HR 5 november 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB7079, NJ 1966/135 m.nt GJS
(Kelderluik)
‘dat alleen in het licht van de omstandigheden van het gegeven geval kan
worden beoordeeld of en in hoever aan iemand die een situatie in het leven roept
welke voor anderen bij niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid gevaarlijk is, de eis kan worden gesteld, dat hij rekening houdt
met de mogelijkheid dat die oplettendheid en voorzichtigheid niet zullen worden
betracht en met het oog daarop bepaalde veiligheidsmaatregelen neemt; dat
daarbij dient te worden gelet niet alleen op de mate van waarschijnlijkheid
waarmee de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid
kan worden verwacht, maar ook op de hoegrootheid van de kans dat daaruit
ongevallen ontstaan, op de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben, en op
de mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen; dat in de hier
gegeven situatie, waarin Sjouwerman, door in de doorgang naar het toilet een
kelderluik te openen, voor bezoekers die aan hun omgeving niet hun volledige
aandacht zouden besteden, een ernstig gevaar had geschapen, hetwelk hij, naar
het Hof overwoog, met eenvoudige middelen had kunnen voorkomen, het Hof
door Sjouwerman te verwijten dat hij met de mogelijkheid van zodanige
onoplettendheid geen rekening heeft gehouden en heeft nagelaten met het oog
daarop maatregelen, als door het Hof aangegeven, te treffen, de maatstaven die
voor de beoordeling van de schuld van Sjouwerman aan het Duchateau
overkomen ongeval moeten worden aangelegd, niet heeft miskend.’
HR 22 april 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1347, NJ 1994/624 (Taxus)
3.3 (…) Daargelaten of Hulsbosch dit een en ander in de feitelijke instanties aan
zijn vordering ten grondslag heeft gelegd, vestigt een inbreuk op het
eigendomsrecht van Hulsbosch, die uitsluitend bestaat in het boven diens grond
hebben van een gedeelte van een losliggende struik, nog niet een
aansprakelijkheid voor een vergiftiging als hier heeft plaatsgevonden, in het
bijzonder niet indien degeen die de struik aldus heeft neergelegd, niet wist of
behoefde te weten dat die struik vergiftig was
3.4.3 (…) De in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid reikt niet
zó ver dat degeen die een plant of struik waarvan hij de giftigheid niet kent of
behoeft te kennen, onder zich heeft, verplicht zou zijn om deze plant of struik op
zodanige wijze onder zijn controle te houden dat zij geen gevaar kan opleveren,
tenzij hem na onderzoek is gebleken dat de plant of struik ongevaarlijk is.
3.4.5 Onderdeel 2.4 van middel II betoogt dat bij de beoordeling van de
gedragingen van Verkoulen mede in aanmerking moet worden genomen of voor
haar het treffen van veiligheidsmaatregelen al dan niet bezwaarlijk was. Naar het
onderdeel stelt, kon het voor Verkoulen geen enkel bezwaar opleveren om de
afvalhoop op een grotere afstand van de afrastering aan te leggen of de
taxusstruik op groter afstand daarvan te deponeren. Het onderdeel faalt echter,
nu de vraag of het treffen van veiligheidsmaatregelen al dan niet bezwaarlijk
was, slechts van belang kan zijn, indien Broen c.s. wisten of hadden behoren te
weten dat inwendig gebruik van taxus voor paarden fataal kan zijn; het Hof heeft
echter, in cassatie onbestreden, vastgesteld dat zulks niet het geval was.
2 (…) Van mensen die op het land wonen mag m.i. worden verlangd dat zij zich er
van overtuigen dat wat zij aan dieren voeren - en daarop komt het neer als men
een groene struik binnen bereik van de paarden van de buurman brengt - voor
die dieren ongevaarlijk is, tenzij zij op grond van onderzoek mochten aannemen
dat het om voor het dier ongevaarlijk materiaal ging. Dat criterium zou goed
1
,aansluiten bij het criterium van het natronloogarrest (HR 8 jan. 1982, NJ 1982,
614) dat onderzoek verlangt voordat men stoffen waarvan men de
eigenschappen en dus de mogelijke gevaarlijkheid niet kent, bij het vuil zet.
3 (…) Waarschijnlijk is sprake van een toepassing van de leer-Smits, die voor
aansprakelijkheid toetsing van de inbreuk aan de zorgvuldigheid verlangt, waarbij
dan de voorzienbaarheid van schade mede bepalend is voor de vraag of
onzorgvuldig is gehandeld
4 Naar mijn oordeel zijn in deze zaak de eisen van de maatschappelijke
zorgvuldigheid te laag gesteld. Het recht moet bewerkstelligen dat objectief
gevaarlijk gedrag wordt tegengegaan. Dat zou de rechter hebben bevorderd als
hij aan eigenaren van tuinen de eis zou hebben gesteld dat zij zich er van
vergewissen dat de bomen en struiken in hun tuin niet giftig zijn en - als zij dat
wel zijn, zoals bij taxus en gouden regen - dat zij geen gevaar opleveren voor
kinderen en dieren. Nu is een premie gesteld op het wijd verbreide misverstand
dat wat groen is ongevaarlijk is voor vee en dat dieren wel niet zullen eten wat
voor hen gevaarlijk is.
HR 29 november 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE:5162 (Legionella)
3.5.1 Onderdeel 1a klaagt dat het Hof heeft verzuimd te beslissen op het verweer
van [eiseres] dat op haar geen wettelijke veiligheidsnormen van toepassing
waren, omdat de chloreringseisen die ingevolge de Wet hygiëne en veiligheid
zwemgelegenheden aan water in whirlpools worden gesteld, alleen betrekking
hebben op openbaar toegankelijke whirlpools waarvan hier geen sprake was,
terwijl destijds van overheidswege geen maatregelen waren voorgeschreven om
een besmetting met legionellabacteriën vanuit een geëxposeerde whirlpool, die
bestemd is voor particulier gebruik, te voorkomen.
3.5.2 Dit onderdeel mist feitelijke grondslag en kan daarom bij gebrek aan belang
niet tot cassatie leiden. In de hiervoor in 3.3 vermelde overwegingen van het Hof
ligt besloten dat het Hof dit verweer heeft verworpen, omdat het Hof van oordeel
was dat voor [eiseres] een ongeschreven veiligheidsnorm gold, waaraan het
ontbreken van een wettelijke regeling te dezer zake niet kon afdoen.
3.5.3 Onderdeel 1b klaagt dat het Hof door de verwerping van dit verweer een
onjuiste, althans onbegrijpelijke beslissing heeft genomen. Het Hof heeft dan,
aldus het onderdeel, ten onrechte, althans op onbegrijpelijke wijze, de stap
genomen van schending door [eiseres] van de voor haar geldende
veiligheidsnorm die - naar uit haar door het Hof niet onjuist bevonden stellingen
volgt - was gericht op het voorkomen van besmetting in openbaar toegankelijke
whirlpools, tot schending van een (ongeschreven) veiligheidsnorm die was
gericht op het voorkomen van besmetting met legionellabacteriën van personen
die zich in de buurt van de geëxposeerde whirlpool bevonden.
3.5.4 Ook dit onderdeel mist feitelijke grondslag omdat het uitgaat van een
onjuiste lezing van het arrest. Het Hof heeft, blijkens zijn hiervóór in 3.3.6
weergegeven overwegingen, op grond van hetgeen ten tijde van het ontstaan
van de schade in de kring van handelaars in whirlpools bekend was of behoorde
te zijn over het gevaar van bacteriegroei in de whirlpool en de mogelijkheden en
de noodzaak van de bestrijding ervan in verband met de ernst van het gevaar
voor de gezondheid van mensen, geoordeeld dat te dezer zake een
ongeschreven veiligheidsnorm bestond die meebracht dat [eiseres] in elk geval
met het oog op het voorkomen van dit gevaar de door het Hof genoemde, niet
2
,kostbare, maatregelen had behoren te nemen. Voorts heeft het Hof in rov. 6.19
geoordeeld dat [eiseres] deze veiligheidsnorm ook had behoren na te leven als zij
niet (specifiek) bekend was met het gevaar van groei van de haar niet bekende
legionellabacterie en de haar onbekende weg van verspreiding via aërosolen
onder bezoekers van de expositieruimte. Anders dan het onderdeel veronderstelt,
heeft het Hof aldus niet een ter bescherming van gebruikers van whirlpools
geldende norm mede van toepassing geacht ten aanzien van de onderhavige
situatie waarin het gaat om bezoekers die alleen in de buurt van de whirlpool
komen. Het Hof heeft een veiligheidsnorm aangenomen die, naar in zijn oordeel
ligt besloten, in het algemeen in acht moet worden genomen als noodzakelijke
maatregel ter voorkoming van een, door het Hof uitdrukkelijk als ernstig
beschouwd, gevaar voor de gezondheid van mensen, met welk ernstig gevaar
[eiseres] bekend had behoren te zijn.
3.6.1 Onderdeel 2a klaagt dat het Hof uitgaande van de onbekendheid van
[eiseres] met "het gevaar van groei van de [eiseres] onbekende
legionellabacterie die zich via de haar onbekende weg van aërosolen heeft
verspreid in de expositieruimte" niet tot vaststelling van aansprakelijkheid van
[eiseres] kon komen. Het onderdeel strekt ten betoge dat slechts
aansprakelijkheid had kunnen worden aangenomen als de exploitant van een
whirlpool redelijkerwijze bekend was geweest of had kunnen zijn met (i) het
ontstaan, (ii) de aard en (iii) de omvang van de schade.
3.6.2 Het onderdeel bestrijdt naar de kern genomen dat aan [eiseres]
onzorgvuldig handelen te dezer zake verweten kan worden als zij niet wist, en
ook niet behoefde te weten, dat het gevaar van groei van de legionellabacterie
zich ook, en op de wijze als is geschied, zou kunnen verwezenlijken ten opzichte
van bezoekers van de Flora die - naar [eiseres] blijkbaar bedoelt - niet als
gebruikers met het water van de whirlpool in aanraking komen. Aldus stelt het
onderdeel de vraag aan de orde in hoeverre het ontstaan, de aard en de omvang
van de schade zoals deze zich in het onderhavige geval heeft voorgedaan, voor
[eiseres] kenbaar en voorzienbaar moeten zijn geweest.
3.6.3 Bij de beantwoording van deze vraag moet worden vooropgesteld dat het
gaat om een veiligheidsnorm waarvan het Hof - zoals hiervoor al is overwogen -
heeft vastgesteld dat zij moet worden nageleefd met het oog op het voorkomen
en bestrijden van een - ernstig - algemeen gevaar voor de gezondheid van
mensen. Het Hof heeft geoordeeld dat dìt gevaar aan [eiseres] bekend behoorde
te zijn en dat zij maatregelen had dienen te nemen om te voorkomen dat dit
gevaar zich zou kunnen verwezenlijken. Met dit een en ander heeft het Hof tot
uitdrukking gebracht dat [eiseres] alleen dan van het nemen van
veiligheidsmaatregelen had mogen afzien, als in de gegeven omstandigheden
het ontstaan van dit gevaar en de gevolgen daarvan voor de gezondheid van
bezoekers van de Flora redelijkerwijze niet viel te verwachten. Uit de hiervóór in
3.3.5-7 vermelde overwegingen van het Hof blijkt dat en waarom het Hof van
oordeel was dat [eiseres] ook in de gegeven omstandigheden niet had mogen
afzien van het nemen van vorenbedoelde veiligheidsmaatregelen.
3.6.4 In de eerste plaats heeft het Hof op grond van hetgeen hiervoor in 3.3.7 is
vermeld over de mogelijkheid van verspreiding van de legionellabacterie,
klaarblijkelijk de conclusie getrokken dat de gevolgen die zich in dit geval hebben
voorgedaan, moeten worden gezien als gevolgen die naar objectieve maatstaven
redelijkerwijze te verwachten zijn bij de schending van de door het Hof
aangenomen veiligheidsnorm. In de tweede plaats heeft het Hof geoordeeld dat
3
, [eiseres] in de omstandigheden als in 3.3.5 vermeld gehouden was ten minste de
normale en weinig kostbare veiligheidsmaatregelen te nemen ter voorkoming van
het ontstaan van een ernstig gevaar voor de gezondheid van mensen, met het
bestaan van welk gevaar zij in elk geval bekend behoorde te zijn. Uit dit een en
ander volgt dat het voor de te dezer zake in acht te nemen zorgvuldigheid naar
het oordeel van het Hof niet van belang was in hoeverre [eiseres] die (zoals
hiervóór in 3.3.6 omschreven) nalatig is gebleven om de minimaal vereiste en
ook doeltreffende zorg ter voorkoming van dit gevaar in acht te nemen, ervan op
de hoogte was op welke wijze en met welke buitengewoon ernstige gevolgen dit
gevaar zich in een situatie als de onderhavige zou kunnen verwezenlijken. Deze
oordelen van het Hof geven niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting. Zij zijn
ook niet onbegrijpelijk of ontoereikend gemotiveerd en kunnen in cassatie,
verweven als zij zijn met waarderingen van feitelijke aard, verder niet op juistheid
worden getoetst.
HR 28 mei 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO4224, NJ 2005/105 (Jetblast I)
3.4.1 Onderdeel 2 bestrijdt met een aantal rechts- en motiveringsklachten het
oordeel van het hof in rov. 4.7 van zijn vonnis dat het plaatsen van
waarschuwingsborden in het onderhavige geval een afdoende maatregel is. Met
het oog op de beoordeling van deze klachten moet worden vooropgesteld dat bij
de beantwoording van de vraag of aan iemand die een situatie in het leven roept
of laat voortbestaan die voor anderen bij niet inachtneming van de vereiste
oplettendheid en voorzichtigheid gevaarlijk is, de eis kan worden gesteld dat hij
met het oog daarop bepaalde veiligheidsmaatregelen neemt - en of derhalve het
achterwege laten van die maatregelen in strijd is met de zorgvuldigheid die in het
maatschappelijk verkeer betaamt ten aanzien van eens anders persoon of goed -
moet worden gelet niet alleen op de mate van waarschijnlijkheid waarmee de
niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid kan worden
verwacht, maar ook op de hoegrootheid van de kans dat daaruit ongevallen
ontstaan, op de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben, en op de mate
van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen (vgl. HR 5 november
1965, NJ 1966, 136).
3.4.2 Onderdeel 2.a klaagt dat de door het hof aan zijn oordeel in de eerste
plaats ten grondslag gelegde overweging dat met name van belang is dat PJIAE
over de plaats waar Hartmann de jetblast heeft ondervonden, geen zeggenschap
heeft, blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting dan wel onvoldoende
begrijpelijk is gemotiveerd. Deze klacht is gegrond. Uit het door het hof in rov. 4.6
gehanteerde uitgangspunt, dat in cassatie in zoverre niet is bestreden, volgt dat
degene die de zorg heeft voor een terrein, onder de daar omschreven
omstandigheden onrechtmatig handelt ook jegens degenen die zich niet op dit
terrein bevinden maar in de directe nabijheid daarvan op een plaats waartoe een
op het terrein voorkomend gevaar zich uitstrekt, indien hij nalaat afdoende
maatregelen te nemen. In het licht hiervan is zonder nadere motivering niet
duidelijk waarom voor de beantwoording van de vraag óf de in dit geval genomen
maatregel - het plaatsen van waarschuwingsborden - als afdoende kan worden
aangemerkt, van belang is of PJIAE zeggenschap had over de plaats waar
Hartmann zich bevond toen zij de jetblast ondervond.
3.4.3 Aan zijn voormelde oordeel heeft het hof, behalve de omstandigheid dat
PJIAE geen zeggenschap had over de plaats waar Hartmann de jetblast heeft
ondervonden, mede ten grondslag gelegd dat Hartmann gezien de tekst op de
door PJIAE aan het hek aangebrachte waarschuwingsborden op de hoogte kon
4
(Kelderluik)
‘dat alleen in het licht van de omstandigheden van het gegeven geval kan
worden beoordeeld of en in hoever aan iemand die een situatie in het leven roept
welke voor anderen bij niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid gevaarlijk is, de eis kan worden gesteld, dat hij rekening houdt
met de mogelijkheid dat die oplettendheid en voorzichtigheid niet zullen worden
betracht en met het oog daarop bepaalde veiligheidsmaatregelen neemt; dat
daarbij dient te worden gelet niet alleen op de mate van waarschijnlijkheid
waarmee de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid
kan worden verwacht, maar ook op de hoegrootheid van de kans dat daaruit
ongevallen ontstaan, op de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben, en op
de mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen; dat in de hier
gegeven situatie, waarin Sjouwerman, door in de doorgang naar het toilet een
kelderluik te openen, voor bezoekers die aan hun omgeving niet hun volledige
aandacht zouden besteden, een ernstig gevaar had geschapen, hetwelk hij, naar
het Hof overwoog, met eenvoudige middelen had kunnen voorkomen, het Hof
door Sjouwerman te verwijten dat hij met de mogelijkheid van zodanige
onoplettendheid geen rekening heeft gehouden en heeft nagelaten met het oog
daarop maatregelen, als door het Hof aangegeven, te treffen, de maatstaven die
voor de beoordeling van de schuld van Sjouwerman aan het Duchateau
overkomen ongeval moeten worden aangelegd, niet heeft miskend.’
HR 22 april 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1347, NJ 1994/624 (Taxus)
3.3 (…) Daargelaten of Hulsbosch dit een en ander in de feitelijke instanties aan
zijn vordering ten grondslag heeft gelegd, vestigt een inbreuk op het
eigendomsrecht van Hulsbosch, die uitsluitend bestaat in het boven diens grond
hebben van een gedeelte van een losliggende struik, nog niet een
aansprakelijkheid voor een vergiftiging als hier heeft plaatsgevonden, in het
bijzonder niet indien degeen die de struik aldus heeft neergelegd, niet wist of
behoefde te weten dat die struik vergiftig was
3.4.3 (…) De in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid reikt niet
zó ver dat degeen die een plant of struik waarvan hij de giftigheid niet kent of
behoeft te kennen, onder zich heeft, verplicht zou zijn om deze plant of struik op
zodanige wijze onder zijn controle te houden dat zij geen gevaar kan opleveren,
tenzij hem na onderzoek is gebleken dat de plant of struik ongevaarlijk is.
3.4.5 Onderdeel 2.4 van middel II betoogt dat bij de beoordeling van de
gedragingen van Verkoulen mede in aanmerking moet worden genomen of voor
haar het treffen van veiligheidsmaatregelen al dan niet bezwaarlijk was. Naar het
onderdeel stelt, kon het voor Verkoulen geen enkel bezwaar opleveren om de
afvalhoop op een grotere afstand van de afrastering aan te leggen of de
taxusstruik op groter afstand daarvan te deponeren. Het onderdeel faalt echter,
nu de vraag of het treffen van veiligheidsmaatregelen al dan niet bezwaarlijk
was, slechts van belang kan zijn, indien Broen c.s. wisten of hadden behoren te
weten dat inwendig gebruik van taxus voor paarden fataal kan zijn; het Hof heeft
echter, in cassatie onbestreden, vastgesteld dat zulks niet het geval was.
2 (…) Van mensen die op het land wonen mag m.i. worden verlangd dat zij zich er
van overtuigen dat wat zij aan dieren voeren - en daarop komt het neer als men
een groene struik binnen bereik van de paarden van de buurman brengt - voor
die dieren ongevaarlijk is, tenzij zij op grond van onderzoek mochten aannemen
dat het om voor het dier ongevaarlijk materiaal ging. Dat criterium zou goed
1
,aansluiten bij het criterium van het natronloogarrest (HR 8 jan. 1982, NJ 1982,
614) dat onderzoek verlangt voordat men stoffen waarvan men de
eigenschappen en dus de mogelijke gevaarlijkheid niet kent, bij het vuil zet.
3 (…) Waarschijnlijk is sprake van een toepassing van de leer-Smits, die voor
aansprakelijkheid toetsing van de inbreuk aan de zorgvuldigheid verlangt, waarbij
dan de voorzienbaarheid van schade mede bepalend is voor de vraag of
onzorgvuldig is gehandeld
4 Naar mijn oordeel zijn in deze zaak de eisen van de maatschappelijke
zorgvuldigheid te laag gesteld. Het recht moet bewerkstelligen dat objectief
gevaarlijk gedrag wordt tegengegaan. Dat zou de rechter hebben bevorderd als
hij aan eigenaren van tuinen de eis zou hebben gesteld dat zij zich er van
vergewissen dat de bomen en struiken in hun tuin niet giftig zijn en - als zij dat
wel zijn, zoals bij taxus en gouden regen - dat zij geen gevaar opleveren voor
kinderen en dieren. Nu is een premie gesteld op het wijd verbreide misverstand
dat wat groen is ongevaarlijk is voor vee en dat dieren wel niet zullen eten wat
voor hen gevaarlijk is.
HR 29 november 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE:5162 (Legionella)
3.5.1 Onderdeel 1a klaagt dat het Hof heeft verzuimd te beslissen op het verweer
van [eiseres] dat op haar geen wettelijke veiligheidsnormen van toepassing
waren, omdat de chloreringseisen die ingevolge de Wet hygiëne en veiligheid
zwemgelegenheden aan water in whirlpools worden gesteld, alleen betrekking
hebben op openbaar toegankelijke whirlpools waarvan hier geen sprake was,
terwijl destijds van overheidswege geen maatregelen waren voorgeschreven om
een besmetting met legionellabacteriën vanuit een geëxposeerde whirlpool, die
bestemd is voor particulier gebruik, te voorkomen.
3.5.2 Dit onderdeel mist feitelijke grondslag en kan daarom bij gebrek aan belang
niet tot cassatie leiden. In de hiervoor in 3.3 vermelde overwegingen van het Hof
ligt besloten dat het Hof dit verweer heeft verworpen, omdat het Hof van oordeel
was dat voor [eiseres] een ongeschreven veiligheidsnorm gold, waaraan het
ontbreken van een wettelijke regeling te dezer zake niet kon afdoen.
3.5.3 Onderdeel 1b klaagt dat het Hof door de verwerping van dit verweer een
onjuiste, althans onbegrijpelijke beslissing heeft genomen. Het Hof heeft dan,
aldus het onderdeel, ten onrechte, althans op onbegrijpelijke wijze, de stap
genomen van schending door [eiseres] van de voor haar geldende
veiligheidsnorm die - naar uit haar door het Hof niet onjuist bevonden stellingen
volgt - was gericht op het voorkomen van besmetting in openbaar toegankelijke
whirlpools, tot schending van een (ongeschreven) veiligheidsnorm die was
gericht op het voorkomen van besmetting met legionellabacteriën van personen
die zich in de buurt van de geëxposeerde whirlpool bevonden.
3.5.4 Ook dit onderdeel mist feitelijke grondslag omdat het uitgaat van een
onjuiste lezing van het arrest. Het Hof heeft, blijkens zijn hiervóór in 3.3.6
weergegeven overwegingen, op grond van hetgeen ten tijde van het ontstaan
van de schade in de kring van handelaars in whirlpools bekend was of behoorde
te zijn over het gevaar van bacteriegroei in de whirlpool en de mogelijkheden en
de noodzaak van de bestrijding ervan in verband met de ernst van het gevaar
voor de gezondheid van mensen, geoordeeld dat te dezer zake een
ongeschreven veiligheidsnorm bestond die meebracht dat [eiseres] in elk geval
met het oog op het voorkomen van dit gevaar de door het Hof genoemde, niet
2
,kostbare, maatregelen had behoren te nemen. Voorts heeft het Hof in rov. 6.19
geoordeeld dat [eiseres] deze veiligheidsnorm ook had behoren na te leven als zij
niet (specifiek) bekend was met het gevaar van groei van de haar niet bekende
legionellabacterie en de haar onbekende weg van verspreiding via aërosolen
onder bezoekers van de expositieruimte. Anders dan het onderdeel veronderstelt,
heeft het Hof aldus niet een ter bescherming van gebruikers van whirlpools
geldende norm mede van toepassing geacht ten aanzien van de onderhavige
situatie waarin het gaat om bezoekers die alleen in de buurt van de whirlpool
komen. Het Hof heeft een veiligheidsnorm aangenomen die, naar in zijn oordeel
ligt besloten, in het algemeen in acht moet worden genomen als noodzakelijke
maatregel ter voorkoming van een, door het Hof uitdrukkelijk als ernstig
beschouwd, gevaar voor de gezondheid van mensen, met welk ernstig gevaar
[eiseres] bekend had behoren te zijn.
3.6.1 Onderdeel 2a klaagt dat het Hof uitgaande van de onbekendheid van
[eiseres] met "het gevaar van groei van de [eiseres] onbekende
legionellabacterie die zich via de haar onbekende weg van aërosolen heeft
verspreid in de expositieruimte" niet tot vaststelling van aansprakelijkheid van
[eiseres] kon komen. Het onderdeel strekt ten betoge dat slechts
aansprakelijkheid had kunnen worden aangenomen als de exploitant van een
whirlpool redelijkerwijze bekend was geweest of had kunnen zijn met (i) het
ontstaan, (ii) de aard en (iii) de omvang van de schade.
3.6.2 Het onderdeel bestrijdt naar de kern genomen dat aan [eiseres]
onzorgvuldig handelen te dezer zake verweten kan worden als zij niet wist, en
ook niet behoefde te weten, dat het gevaar van groei van de legionellabacterie
zich ook, en op de wijze als is geschied, zou kunnen verwezenlijken ten opzichte
van bezoekers van de Flora die - naar [eiseres] blijkbaar bedoelt - niet als
gebruikers met het water van de whirlpool in aanraking komen. Aldus stelt het
onderdeel de vraag aan de orde in hoeverre het ontstaan, de aard en de omvang
van de schade zoals deze zich in het onderhavige geval heeft voorgedaan, voor
[eiseres] kenbaar en voorzienbaar moeten zijn geweest.
3.6.3 Bij de beantwoording van deze vraag moet worden vooropgesteld dat het
gaat om een veiligheidsnorm waarvan het Hof - zoals hiervoor al is overwogen -
heeft vastgesteld dat zij moet worden nageleefd met het oog op het voorkomen
en bestrijden van een - ernstig - algemeen gevaar voor de gezondheid van
mensen. Het Hof heeft geoordeeld dat dìt gevaar aan [eiseres] bekend behoorde
te zijn en dat zij maatregelen had dienen te nemen om te voorkomen dat dit
gevaar zich zou kunnen verwezenlijken. Met dit een en ander heeft het Hof tot
uitdrukking gebracht dat [eiseres] alleen dan van het nemen van
veiligheidsmaatregelen had mogen afzien, als in de gegeven omstandigheden
het ontstaan van dit gevaar en de gevolgen daarvan voor de gezondheid van
bezoekers van de Flora redelijkerwijze niet viel te verwachten. Uit de hiervóór in
3.3.5-7 vermelde overwegingen van het Hof blijkt dat en waarom het Hof van
oordeel was dat [eiseres] ook in de gegeven omstandigheden niet had mogen
afzien van het nemen van vorenbedoelde veiligheidsmaatregelen.
3.6.4 In de eerste plaats heeft het Hof op grond van hetgeen hiervoor in 3.3.7 is
vermeld over de mogelijkheid van verspreiding van de legionellabacterie,
klaarblijkelijk de conclusie getrokken dat de gevolgen die zich in dit geval hebben
voorgedaan, moeten worden gezien als gevolgen die naar objectieve maatstaven
redelijkerwijze te verwachten zijn bij de schending van de door het Hof
aangenomen veiligheidsnorm. In de tweede plaats heeft het Hof geoordeeld dat
3
, [eiseres] in de omstandigheden als in 3.3.5 vermeld gehouden was ten minste de
normale en weinig kostbare veiligheidsmaatregelen te nemen ter voorkoming van
het ontstaan van een ernstig gevaar voor de gezondheid van mensen, met het
bestaan van welk gevaar zij in elk geval bekend behoorde te zijn. Uit dit een en
ander volgt dat het voor de te dezer zake in acht te nemen zorgvuldigheid naar
het oordeel van het Hof niet van belang was in hoeverre [eiseres] die (zoals
hiervóór in 3.3.6 omschreven) nalatig is gebleven om de minimaal vereiste en
ook doeltreffende zorg ter voorkoming van dit gevaar in acht te nemen, ervan op
de hoogte was op welke wijze en met welke buitengewoon ernstige gevolgen dit
gevaar zich in een situatie als de onderhavige zou kunnen verwezenlijken. Deze
oordelen van het Hof geven niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting. Zij zijn
ook niet onbegrijpelijk of ontoereikend gemotiveerd en kunnen in cassatie,
verweven als zij zijn met waarderingen van feitelijke aard, verder niet op juistheid
worden getoetst.
HR 28 mei 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO4224, NJ 2005/105 (Jetblast I)
3.4.1 Onderdeel 2 bestrijdt met een aantal rechts- en motiveringsklachten het
oordeel van het hof in rov. 4.7 van zijn vonnis dat het plaatsen van
waarschuwingsborden in het onderhavige geval een afdoende maatregel is. Met
het oog op de beoordeling van deze klachten moet worden vooropgesteld dat bij
de beantwoording van de vraag of aan iemand die een situatie in het leven roept
of laat voortbestaan die voor anderen bij niet inachtneming van de vereiste
oplettendheid en voorzichtigheid gevaarlijk is, de eis kan worden gesteld dat hij
met het oog daarop bepaalde veiligheidsmaatregelen neemt - en of derhalve het
achterwege laten van die maatregelen in strijd is met de zorgvuldigheid die in het
maatschappelijk verkeer betaamt ten aanzien van eens anders persoon of goed -
moet worden gelet niet alleen op de mate van waarschijnlijkheid waarmee de
niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid kan worden
verwacht, maar ook op de hoegrootheid van de kans dat daaruit ongevallen
ontstaan, op de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben, en op de mate
van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen (vgl. HR 5 november
1965, NJ 1966, 136).
3.4.2 Onderdeel 2.a klaagt dat de door het hof aan zijn oordeel in de eerste
plaats ten grondslag gelegde overweging dat met name van belang is dat PJIAE
over de plaats waar Hartmann de jetblast heeft ondervonden, geen zeggenschap
heeft, blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting dan wel onvoldoende
begrijpelijk is gemotiveerd. Deze klacht is gegrond. Uit het door het hof in rov. 4.6
gehanteerde uitgangspunt, dat in cassatie in zoverre niet is bestreden, volgt dat
degene die de zorg heeft voor een terrein, onder de daar omschreven
omstandigheden onrechtmatig handelt ook jegens degenen die zich niet op dit
terrein bevinden maar in de directe nabijheid daarvan op een plaats waartoe een
op het terrein voorkomend gevaar zich uitstrekt, indien hij nalaat afdoende
maatregelen te nemen. In het licht hiervan is zonder nadere motivering niet
duidelijk waarom voor de beantwoording van de vraag óf de in dit geval genomen
maatregel - het plaatsen van waarschuwingsborden - als afdoende kan worden
aangemerkt, van belang is of PJIAE zeggenschap had over de plaats waar
Hartmann zich bevond toen zij de jetblast ondervond.
3.4.3 Aan zijn voormelde oordeel heeft het hof, behalve de omstandigheid dat
PJIAE geen zeggenschap had over de plaats waar Hartmann de jetblast heeft
ondervonden, mede ten grondslag gelegd dat Hartmann gezien de tekst op de
door PJIAE aan het hek aangebrachte waarschuwingsborden op de hoogte kon
4
