,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 inleiding in de sociale zekerheid ....................................................................3
1.1 Inleiding .................................................................................................................... 3
1.2 driedeling .................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 3 Zorg ............................................................................................................... 6
3.1 Inleiding .................................................................................................................... 6
3.2 Zorgverzekeringswet ................................................................................................ 6
3.3 Wet langdurige zorg .................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Arbeidsongeschiktheid .................................................................................11
4.1 Inleiding .................................................................................................................. 11
4.2 Arbeidsongeschiktheid ex art. 7:629 BW ................................................................12
4.3 Ziektewet ................................................................................................................ 19
4.4 Wet WIA .................................................................................................................. 25
4.6 Verschillen tussen WAO en Wet WIA .......................................................................30
4.8 Toeslagenwet ........................................................................................................ 31
Hoofdstuk 5 Werkloosheid ............................................................................................... 33
5.1 Inleiding .................................................................................................................. 33
5.2 Werkloosheidswet ................................................................................................... 33
5.3 IOAW en IOW .......................................................................................................... 48
Hoofstuk 7 Ouderdom ...................................................................................................... 51
7.1 Inleiding .................................................................................................................. 51
7.2 Kring van verzekerden ............................................................................................ 51
7.3 Opbouw AOW-pensioen .......................................................................................... 52
7.4 Hoogte van het pensioen ........................................................................................52
7.5 Samenlevingsvormen ............................................................................................. 52
7.6 Uitvoering en aanvraag van de uitkering ................................................................54
7.7 Herziening, terugvordering en boete ......................................................................54
7.8 Einde AOW-pensioen .............................................................................................. 55
Hoofdstuk 8 Overlijden .................................................................................................... 55
8.1 Inleiding .................................................................................................................. 55
8.2 Kring van verzekerden ............................................................................................ 55
8.3 Twee verschillende uitkeringen ..............................................................................56
8.4 Ingang en uitvoering van de uitkering ....................................................................58
2
,HOOFDSTUK 1 INLEIDING IN DE SOCIALE ZEKERHEID
1.1 INLEIDING
SOLIDARITEIT
Ieder mens komt in zijn leven in aanmerking met sociale risico´s. Denk maar aan de
kosten die voortvloeien uit bijvoorbeeld een bezoek aan de huisarts of specialist, of aan
het wegvallen van een inkomen ten gevolge van het verloren gaan van werk. Het
bereiken van de huidige pensioengerechtigde leeftijd is voor veel meer mensen
weggelegd dan pakweg zeventig jaar geleden. De sociale zekerheid zorgt ervoor dat de
sociale risico's die een individu loopt zo veel mogelijk worden verdeeld over alle
werknemers en werkgevers of zelfs alle inwoners van Nederland. Een belangrijk
uitgangspunt van sociale zekerheid is dan ook de collectiviteit en de solidariteit: door
middel van wetgeving gezamenlijk dragen van de individuele risico's
VERZORGINGSSTAAT
Uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid is dat de overheid een belangrijke rol
speelt bij het opvangen van de verschillende sociale risico's. We noemen dit kortweg de
verzorgingsstaat. In die verzorgingsstaat rust op de overheid de verplichting om de
burger te vrijwaren tegen een gebrek aan gezondheid, een gebrek aan inkomen,
enzovoort.
INKOMENSZEKERHEID
Het fundament van de sociale zekerheid is in de eerste plaats inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Valt het inkomen weg vanwege werkloosheid, langdurige
arbeidsongeschiktheid of ouderdom, dan zorgen respectievelijk de Werkloosheidswet
(WW), de Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA) en de Algemene
Ouderdomswet (AOW) ervoor dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een
inkomen in de vorm van een periodieke, meestal maandelijkse uitkering om het verlies
aan inkomen op te vangen. Voor diegene die vanaf jongs af aan wegens medische
redenen nooit in staat is geweest om een inkomen te verdienen, geldt de Wajong (Wet
arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten).
COLLECTIVITEIT
De grondgedachte van sociale zekerheid (collectiviteit en solidariteit) valt en staat bij de
maatschappelijke en politieke bereidheid gezamenlijk financieel bij te dragen aan behoud
van het stelsel. Die bereidheid is niet alleen in het belang van anderen (solidariteit met
de medemens), maar ook in het belang van jezelf.
De belasting- en premiedruk in Nederland is hoog; op het brutosalaris wordt ongeveer
een derde inhouden aan belastingen en premies. Daardoor zijn de loonkosten voor
werkgevers relatief hoog en is het verschil tussen net bruto- en nettoloon voor
werknemers groot. Om ervoor te zorgen dat men bereid is en blijft om het stelsel van
sociale zekerheid in stand te houden is in de loop der tijd steeds meer aandacht gekomen
voor het weer aan het werk helpen van uitkeringsgerechtigden en voor fraudebestrijding.
EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID
De overheid doet tegenwoordig een groter beroep op de eigen verantwoordelijkheid van
de burger dan voorheen. Deze ontwikkeling is pas in de laatste vijftien jaar ingezet, met
3
, als voorlopig eindpunt de totstandkoming van de Participatiewet in 2015 en de
wijzigingen in de zorg, waaronder de nieuwe Wmo. Aangeduid als Wmo 2015. Volgens
sommigen is daardoor een einde gekomen aan de verzorgingsstaat, volgens anderen
bestaat deze nog wel degelijk, maar wordt hij steeds meer uitgekleed.
1.2 DRIEDELING
In de sociale zekerheid maken we een onderscheid tussen werknemersverzekeringen,
volksverzekeringen en sociale voorzieningen. Deze driedeling heeft te maken met;
De kring van verzekerden (personele werkingssfeer): Wie is verzekerd en dus
rechthebbend
De financiering: Wie betaalt (de overheid, alle inwoners van Nederland,
werkgevers en/of werknemers)
De voorwaarden: Wat is de hoogte en de duur van de uitkering en kent de
regeling een (partner)inkomenstoets en/of een vermogenstoets
VERPLICHT SYSTEEM
Bij de zogenoemde werknemers- en volksverzekeringen gaat het om verplichte
verzekeringen. De verzekering gaat van rechtswege, dat wil zeggen automatisch.
Iedereen die in Nederland woont/werkt, betaalt in principe mee aan het systeem. De Zvw
vormt een uitzondering op de regel dat de verzekering van rechtswege ingaat.
Bij sociale voorzieningen gaat het niet om een verplichte verzekering, maar om een
voorziening die betaalt wordt uit de algemene middelen.
1.2.1 Werknemersverzekeringen
De kenmerken van een werknemersverzekering zijn;
Bij een werknemersverzekering zijn werknemers verzekerd. In de regel zijn dat
personen die op grond van een arbeidsovereenkomst werkzaam zijn. Zij zijn
verplicht verzekerd. Daarbij geldt het territorialiteitsbeginsel. Een persoon die in
België woont maar in Nederland werkt, is verzekerd voor de Nederlandse
werknemersverzekeringen.
De financiering gebeurt doordat werknemers en/of werkgevers de premie,
gebaseerd op het loon van de werknemer betalen.
Uitvoering geschiedt door het UWV
In het algemeen is de hoogte van de uitkering afgeleid van het dagloon
(loongerelateerd). Het dagloon is meestal het in het afgelopen jaar gemiddeld per
dag verdiende salaris tot het maximumdagloon. Er is dus een directe koppeling
tussen de hoogte van het salaris en de te ontvangen uitkering. De u8itkering
betreft een individuele uitkering en houdt dan ook geen rekening met het feit dat
de uitkeringsgerechtigde een vermogen heeft, dan wel een partner met inkomen
of vermogen. Anders gezegd: de werknemersverzekeringen kennen geen
partnerinkomenstoets en geen vermogenstoets.
De loongerelateerde uitkering is in duur beperkt en meestal afhankelijk van het
arbeidsverleden
4
Hoofdstuk 1 inleiding in de sociale zekerheid ....................................................................3
1.1 Inleiding .................................................................................................................... 3
1.2 driedeling .................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 3 Zorg ............................................................................................................... 6
3.1 Inleiding .................................................................................................................... 6
3.2 Zorgverzekeringswet ................................................................................................ 6
3.3 Wet langdurige zorg .................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Arbeidsongeschiktheid .................................................................................11
4.1 Inleiding .................................................................................................................. 11
4.2 Arbeidsongeschiktheid ex art. 7:629 BW ................................................................12
4.3 Ziektewet ................................................................................................................ 19
4.4 Wet WIA .................................................................................................................. 25
4.6 Verschillen tussen WAO en Wet WIA .......................................................................30
4.8 Toeslagenwet ........................................................................................................ 31
Hoofdstuk 5 Werkloosheid ............................................................................................... 33
5.1 Inleiding .................................................................................................................. 33
5.2 Werkloosheidswet ................................................................................................... 33
5.3 IOAW en IOW .......................................................................................................... 48
Hoofstuk 7 Ouderdom ...................................................................................................... 51
7.1 Inleiding .................................................................................................................. 51
7.2 Kring van verzekerden ............................................................................................ 51
7.3 Opbouw AOW-pensioen .......................................................................................... 52
7.4 Hoogte van het pensioen ........................................................................................52
7.5 Samenlevingsvormen ............................................................................................. 52
7.6 Uitvoering en aanvraag van de uitkering ................................................................54
7.7 Herziening, terugvordering en boete ......................................................................54
7.8 Einde AOW-pensioen .............................................................................................. 55
Hoofdstuk 8 Overlijden .................................................................................................... 55
8.1 Inleiding .................................................................................................................. 55
8.2 Kring van verzekerden ............................................................................................ 55
8.3 Twee verschillende uitkeringen ..............................................................................56
8.4 Ingang en uitvoering van de uitkering ....................................................................58
2
,HOOFDSTUK 1 INLEIDING IN DE SOCIALE ZEKERHEID
1.1 INLEIDING
SOLIDARITEIT
Ieder mens komt in zijn leven in aanmerking met sociale risico´s. Denk maar aan de
kosten die voortvloeien uit bijvoorbeeld een bezoek aan de huisarts of specialist, of aan
het wegvallen van een inkomen ten gevolge van het verloren gaan van werk. Het
bereiken van de huidige pensioengerechtigde leeftijd is voor veel meer mensen
weggelegd dan pakweg zeventig jaar geleden. De sociale zekerheid zorgt ervoor dat de
sociale risico's die een individu loopt zo veel mogelijk worden verdeeld over alle
werknemers en werkgevers of zelfs alle inwoners van Nederland. Een belangrijk
uitgangspunt van sociale zekerheid is dan ook de collectiviteit en de solidariteit: door
middel van wetgeving gezamenlijk dragen van de individuele risico's
VERZORGINGSSTAAT
Uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid is dat de overheid een belangrijke rol
speelt bij het opvangen van de verschillende sociale risico's. We noemen dit kortweg de
verzorgingsstaat. In die verzorgingsstaat rust op de overheid de verplichting om de
burger te vrijwaren tegen een gebrek aan gezondheid, een gebrek aan inkomen,
enzovoort.
INKOMENSZEKERHEID
Het fundament van de sociale zekerheid is in de eerste plaats inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Valt het inkomen weg vanwege werkloosheid, langdurige
arbeidsongeschiktheid of ouderdom, dan zorgen respectievelijk de Werkloosheidswet
(WW), de Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA) en de Algemene
Ouderdomswet (AOW) ervoor dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een
inkomen in de vorm van een periodieke, meestal maandelijkse uitkering om het verlies
aan inkomen op te vangen. Voor diegene die vanaf jongs af aan wegens medische
redenen nooit in staat is geweest om een inkomen te verdienen, geldt de Wajong (Wet
arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten).
COLLECTIVITEIT
De grondgedachte van sociale zekerheid (collectiviteit en solidariteit) valt en staat bij de
maatschappelijke en politieke bereidheid gezamenlijk financieel bij te dragen aan behoud
van het stelsel. Die bereidheid is niet alleen in het belang van anderen (solidariteit met
de medemens), maar ook in het belang van jezelf.
De belasting- en premiedruk in Nederland is hoog; op het brutosalaris wordt ongeveer
een derde inhouden aan belastingen en premies. Daardoor zijn de loonkosten voor
werkgevers relatief hoog en is het verschil tussen net bruto- en nettoloon voor
werknemers groot. Om ervoor te zorgen dat men bereid is en blijft om het stelsel van
sociale zekerheid in stand te houden is in de loop der tijd steeds meer aandacht gekomen
voor het weer aan het werk helpen van uitkeringsgerechtigden en voor fraudebestrijding.
EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID
De overheid doet tegenwoordig een groter beroep op de eigen verantwoordelijkheid van
de burger dan voorheen. Deze ontwikkeling is pas in de laatste vijftien jaar ingezet, met
3
, als voorlopig eindpunt de totstandkoming van de Participatiewet in 2015 en de
wijzigingen in de zorg, waaronder de nieuwe Wmo. Aangeduid als Wmo 2015. Volgens
sommigen is daardoor een einde gekomen aan de verzorgingsstaat, volgens anderen
bestaat deze nog wel degelijk, maar wordt hij steeds meer uitgekleed.
1.2 DRIEDELING
In de sociale zekerheid maken we een onderscheid tussen werknemersverzekeringen,
volksverzekeringen en sociale voorzieningen. Deze driedeling heeft te maken met;
De kring van verzekerden (personele werkingssfeer): Wie is verzekerd en dus
rechthebbend
De financiering: Wie betaalt (de overheid, alle inwoners van Nederland,
werkgevers en/of werknemers)
De voorwaarden: Wat is de hoogte en de duur van de uitkering en kent de
regeling een (partner)inkomenstoets en/of een vermogenstoets
VERPLICHT SYSTEEM
Bij de zogenoemde werknemers- en volksverzekeringen gaat het om verplichte
verzekeringen. De verzekering gaat van rechtswege, dat wil zeggen automatisch.
Iedereen die in Nederland woont/werkt, betaalt in principe mee aan het systeem. De Zvw
vormt een uitzondering op de regel dat de verzekering van rechtswege ingaat.
Bij sociale voorzieningen gaat het niet om een verplichte verzekering, maar om een
voorziening die betaalt wordt uit de algemene middelen.
1.2.1 Werknemersverzekeringen
De kenmerken van een werknemersverzekering zijn;
Bij een werknemersverzekering zijn werknemers verzekerd. In de regel zijn dat
personen die op grond van een arbeidsovereenkomst werkzaam zijn. Zij zijn
verplicht verzekerd. Daarbij geldt het territorialiteitsbeginsel. Een persoon die in
België woont maar in Nederland werkt, is verzekerd voor de Nederlandse
werknemersverzekeringen.
De financiering gebeurt doordat werknemers en/of werkgevers de premie,
gebaseerd op het loon van de werknemer betalen.
Uitvoering geschiedt door het UWV
In het algemeen is de hoogte van de uitkering afgeleid van het dagloon
(loongerelateerd). Het dagloon is meestal het in het afgelopen jaar gemiddeld per
dag verdiende salaris tot het maximumdagloon. Er is dus een directe koppeling
tussen de hoogte van het salaris en de te ontvangen uitkering. De u8itkering
betreft een individuele uitkering en houdt dan ook geen rekening met het feit dat
de uitkeringsgerechtigde een vermogen heeft, dan wel een partner met inkomen
of vermogen. Anders gezegd: de werknemersverzekeringen kennen geen
partnerinkomenstoets en geen vermogenstoets.
De loongerelateerde uitkering is in duur beperkt en meestal afhankelijk van het
arbeidsverleden
4
