Hoorcollege 1
Introductie
In de cognitieve psychologie wordt de geest en cognitieve processen bestudeerd door
mentale processen te onderzoeken en functionele verklaringen te zoeken. Deze
verklaringen worden gegeven aan de hand van procesmodellen die de interactie tussen
verschillende onderdelen laten zien.
In de biologische psychologie wordt de rol van de hersenen onderzocht in mentale
processen (bijv. neuronen en genen) met behulp van structurele modellen die de manier
tonen waarop verschillende hersengebieden communiceren.
Cognitieve neurowetenschap is de integratie van cognitieve- en biologische
psychologie met als doel de hersenmechanismen die achter cognitieve functies liggen
te begrijpen. Dit is een jonge wetenschap en bestaat sinds 1990. Dit veld groeide door
technologische vooruitgang zoals fMRI (1990) en PET (1980) en daagt de lichaam-geest
dualisme uit. De lichaam-geest dualisme is de overtuiging dat geest en lichaam aparte
dingen zijn en deze overtuiging was lang dominant. Nu: de geest is wat ons brein doet.
Historische basis van cognitieve psychologie
Begin 20ste eeuw vond een verschuiving plaats van behaviorisme (1900-1950), dat zich
uitsluitend richtte op observeerbaar gedrag en de mentale processen negeerde, naar
cognitieve psychologie. Deze verschuiving staat ook wel bekend als de cognitieve
revolutie. We leerde dat we de mind niet zomaar konden negeren. De computer als
informatieverwerker (input -> processing -> output) werd gebruikt als metafoor voor het
menselijke cognitieve proces (1954), dit werd gezien als de start van de cognitieve
psychologie (1960).
Aanvulling van de historische basis van cognitieve psychologie uit de syllabus
,Wundt wordt vaak de vader van de experimentele psychologie genoemd. Samen met
Titchener wilde hij de structuur van de geest ontdekken. Ze gebruikten hiervoor
introspectie -> het kijken van een persoon in de eigen geest en het vertellen wat
diegenen daar ‘ziet’.
In het begin van de 20ste eeuw had Watson kritiek op introspectie. Er was geen manier
om de resultaten te verifiëren en de variabiliteit tussen resultaten was groot. Dit kon
komen door verschillen in de geest of verschillen in de manier waarop de inhoud van de
geest werd gerapporteerd. Watson stelde voor dat observeerbaar gedrag zou worden
onderzocht en dit werd bekend als het behaviorisme. Er werd onderzocht hoe gedrag
werd gevormd door ervaringen, hoe mensen reageren op de omgeving en hoe gedrag
verandert wanneer mensen leren over de relatie tussen verschillende stimuli. Veel
onderzoek ging over conditionering.
Watson voerde een experiment uit met kleine Albert waar hij door klassieke
conditionering bang werd gemaakt voor een rat.
Skinner geloofde dat operante conditionering zelfs de productie en het verstaan van taal
kon uitleggen. Wanneer een kind begint met praten, zullen ouders dit aanmoedigen en
de aandacht die het kind krijgt kan worden gezien als een beloning. Chomsky vond dit te
ver gaan. Volgens hem hebben mensen een aangeboren vermogen om taal te leren. Ook
zijn er een paar algemene kenmerken van grammatica in verschillende talen en volgens
Chomsky wees dit op het aangeboren vermogen om taal te leren.
Richting cognitieve psychologie
De cognitieve revolutie werd gekenmerkt door de bijdragen van onder andere Chomsky,
een taalkundige die taal beschouwde als een complex creatief proces, dat niet verklaard
kon worden in termen van het behaviorisme, zoals met conditionering. Hieruit kon
geconcludeerd worden dat er ook mentale processen moeten zijn. Ook Edward Tolman
leverde een belangrijke bijdrage door het concept van een cognitieve map te
introduceren en aan te tonen dat leren leidt tot het vormen van interne representaties en
niet slechts tot stimulus-respons associaties (conditionering).
Behavioristen dachten dat de rat leerde
dat hij rechts moet gaan voor eten, maar wanneer de rat in een andere arm werd
geplaats wist hij ook de weg naar het voedsel door linksaf te slaan, dus de rat had een
cognitieve map van de omgeving opgeslagen. Deze cognitieve map gaat tegen het
behaviorisme in, want zij dachten dat dit gedrag te verklaren was door conditionering en
niet door mentale processen.
,Broadbent ontwikkelde een cognitief model, genaamd het filtermodel van aandacht.
Dit model stelde dat aandacht een gelimiteerde capaciteit had. Het belangrijkste
onderdeel van dit model is de selectieve filter. Informatie van de zintuigen wordt kort
opgeslagen in het sensorisch geheugen en een klein deel daarvan komt door de
selectieve filter heen, zodat het verder verwerkt kan worden.
Sternbergs onderzoek naar kortetermijngeheugen (1966) toonde aan dat reactietijden
lineair toenemen met de geheugengrootte, wat wijst op een serieel scanproces. Hij liet
een combinatie van letters zien en liet daarna een letter zien en de participant moest
zeggen of deze wel of niet in de combinatie voorkwam.
Hiermee kan je bereken hoelang het duurt om het kortetermijngeheugen te scannen. Bij
elke extra letter komt er 40 m/s reactietijd bij, dus de scansnelheid in het
kortetermijngeheugen is 40 milliseconden per item.
Deze onderzoeken laten zien dat er mentale processen bestaan en dat je deze kan
onderzoeken.
Cognitieve psychologie = gaat van behavioristische stimulus-response relaties naar een
benadering die gedrag uitlegt in termen van de mentale processen.
➔ Om complex cognitief gedrag te begrijpen:
- Meet je observeerbaar gedrag, dit is nog hetzelfde als bij behaviorisme.
- Je trekt conclusies over onderliggende cognitieve activiteit.
- Bepaald wat dit gedrag zegt over hoe de geest werkt.
➔ Aannames van de cognitieve psychologie:
- Mentale processen bestaan.
- Mentale processen kunnen bestudeerd worden op een wetenschappelijke
manier.
, - Mensen zijn actieve informatieverwerkers (computer metafoor).
Tijdlijn met gebeurtenissen die verband houden met de afname van de invloed van het
behaviorisme (boven de lijn) en gebeurtenissen die hebben geleid tot de ontwikkeling
van de informatieverwerkingsbenadering van de cognitieve psychologie (onder de lijn).
Historische basis van biologische psychologie
De ablatiemethode (Flourens, 1815) hielp bij het begrijpen van hersenfuncties door
gedragsveranderingen te observeren na het verwijderen van hersengebieden.
Ungerleider en Mishkin deden onderzoek naar apen waarbij een ablatie van de
temporale of de pariëtale kwab werd gedaan. Purkinjecellen werden geïdentificeerd in
het cerebellum (1837), wat leidde tot een vroege ontdekking van neuronen. Darwin’s
evolutietheorie (1859) beïnvloedde het begrip van hersenstructuur en -functie.
Hersenstructuren en -functies ontstaan door een evolutionaire reden, we kunnen dus
verschillende hersenstructuren bestuderen en waarom deze belangrijk zijn. Het
onderzoek van Fritsch & Hitsig’s (1870) naar de effecten van elektrische stimulatie
toonde aan dat specifieke hersengebieden specifieke functies controleren. Dit werkt
vooral bij motor cortex, omdat de stimulatie van dit gebied duidelijke observeerbare
effecten heeft. Andere belangrijke ontdekkingen zijn Broca en Wernicke’s, die
vaststelden dat taalproductie en taalbegrip afhankelijk zijn van specifieke
hersengebieden. Broca is een gebied in de linker frontale kwab die verantwoordelijk is
voor taalproductie. Wernicke ligt in de linker temporale kwab en is verantwoordelijk voor
het begrijpen van taal. Henry Molaison ervoer geheugenverlies door de verwijdering van
zijn mediale temporale kwab, wat de rol van de hippocampus in het
langetermijngeheugen benadrukte. Hij kon geen nieuwe langetermijn herinneringen
vormen en kon geen herinneringen van voor de operatie uit het langetermijngeheugen
ophalen. Wanneer epilepsie heel heftig is kan ook de mediale temporale kwab
verwijderd worden. Penfields (1954) experimenten met cortex stimulatie hielpen bij het
in kaart brengen van hersengebieden die verband houden met sensorische en
motorische functies, wat bijdroeg aan kennis over de lokalisatie van hersenfuncties.
Introductie
In de cognitieve psychologie wordt de geest en cognitieve processen bestudeerd door
mentale processen te onderzoeken en functionele verklaringen te zoeken. Deze
verklaringen worden gegeven aan de hand van procesmodellen die de interactie tussen
verschillende onderdelen laten zien.
In de biologische psychologie wordt de rol van de hersenen onderzocht in mentale
processen (bijv. neuronen en genen) met behulp van structurele modellen die de manier
tonen waarop verschillende hersengebieden communiceren.
Cognitieve neurowetenschap is de integratie van cognitieve- en biologische
psychologie met als doel de hersenmechanismen die achter cognitieve functies liggen
te begrijpen. Dit is een jonge wetenschap en bestaat sinds 1990. Dit veld groeide door
technologische vooruitgang zoals fMRI (1990) en PET (1980) en daagt de lichaam-geest
dualisme uit. De lichaam-geest dualisme is de overtuiging dat geest en lichaam aparte
dingen zijn en deze overtuiging was lang dominant. Nu: de geest is wat ons brein doet.
Historische basis van cognitieve psychologie
Begin 20ste eeuw vond een verschuiving plaats van behaviorisme (1900-1950), dat zich
uitsluitend richtte op observeerbaar gedrag en de mentale processen negeerde, naar
cognitieve psychologie. Deze verschuiving staat ook wel bekend als de cognitieve
revolutie. We leerde dat we de mind niet zomaar konden negeren. De computer als
informatieverwerker (input -> processing -> output) werd gebruikt als metafoor voor het
menselijke cognitieve proces (1954), dit werd gezien als de start van de cognitieve
psychologie (1960).
Aanvulling van de historische basis van cognitieve psychologie uit de syllabus
,Wundt wordt vaak de vader van de experimentele psychologie genoemd. Samen met
Titchener wilde hij de structuur van de geest ontdekken. Ze gebruikten hiervoor
introspectie -> het kijken van een persoon in de eigen geest en het vertellen wat
diegenen daar ‘ziet’.
In het begin van de 20ste eeuw had Watson kritiek op introspectie. Er was geen manier
om de resultaten te verifiëren en de variabiliteit tussen resultaten was groot. Dit kon
komen door verschillen in de geest of verschillen in de manier waarop de inhoud van de
geest werd gerapporteerd. Watson stelde voor dat observeerbaar gedrag zou worden
onderzocht en dit werd bekend als het behaviorisme. Er werd onderzocht hoe gedrag
werd gevormd door ervaringen, hoe mensen reageren op de omgeving en hoe gedrag
verandert wanneer mensen leren over de relatie tussen verschillende stimuli. Veel
onderzoek ging over conditionering.
Watson voerde een experiment uit met kleine Albert waar hij door klassieke
conditionering bang werd gemaakt voor een rat.
Skinner geloofde dat operante conditionering zelfs de productie en het verstaan van taal
kon uitleggen. Wanneer een kind begint met praten, zullen ouders dit aanmoedigen en
de aandacht die het kind krijgt kan worden gezien als een beloning. Chomsky vond dit te
ver gaan. Volgens hem hebben mensen een aangeboren vermogen om taal te leren. Ook
zijn er een paar algemene kenmerken van grammatica in verschillende talen en volgens
Chomsky wees dit op het aangeboren vermogen om taal te leren.
Richting cognitieve psychologie
De cognitieve revolutie werd gekenmerkt door de bijdragen van onder andere Chomsky,
een taalkundige die taal beschouwde als een complex creatief proces, dat niet verklaard
kon worden in termen van het behaviorisme, zoals met conditionering. Hieruit kon
geconcludeerd worden dat er ook mentale processen moeten zijn. Ook Edward Tolman
leverde een belangrijke bijdrage door het concept van een cognitieve map te
introduceren en aan te tonen dat leren leidt tot het vormen van interne representaties en
niet slechts tot stimulus-respons associaties (conditionering).
Behavioristen dachten dat de rat leerde
dat hij rechts moet gaan voor eten, maar wanneer de rat in een andere arm werd
geplaats wist hij ook de weg naar het voedsel door linksaf te slaan, dus de rat had een
cognitieve map van de omgeving opgeslagen. Deze cognitieve map gaat tegen het
behaviorisme in, want zij dachten dat dit gedrag te verklaren was door conditionering en
niet door mentale processen.
,Broadbent ontwikkelde een cognitief model, genaamd het filtermodel van aandacht.
Dit model stelde dat aandacht een gelimiteerde capaciteit had. Het belangrijkste
onderdeel van dit model is de selectieve filter. Informatie van de zintuigen wordt kort
opgeslagen in het sensorisch geheugen en een klein deel daarvan komt door de
selectieve filter heen, zodat het verder verwerkt kan worden.
Sternbergs onderzoek naar kortetermijngeheugen (1966) toonde aan dat reactietijden
lineair toenemen met de geheugengrootte, wat wijst op een serieel scanproces. Hij liet
een combinatie van letters zien en liet daarna een letter zien en de participant moest
zeggen of deze wel of niet in de combinatie voorkwam.
Hiermee kan je bereken hoelang het duurt om het kortetermijngeheugen te scannen. Bij
elke extra letter komt er 40 m/s reactietijd bij, dus de scansnelheid in het
kortetermijngeheugen is 40 milliseconden per item.
Deze onderzoeken laten zien dat er mentale processen bestaan en dat je deze kan
onderzoeken.
Cognitieve psychologie = gaat van behavioristische stimulus-response relaties naar een
benadering die gedrag uitlegt in termen van de mentale processen.
➔ Om complex cognitief gedrag te begrijpen:
- Meet je observeerbaar gedrag, dit is nog hetzelfde als bij behaviorisme.
- Je trekt conclusies over onderliggende cognitieve activiteit.
- Bepaald wat dit gedrag zegt over hoe de geest werkt.
➔ Aannames van de cognitieve psychologie:
- Mentale processen bestaan.
- Mentale processen kunnen bestudeerd worden op een wetenschappelijke
manier.
, - Mensen zijn actieve informatieverwerkers (computer metafoor).
Tijdlijn met gebeurtenissen die verband houden met de afname van de invloed van het
behaviorisme (boven de lijn) en gebeurtenissen die hebben geleid tot de ontwikkeling
van de informatieverwerkingsbenadering van de cognitieve psychologie (onder de lijn).
Historische basis van biologische psychologie
De ablatiemethode (Flourens, 1815) hielp bij het begrijpen van hersenfuncties door
gedragsveranderingen te observeren na het verwijderen van hersengebieden.
Ungerleider en Mishkin deden onderzoek naar apen waarbij een ablatie van de
temporale of de pariëtale kwab werd gedaan. Purkinjecellen werden geïdentificeerd in
het cerebellum (1837), wat leidde tot een vroege ontdekking van neuronen. Darwin’s
evolutietheorie (1859) beïnvloedde het begrip van hersenstructuur en -functie.
Hersenstructuren en -functies ontstaan door een evolutionaire reden, we kunnen dus
verschillende hersenstructuren bestuderen en waarom deze belangrijk zijn. Het
onderzoek van Fritsch & Hitsig’s (1870) naar de effecten van elektrische stimulatie
toonde aan dat specifieke hersengebieden specifieke functies controleren. Dit werkt
vooral bij motor cortex, omdat de stimulatie van dit gebied duidelijke observeerbare
effecten heeft. Andere belangrijke ontdekkingen zijn Broca en Wernicke’s, die
vaststelden dat taalproductie en taalbegrip afhankelijk zijn van specifieke
hersengebieden. Broca is een gebied in de linker frontale kwab die verantwoordelijk is
voor taalproductie. Wernicke ligt in de linker temporale kwab en is verantwoordelijk voor
het begrijpen van taal. Henry Molaison ervoer geheugenverlies door de verwijdering van
zijn mediale temporale kwab, wat de rol van de hippocampus in het
langetermijngeheugen benadrukte. Hij kon geen nieuwe langetermijn herinneringen
vormen en kon geen herinneringen van voor de operatie uit het langetermijngeheugen
ophalen. Wanneer epilepsie heel heftig is kan ook de mediale temporale kwab
verwijderd worden. Penfields (1954) experimenten met cortex stimulatie hielpen bij het
in kaart brengen van hersengebieden die verband houden met sensorische en
motorische functies, wat bijdroeg aan kennis over de lokalisatie van hersenfuncties.
