Literatuur Veiligheid, Criminaliteit en Vertrouwen
Week 1: Introductie; Wat is veiligheid en criminaliteit?
Sociologische en Bestuurskundige perspectieven
❖ Baldwin, D. A. (2018). The concept of security. In National and International
Security (pp. 5- 26). Routledge. (21 pag.)
❖ Lamond, Grant. "What is a Crime?." Oxford Journal of Legal Studies 27.4 (2007):
609-632 (23 pag.)
❖ Zedner, L. (2003). Too much security?. Journal of the Sociology of Law, 31 (3),
155-184. (180 exclusief bibliografie) (25 pag.)
❖ Schaap, D. (2021). Police trust-building strategies. A socio-institutional,
comparative approach. Policing and society, 31(3), 304-320. (318 exclusief
bibliografie) (14 pag.)
Baldwin, D. A. (2018). The concept of security. In National and International
Security
Baldwin onderzoekt het begrip veiligheid en stelt dat veel discussies over veiligheid
zich te veel richten op beleid (wat moet beschermd worden, tegen welke bedreigingen)
in plaats van op wat het concept zelf eigenlijk betekent.
Baldwin probeert de conceptuele kern van veiligheid te verduidelijken om beter
wetenschappelijk en beleidsmatig te kunnen communiceren. Hij bouwt voort op het
klassieke werk van Arnold Wolfers (1952) en wil onderscheid maken tussen wat
veiligheid is en wat beleidsmatig als “veiligheidsprobleem” wordt gezien.
Volgens Baldwin is het essentieel eerst te begrijpen wat veiligheid betekent, voordat
men kan onderzoeken hoe veiligheid bereikt wordt. Hij benadrukt het belang van
heldere concepten om te voorkomen dat wetenschappers en beleidsmakers “langs
elkaar heen praten”.
Neglect van het begrip ‘veiligheid’
Ondanks de centrale rol van veiligheid in politiek en beleid, is het concept zelf zelden
expliciet gedefinieerd. Baldwin verwerpt het idee dat veiligheid een zogenaamd
“essentially contested concept” is (zoals gerechtigheid of vrijheid). Volgens hem is het
eerder verward en onvoldoende uitgewerkt dan onvermijdelijk betwist.
Baldwin werkt Wolfers’ idee van “security as the absence of threats to acquired
values” uit tot zeven analytische dimensies:
❖ Voor wie? (individu, staat, mensheid)
❖ Welke waarden? (territoriale integriteit, autonomie, welzijn, enz.)
❖ Hoeveel veiligheid? (veiligheid is gradueel, niet absoluut)
❖ Tegen welke dreigingen? (militair, economisch, ecologisch, etc.)
❖ Met welke middelen? (niet enkel militair)
❖ Tegen welke kosten? (beperkte middelen “there ain’t no free lunch”)
❖ Binnen welke tijdshorizon? (korte vs. lange termijn)
→ Deze specificaties maken het mogelijk om veiligheidsbeleid rationeel te vergelijken met
andere beleidsdoelen.
,Baldwins eigen definitie van Veiligheid
Baldwin bouwt voort op Wolfers en formuleert veiligheid als:
“a low probability of damage to acquired values.”
(= een lage kans op schade aan verworven waarden)
Hij zegt daarmee drie dingen:
1. Veiligheid gaat altijd over waarden die al bestaan en die bedreigd kunnen
worden.
2. Het gaat om kansreductie: veiligheid betekent niet “geen dreigingen”, maar dat
de kans op schade zo klein mogelijk wordt.
3. Het concept is relationeel en gradueel, dus nooit absoluut.
Drie benaderingen van de waarde van veiligheid
❖ Prime value
➢ Veiligheid is de hoogste waarde, belangrijker dan alles. Zonder veiligheid
is niets anders mogelijk.
➢ Baldwin zegt dat dit politiek aantrekkelijk klinkt (Hobbes), maar
analytisch onbruikbaar en onrealistisch is.
❖ Core value
➢ Veiligheid is één van de belangrijkste waarden, naast bijvoorbeeld
vrijheid, welzijn, rechtvaardigheid.
➢ Deze visie vindt Baldwin beter, maar nog steeds te weinig precies.
❖ Marginal value (zijn voorkeur)
➢ Veiligheid is belangrijk, maar de waarde van extra veiligheid neemt af
naarmate je er meer van hebt.
➢ Dit betekent dat je veiligheid altijd afweegt tegen kosten, middelen,
andere waarden en beleidsdoelen.
Marginal value uitgelegd:
❖ Er is geen situatie waarin volledige veiligheid mogelijk is
❖ Meer veiligheid levert niet altijd evenveel extra waarde op
❖ Je moet altijd de vraag stellen:
“Wat levert extra veiligheid hier nog op, tegen welke kosten en ten koste van
welke andere waarden?”
Kritiek op neorealisme
Neorealisten (zoals Waltz) zien veiligheid als het hoogste doel, maar definiëren het
nauwelijks. Baldwin stelt dat ze verzuimen te specificeren van welke waarden, tegen
welke dreigingen of tegen welke kosten veiligheid wordt nagestreefd. Daardoor wordt
veiligheid te simplistisch gereduceerd tot ‘overleven’ of macht, terwijl het complexer en
contextafhankelijk is.
Dat neorealisme veiligheid te veel behandelt als een vanzelfsprekend begrip.
Maar zolang niemand definieert:
❖ veiligheid voor wie
❖ welke waarden
❖ tegen welke dreigingen
❖ met welke middelen
❖ en tegen welke kosten
,kun je het begrip niet empirisch testen, niet vergelijken en niet gebruiken voor goed
veiligheidsbeleid.
“Nieuwe” veiligheidsconcepten
Baldwin erkent nieuwe thema’s (economisch, ecologisch, menselijk) maar stelt dat
die geen nieuw concept vereisen, enkel nieuwe specificaties van het bestaande
concept. “Human security”, “environmental security” enz. zijn volgens hem varianten
van hetzelfde begrip.
Baldwins kernboodschap is dat veiligheid een relationeel en gradueel concept is
dat altijd vraagt om specificatie:
“Security for whom, for which values, from what threats, by what means, at what cost,
and in what time period?”
Door deze vragen te stellen, kan veiligheid op een rationele en vergelijkbare
manier worden geanalyseerd: in plaats van het te gebruiken als een politiek
containerbegrip. Zijn bijdrage ligt dus in het scheiden van het conceptuele,
normatieve en empirische niveau, en in het bieden van een analytisch
raamwerk waarmee zowel traditionele als ‘nieuwe’ veiligheidsbenaderingen
kunnen worden begrepen zonder het concept zelf te verwarren.
Lamond, Grant. "What is a Crime?."
Grant Lamond onderzoekt wat een misdrijf eigenlijk is: niet juridisch of sociologisch,
maar filosofisch. Hij wil begrijpen wat misdrijven normatief bijzonder maakt: waarom
bepaalde handelingen niet alleen onrechtmatig, maar ook strafwaardig zijn. Daarbij
maakt hij een scherp onderscheid tussen
❖ Schuld-gebaseerde misdrijven (fault-based crimes, met mens rea)
❖ Strict liability-overtredingen (zonder schuldvereiste).
Wat ís criminaliteit eigenlijk, los van wat in de wet staat?
→ De kern van zijn antwoord ligt in de morele aard van misdrijven: het zijn publieke
wrongs die staatsstraf verdienen, omdat ze een ernstig verwijtbare schending van
belangrijke waarden tonen.
Lamond begint met drie perspectieven op criminaliteit:
❖ Het juridische (alles wat strafbaar is),
❖ Het criminologische (misdrijven als maatschappelijk veroordeelde
gedragingen),
❖ Het filosofische, waarin hij zich afvraagt wat criminaliteit wezenlijk maakt.
De kern van zijn antwoord ligt in de morele aard van misdrijven: het zijn publieke
wrongs die staatsstraf verdienen, omdat ze een ernstig verwijtbare schending van
belangrijke waarden tonen.
Om dat uit te werken, onderscheidt hij twee paradigmatische vormen van
aansprakelijkheid:
❖ Fault-based crimes: gedragingen met verwijtbare intentie of nalatigheid: ze
drukken disrespect of minachting uit voor waarden zoals leven, eigendom of
autonomie. (morele normen = schuld)
, ❖ Strict liability offences: overtredingen zonder schuld; nuttig voor regulering of
risicobeheersing, maar niet echt “crimes” in morele zin.
Waarom is het onderscheid van deze paradigma’s zo belangrijk?
Het strafrecht maakt vaak niet duidelijk onderscheid tussen deze twee categorieën.
Daardoor:
❖ worden beide “crimes” genoemd,
❖ terwijl alleen fault-based crimes echt moreel verwijtbaar zijn.
→ Als je ook niet-schuldige overtredingen ‘misdrijven’ noemt, verzwakt dat de morele
boodschap van het strafrecht. Het strafrecht is namelijk bedoeld om te zeggen:
“Dit gedrag is ernstig verkeerd en de samenleving keurt het af.”
→ Maar als je onder dezelfde term ook dingen schaart waarvoor mensen géén schuld
hebben, raakt die morele lading verdund.
Van publieke schade naar publieke verantwoordelijkheid
Lamond bespreekt drie traditionele pogingen om misdrijven als publieke wrongs te
begrijpen:
1. De publieke-schade-benadering (Nozick, Becker): misdrijven veroorzaken
collectieve angst of sociale instabiliteit.
2. De gedeelde-waarden-benadering (Marshall & Duff): misdrijven schenden
waarden die de gemeenschap definieert.
3. De wet-defiantie-benadering (Hegeliaans geïnspireerd): misdrijven
ondermijnen de autoriteit van de wet.
→ Hij verwerpt ze alle drie. Niet angst, gedeelde identiteit of wetsovertreding maakt
iets strafwaardig, maar het karakter van de daad zelf: misdrijven zijn wrongs die
de gemeenschap behoort te bestraffen, omdat ze een diep disrespect tonen voor
waarden die de gemeenschap belangrijk acht. Het gaat dus niet om tegen wie het
onrecht is begaan, maar hoe ernstig het morele tekort is.
Wat maakt een wrong strafwaardig? Lamond stelt dat straf bedoelt is als publieke
afkeuring van blameworthy gedrag. Een daad verdient straf wanneer:
❖ Ze een serieuze morele waarde schendt (bijv. leven, lichamelijke integriteit,
eigendom)
❖ Ze blijk geeft van onwil om door die waarde geleid te worden, disrespect
❖ De schending ernstig genoeg is om publiek bestraft te worden.
Hij benadrukt dat niet elk moreel tekort strafwaardig is. Kleine overtredingen of fouten
uit onachtzaamheid zijn moreel verkeerd, maar niet ernstig genoeg om de symbolische
zwaarte van staatsstraf te dragen. Straf is dus niet alleen een reactie op schade, maar op
de morele houding die de dader uitdrukt.
De rol van de staat
De staat bestraft niet omdat hij het slachtoffer is, maar omdat hij de morele instantie
van de gemeenschap vertegenwoordigt. Door een dader te veroordelen spreekt de
gemeenschap officieel uit dat een belangrijke waarde is geschonden. Daarom moet
staatsstraf worden beperkt tot belangrijke waarden en ernstige schendingen: een
veroordeling heeft een groot expressief gewicht.
→ Lamond koppelt dit aan praktische grenzen: rechtssystemen zijn feilbaar, bewijs is
beperkt, processen kostbaar, wat betekent dat alleen waar de ernst en duidelijkheid
groot genoeg zijn, strafrecht een passende reactie is.
Week 1: Introductie; Wat is veiligheid en criminaliteit?
Sociologische en Bestuurskundige perspectieven
❖ Baldwin, D. A. (2018). The concept of security. In National and International
Security (pp. 5- 26). Routledge. (21 pag.)
❖ Lamond, Grant. "What is a Crime?." Oxford Journal of Legal Studies 27.4 (2007):
609-632 (23 pag.)
❖ Zedner, L. (2003). Too much security?. Journal of the Sociology of Law, 31 (3),
155-184. (180 exclusief bibliografie) (25 pag.)
❖ Schaap, D. (2021). Police trust-building strategies. A socio-institutional,
comparative approach. Policing and society, 31(3), 304-320. (318 exclusief
bibliografie) (14 pag.)
Baldwin, D. A. (2018). The concept of security. In National and International
Security
Baldwin onderzoekt het begrip veiligheid en stelt dat veel discussies over veiligheid
zich te veel richten op beleid (wat moet beschermd worden, tegen welke bedreigingen)
in plaats van op wat het concept zelf eigenlijk betekent.
Baldwin probeert de conceptuele kern van veiligheid te verduidelijken om beter
wetenschappelijk en beleidsmatig te kunnen communiceren. Hij bouwt voort op het
klassieke werk van Arnold Wolfers (1952) en wil onderscheid maken tussen wat
veiligheid is en wat beleidsmatig als “veiligheidsprobleem” wordt gezien.
Volgens Baldwin is het essentieel eerst te begrijpen wat veiligheid betekent, voordat
men kan onderzoeken hoe veiligheid bereikt wordt. Hij benadrukt het belang van
heldere concepten om te voorkomen dat wetenschappers en beleidsmakers “langs
elkaar heen praten”.
Neglect van het begrip ‘veiligheid’
Ondanks de centrale rol van veiligheid in politiek en beleid, is het concept zelf zelden
expliciet gedefinieerd. Baldwin verwerpt het idee dat veiligheid een zogenaamd
“essentially contested concept” is (zoals gerechtigheid of vrijheid). Volgens hem is het
eerder verward en onvoldoende uitgewerkt dan onvermijdelijk betwist.
Baldwin werkt Wolfers’ idee van “security as the absence of threats to acquired
values” uit tot zeven analytische dimensies:
❖ Voor wie? (individu, staat, mensheid)
❖ Welke waarden? (territoriale integriteit, autonomie, welzijn, enz.)
❖ Hoeveel veiligheid? (veiligheid is gradueel, niet absoluut)
❖ Tegen welke dreigingen? (militair, economisch, ecologisch, etc.)
❖ Met welke middelen? (niet enkel militair)
❖ Tegen welke kosten? (beperkte middelen “there ain’t no free lunch”)
❖ Binnen welke tijdshorizon? (korte vs. lange termijn)
→ Deze specificaties maken het mogelijk om veiligheidsbeleid rationeel te vergelijken met
andere beleidsdoelen.
,Baldwins eigen definitie van Veiligheid
Baldwin bouwt voort op Wolfers en formuleert veiligheid als:
“a low probability of damage to acquired values.”
(= een lage kans op schade aan verworven waarden)
Hij zegt daarmee drie dingen:
1. Veiligheid gaat altijd over waarden die al bestaan en die bedreigd kunnen
worden.
2. Het gaat om kansreductie: veiligheid betekent niet “geen dreigingen”, maar dat
de kans op schade zo klein mogelijk wordt.
3. Het concept is relationeel en gradueel, dus nooit absoluut.
Drie benaderingen van de waarde van veiligheid
❖ Prime value
➢ Veiligheid is de hoogste waarde, belangrijker dan alles. Zonder veiligheid
is niets anders mogelijk.
➢ Baldwin zegt dat dit politiek aantrekkelijk klinkt (Hobbes), maar
analytisch onbruikbaar en onrealistisch is.
❖ Core value
➢ Veiligheid is één van de belangrijkste waarden, naast bijvoorbeeld
vrijheid, welzijn, rechtvaardigheid.
➢ Deze visie vindt Baldwin beter, maar nog steeds te weinig precies.
❖ Marginal value (zijn voorkeur)
➢ Veiligheid is belangrijk, maar de waarde van extra veiligheid neemt af
naarmate je er meer van hebt.
➢ Dit betekent dat je veiligheid altijd afweegt tegen kosten, middelen,
andere waarden en beleidsdoelen.
Marginal value uitgelegd:
❖ Er is geen situatie waarin volledige veiligheid mogelijk is
❖ Meer veiligheid levert niet altijd evenveel extra waarde op
❖ Je moet altijd de vraag stellen:
“Wat levert extra veiligheid hier nog op, tegen welke kosten en ten koste van
welke andere waarden?”
Kritiek op neorealisme
Neorealisten (zoals Waltz) zien veiligheid als het hoogste doel, maar definiëren het
nauwelijks. Baldwin stelt dat ze verzuimen te specificeren van welke waarden, tegen
welke dreigingen of tegen welke kosten veiligheid wordt nagestreefd. Daardoor wordt
veiligheid te simplistisch gereduceerd tot ‘overleven’ of macht, terwijl het complexer en
contextafhankelijk is.
Dat neorealisme veiligheid te veel behandelt als een vanzelfsprekend begrip.
Maar zolang niemand definieert:
❖ veiligheid voor wie
❖ welke waarden
❖ tegen welke dreigingen
❖ met welke middelen
❖ en tegen welke kosten
,kun je het begrip niet empirisch testen, niet vergelijken en niet gebruiken voor goed
veiligheidsbeleid.
“Nieuwe” veiligheidsconcepten
Baldwin erkent nieuwe thema’s (economisch, ecologisch, menselijk) maar stelt dat
die geen nieuw concept vereisen, enkel nieuwe specificaties van het bestaande
concept. “Human security”, “environmental security” enz. zijn volgens hem varianten
van hetzelfde begrip.
Baldwins kernboodschap is dat veiligheid een relationeel en gradueel concept is
dat altijd vraagt om specificatie:
“Security for whom, for which values, from what threats, by what means, at what cost,
and in what time period?”
Door deze vragen te stellen, kan veiligheid op een rationele en vergelijkbare
manier worden geanalyseerd: in plaats van het te gebruiken als een politiek
containerbegrip. Zijn bijdrage ligt dus in het scheiden van het conceptuele,
normatieve en empirische niveau, en in het bieden van een analytisch
raamwerk waarmee zowel traditionele als ‘nieuwe’ veiligheidsbenaderingen
kunnen worden begrepen zonder het concept zelf te verwarren.
Lamond, Grant. "What is a Crime?."
Grant Lamond onderzoekt wat een misdrijf eigenlijk is: niet juridisch of sociologisch,
maar filosofisch. Hij wil begrijpen wat misdrijven normatief bijzonder maakt: waarom
bepaalde handelingen niet alleen onrechtmatig, maar ook strafwaardig zijn. Daarbij
maakt hij een scherp onderscheid tussen
❖ Schuld-gebaseerde misdrijven (fault-based crimes, met mens rea)
❖ Strict liability-overtredingen (zonder schuldvereiste).
Wat ís criminaliteit eigenlijk, los van wat in de wet staat?
→ De kern van zijn antwoord ligt in de morele aard van misdrijven: het zijn publieke
wrongs die staatsstraf verdienen, omdat ze een ernstig verwijtbare schending van
belangrijke waarden tonen.
Lamond begint met drie perspectieven op criminaliteit:
❖ Het juridische (alles wat strafbaar is),
❖ Het criminologische (misdrijven als maatschappelijk veroordeelde
gedragingen),
❖ Het filosofische, waarin hij zich afvraagt wat criminaliteit wezenlijk maakt.
De kern van zijn antwoord ligt in de morele aard van misdrijven: het zijn publieke
wrongs die staatsstraf verdienen, omdat ze een ernstig verwijtbare schending van
belangrijke waarden tonen.
Om dat uit te werken, onderscheidt hij twee paradigmatische vormen van
aansprakelijkheid:
❖ Fault-based crimes: gedragingen met verwijtbare intentie of nalatigheid: ze
drukken disrespect of minachting uit voor waarden zoals leven, eigendom of
autonomie. (morele normen = schuld)
, ❖ Strict liability offences: overtredingen zonder schuld; nuttig voor regulering of
risicobeheersing, maar niet echt “crimes” in morele zin.
Waarom is het onderscheid van deze paradigma’s zo belangrijk?
Het strafrecht maakt vaak niet duidelijk onderscheid tussen deze twee categorieën.
Daardoor:
❖ worden beide “crimes” genoemd,
❖ terwijl alleen fault-based crimes echt moreel verwijtbaar zijn.
→ Als je ook niet-schuldige overtredingen ‘misdrijven’ noemt, verzwakt dat de morele
boodschap van het strafrecht. Het strafrecht is namelijk bedoeld om te zeggen:
“Dit gedrag is ernstig verkeerd en de samenleving keurt het af.”
→ Maar als je onder dezelfde term ook dingen schaart waarvoor mensen géén schuld
hebben, raakt die morele lading verdund.
Van publieke schade naar publieke verantwoordelijkheid
Lamond bespreekt drie traditionele pogingen om misdrijven als publieke wrongs te
begrijpen:
1. De publieke-schade-benadering (Nozick, Becker): misdrijven veroorzaken
collectieve angst of sociale instabiliteit.
2. De gedeelde-waarden-benadering (Marshall & Duff): misdrijven schenden
waarden die de gemeenschap definieert.
3. De wet-defiantie-benadering (Hegeliaans geïnspireerd): misdrijven
ondermijnen de autoriteit van de wet.
→ Hij verwerpt ze alle drie. Niet angst, gedeelde identiteit of wetsovertreding maakt
iets strafwaardig, maar het karakter van de daad zelf: misdrijven zijn wrongs die
de gemeenschap behoort te bestraffen, omdat ze een diep disrespect tonen voor
waarden die de gemeenschap belangrijk acht. Het gaat dus niet om tegen wie het
onrecht is begaan, maar hoe ernstig het morele tekort is.
Wat maakt een wrong strafwaardig? Lamond stelt dat straf bedoelt is als publieke
afkeuring van blameworthy gedrag. Een daad verdient straf wanneer:
❖ Ze een serieuze morele waarde schendt (bijv. leven, lichamelijke integriteit,
eigendom)
❖ Ze blijk geeft van onwil om door die waarde geleid te worden, disrespect
❖ De schending ernstig genoeg is om publiek bestraft te worden.
Hij benadrukt dat niet elk moreel tekort strafwaardig is. Kleine overtredingen of fouten
uit onachtzaamheid zijn moreel verkeerd, maar niet ernstig genoeg om de symbolische
zwaarte van staatsstraf te dragen. Straf is dus niet alleen een reactie op schade, maar op
de morele houding die de dader uitdrukt.
De rol van de staat
De staat bestraft niet omdat hij het slachtoffer is, maar omdat hij de morele instantie
van de gemeenschap vertegenwoordigt. Door een dader te veroordelen spreekt de
gemeenschap officieel uit dat een belangrijke waarde is geschonden. Daarom moet
staatsstraf worden beperkt tot belangrijke waarden en ernstige schendingen: een
veroordeling heeft een groot expressief gewicht.
→ Lamond koppelt dit aan praktische grenzen: rechtssystemen zijn feilbaar, bewijs is
beperkt, processen kostbaar, wat betekent dat alleen waar de ernst en duidelijkheid
groot genoeg zijn, strafrecht een passende reactie is.
