ook niet genoeg
medewerkers in de jeugdzorg. Sommige kinderen krijgen geen gezinsvoogd toegewezen,
dus.. samen voor het gezin beetje zorgen. Lange wachtlijsten en heel recent in september
heeft de inspectie geconcludeerd dat er eigenlijk onvoldoende zicht is op hoe het met
kinderen gaat of ze wel voldoende veilig zijn, hulp komt niet of te laat , waardoor kinderen in
onveilige omstandigheden bevinden.
Dat ligt niet aan intenties van mensen in jeugdhulp. Die doen hun best. Roeien met de
riemen die ze hebben.
Dit is de ene kant: dus er wordt te laat ingegrepen, onvoldoende hulp etc.
3
, Maar de andere kant is er kritiek: dat kinderen onterecht uit huis worden geplaatst.
BALANS… INGRIJPEN OF NIET? VROEG/TE SNEL?
‘Ouders klagen dat kinderrechters hun kinderen onterecht uit huis plaatsen, op basis van
ondeugdelijke jeugdbeschermingsrapporten.’
Volkskrant, 14 september 2021 43% v/d uithuisplaatsingen = spoedplaatsing Rapport
Leiden, Terugplaatsen na een gedwongen uithuisplaatsing (2025)
Rechtsbescherming??
Er wordt gezegd; feiten en meningen worden onvoldoende van elkaar gescheiden,
onvoldoende onderzoek, onvoldoende hoor en wederhoor.
Dus aan de ene kant te laat ingegrepen en maar andere kant weer ten onrechte.
Veel ook spoedplaatsingen: hoe gaat dat dan? 1 telefoontje naar de kinderrechter en op
basis daarvan wordt besloten dat een kind uit huis wordt geplaatst, zonder hoor of
wederhoor, kinderen worden direct weggehaald. Daarna vindt dat horen wel plaats, maar de
vraag is wel, kan het niet anders, moet het wel zo snel? Geen alternatieven? Zou er niet
meer rechtsbescherming voor ouders en kinderen moeten zijn. Ipv dat een kind met spoed
het huis uit wordt gehaald.
KINDERBESCHERMING
Stap 1: Vrijwillige hulpverlening/ Veilig Thuis
Je mag niet zomaar ingrijpen in een gezin (8 EVRM). En het allerbelangrijkste is: als er iets
niet goed gaat, of vrijwillige hulpverlening mogelijk is. Eerst kijk je of je ouders op vrijwillige
basis kunt helpen. En uiteindelijk vinden gedwongen maatregelen plaats via de
kinderrechter: die beslist of dat wordt opgelegd of niet.
Stap 2: Gedwongen maatregelen…via de kinderrechter:
● Ondertoezichtstelling (OTS). De lichtste maatregel is OTS. Dan blijft een kind nog
gewoon thuis wonen en wordt hulpverlening ingeschakeld.
● OTS met uithuisplaatsing (uhp). Kan ook dat naar OTS een uithuisplaatsing wordt
uitgesproken en het kind in instelling of pleeggezin wordt geplaatst. Primair altijd
geprobeerd kinderen in gezinnen te plaatsen.
○ Uhp in pleeggezin/ gezinshuis
○ Uhp in instelling (open of gesloten)
● Gezagsbeëindigende maatregel. Dit is nog een verdergaande maatregel: dan raken
ouders gezag volledig kwijt, hebben niks meer te zeggen over het kind.
● Spoed?
○ Voorlopige OTS (VOTS)
○ Schorsing gezag
○ Voorlopige voogdij
PROCEDURE TOT ONDERTOEZICHTSTELLING (OTS)
Stap 1: Verzoek tot ondertoezichtstelling
Stap 2: Beslissing kinderrechter
Stap 3: Kind onder toezicht van een gecertificeerde instelling en krijgt hulp van een
jeugdhulp/zorgaanbieder. Zorg verleent door zorgtoestelling. Nooit de ouder die onder
toezicht staat, maar het is het kind dat onder toezicht staat.
4
