Kennislijn Taal
DT (2024-2025)
,Table of Contents
Beginnende geletterdheid.............................................................6
Tussendoelen beginnende geletterdheid (SLO)......................................6
Taalbewustzijn en alfabetisch principe.............................................................................6
Fonologisch en fonemisch bewustzijn...............................................................................6
Letterkennis...................................................................................................................... 7
Functioneel lezen en schrijven.......................................................................................... 7
Boekoriëntatie en verhaalbegrip.......................................................................................7
Functies van geschreven taal........................................................................................... 7
Relatie tussen gesproken en geschreven taal...................................................................7
Fonologisch coherentiemodel...............................................................8
Waarom is spellen moeilijker dan lezen?..........................................................................8
Consequenties voor de leerkracht....................................................................................8
Leesvoorwaarden................................................................................9
Cognitieve voorwaarden................................................................................................... 9
Sociaal-emotionele voorwaarden......................................................................................9
Motorische voorwaarden................................................................................................... 9
De 4 voorleesvormen.........................................................................10
Interactief voorlezen....................................................................................................... 10
Herhaald voorlezen......................................................................................................... 10
Belevend voorlezen........................................................................................................ 11
Literair voorlezen............................................................................................................ 11
Multisensorieel leren..........................................................................12
Waarom is multisensorieel leren belangrijk bij geletterdheid?........................................12
Voorbeelden................................................................................................................... 12
Aanvankelijk lezen......................................................................13
Veilig Leren Lezen..............................................................................13
Lijn 3.................................................................................................14
Belangrijk verschil in visie..................................................................15
Deelvaardigheden van aanvankelijk lezen...........................................15
Auditieve deelvaardigheden (klanken)...........................................................................15
Visuele deelvaardigheden (lettervorm en woordbeeld)..................................................16
Waarom zijn deze deelvaardigheden belangrijk?...........................................................16
Voortgezet technisch lezen.........................................................17
Doelen voortgezet technisch lezen......................................................17
Doelen............................................................................................................................ 17
Voortgezet technisch lezen binnen de taalontwikkeling.................................................17
Instructieprincipes van gevorderde geletterdheid................................19
Zes instructieprincipes voor gevorderde geletterdheid...................................................19
, Waarom zijn deze principes belangrijk?..........................................................................19
Leesstrategieën van het voortgezet technisch lezen............................20
De zes leesstrategieën.................................................................................................... 20
Leesvormen voor technisch lezen.......................................................21
Overzicht van veelgebruikte leesvormen........................................................................21
AVI-toets en DMT...............................................................................22
AVI-toets......................................................................................................................... 22
DMT................................................................................................................................ 23
Verschil AVI vs. DMT....................................................................................................... 23
Voordrachtsaspecten van vloeiend lezen.............................................23
De negen Voordrachtsaspecten......................................................................................24
Stellen....................................................................................... 25
Basisdidactiek bij stellen....................................................................25
Vijf fasen van het schrijfproces (vijffasenmodel).............................................................25
Waarom is deze aanpak effectief?..................................................................................26
Kenmerken van een goede schrijfopdracht..........................................26
Schrijfportfolio en taalrondes.............................................................27
Wat is een schrijfportfolio?..............................................................................................27
Wat zijn taalrondes?....................................................................................................... 27
Schrijfproduct en schrijfproces...........................................................28
Wat wordt bedoeld met schrijfproduct en schrijfproces?................................................28
Waarom is aandacht voor beide belangrijk?...................................................................28
ICT bij stellen.....................................................................................29
ICT als communicatiemiddel........................................................................................... 29
ICT als didactisch hulpmiddel......................................................................................... 30
ICT als publicatiemiddel.................................................................................................. 30
Voorbeeldteksten..............................................................................30
8 basisgenres voor het basisonderwijs................................................31
Verhalende teksten (gericht op beleving).......................................................................31
Informatieve teksten (gericht op uitleg of feiten)...........................................................31
Waarderende teksten (gericht op mening of afweging)..................................................31
Jeugdliteratuur...........................................................................32
Leescirkel van Aiden Chambers...........................................................32
Kiezen............................................................................................................................. 32
Lezen.............................................................................................................................. 32
Reageren........................................................................................................................ 32
Leesplezier........................................................................................33
Wat kun je als leerkracht doen?......................................................................................33
Leesgesprekken.................................................................................33
Kenmerken van een effectief leesgesprek......................................................................33
, Rol van de leerkracht...................................................................................................... 33
Voorbeelden van effectieve vragen................................................................................34
Boekkeuze.........................................................................................34
Wat doet de leerkracht?................................................................................................. 34
Voorleesvormen.................................................................................34
Interactief voorlezen....................................................................................................... 34
Herhaald voorlezen......................................................................................................... 34
Belevend voorlezen........................................................................................................ 35
Literair voorlezen............................................................................................................ 35
Vrij lezen...........................................................................................35
Waarom is vrij lezen belangrijk?.....................................................................................35
Kenmerken van effectief vrij lezen..................................................................................35
Digitale prentenboeken en luisterboeken............................................36
Voordelen van digitale boeken.......................................................................................36
Beoordelingscriteria jeugdliteratuur...................................................36
Belangrijke criteria.......................................................................................................... 36
Bibliotheek op School.........................................................................37
Bouwstenen van de Bibliotheek op School......................................................................37
Taalbeschouwing........................................................................38
Taalbeschouwing in het basisonderwijs...............................................38
Wat is taalbeschouwing?................................................................................................ 38
Taalbeschouwing vs. Taalbeheersing..............................................................................38
Belangrijke uitgangspunten............................................................................................38
Vorm, situatie en betekenis van taal...................................................39
Vorm van taal................................................................................................................. 39
Situatie van taal.............................................................................................................. 39
Betekenis van taal.......................................................................................................... 39
Didactische principes bij taalbeschouwingsonderwijs...........................39
Belangrijke didactische principes....................................................................................40
Inductieve taalbeschouwing – Model van Van Gorp (1997)....................40
Stappen van het model van Van Gorp............................................................................40
Niveaus van het taalsysteem..............................................................41
Overzicht van de niveaus................................................................................................ 41
Spelling.....................................................................................42
Effectief spellingsonderwijs................................................................42
Spellingstrategieën............................................................................43
Fonologische strategie.................................................................................................... 43
Morfologische strategie.................................................................................................. 44
Etymologische strategie.................................................................................................44
Regelstrategie................................................................................................................ 44
DT (2024-2025)
,Table of Contents
Beginnende geletterdheid.............................................................6
Tussendoelen beginnende geletterdheid (SLO)......................................6
Taalbewustzijn en alfabetisch principe.............................................................................6
Fonologisch en fonemisch bewustzijn...............................................................................6
Letterkennis...................................................................................................................... 7
Functioneel lezen en schrijven.......................................................................................... 7
Boekoriëntatie en verhaalbegrip.......................................................................................7
Functies van geschreven taal........................................................................................... 7
Relatie tussen gesproken en geschreven taal...................................................................7
Fonologisch coherentiemodel...............................................................8
Waarom is spellen moeilijker dan lezen?..........................................................................8
Consequenties voor de leerkracht....................................................................................8
Leesvoorwaarden................................................................................9
Cognitieve voorwaarden................................................................................................... 9
Sociaal-emotionele voorwaarden......................................................................................9
Motorische voorwaarden................................................................................................... 9
De 4 voorleesvormen.........................................................................10
Interactief voorlezen....................................................................................................... 10
Herhaald voorlezen......................................................................................................... 10
Belevend voorlezen........................................................................................................ 11
Literair voorlezen............................................................................................................ 11
Multisensorieel leren..........................................................................12
Waarom is multisensorieel leren belangrijk bij geletterdheid?........................................12
Voorbeelden................................................................................................................... 12
Aanvankelijk lezen......................................................................13
Veilig Leren Lezen..............................................................................13
Lijn 3.................................................................................................14
Belangrijk verschil in visie..................................................................15
Deelvaardigheden van aanvankelijk lezen...........................................15
Auditieve deelvaardigheden (klanken)...........................................................................15
Visuele deelvaardigheden (lettervorm en woordbeeld)..................................................16
Waarom zijn deze deelvaardigheden belangrijk?...........................................................16
Voortgezet technisch lezen.........................................................17
Doelen voortgezet technisch lezen......................................................17
Doelen............................................................................................................................ 17
Voortgezet technisch lezen binnen de taalontwikkeling.................................................17
Instructieprincipes van gevorderde geletterdheid................................19
Zes instructieprincipes voor gevorderde geletterdheid...................................................19
, Waarom zijn deze principes belangrijk?..........................................................................19
Leesstrategieën van het voortgezet technisch lezen............................20
De zes leesstrategieën.................................................................................................... 20
Leesvormen voor technisch lezen.......................................................21
Overzicht van veelgebruikte leesvormen........................................................................21
AVI-toets en DMT...............................................................................22
AVI-toets......................................................................................................................... 22
DMT................................................................................................................................ 23
Verschil AVI vs. DMT....................................................................................................... 23
Voordrachtsaspecten van vloeiend lezen.............................................23
De negen Voordrachtsaspecten......................................................................................24
Stellen....................................................................................... 25
Basisdidactiek bij stellen....................................................................25
Vijf fasen van het schrijfproces (vijffasenmodel).............................................................25
Waarom is deze aanpak effectief?..................................................................................26
Kenmerken van een goede schrijfopdracht..........................................26
Schrijfportfolio en taalrondes.............................................................27
Wat is een schrijfportfolio?..............................................................................................27
Wat zijn taalrondes?....................................................................................................... 27
Schrijfproduct en schrijfproces...........................................................28
Wat wordt bedoeld met schrijfproduct en schrijfproces?................................................28
Waarom is aandacht voor beide belangrijk?...................................................................28
ICT bij stellen.....................................................................................29
ICT als communicatiemiddel........................................................................................... 29
ICT als didactisch hulpmiddel......................................................................................... 30
ICT als publicatiemiddel.................................................................................................. 30
Voorbeeldteksten..............................................................................30
8 basisgenres voor het basisonderwijs................................................31
Verhalende teksten (gericht op beleving).......................................................................31
Informatieve teksten (gericht op uitleg of feiten)...........................................................31
Waarderende teksten (gericht op mening of afweging)..................................................31
Jeugdliteratuur...........................................................................32
Leescirkel van Aiden Chambers...........................................................32
Kiezen............................................................................................................................. 32
Lezen.............................................................................................................................. 32
Reageren........................................................................................................................ 32
Leesplezier........................................................................................33
Wat kun je als leerkracht doen?......................................................................................33
Leesgesprekken.................................................................................33
Kenmerken van een effectief leesgesprek......................................................................33
, Rol van de leerkracht...................................................................................................... 33
Voorbeelden van effectieve vragen................................................................................34
Boekkeuze.........................................................................................34
Wat doet de leerkracht?................................................................................................. 34
Voorleesvormen.................................................................................34
Interactief voorlezen....................................................................................................... 34
Herhaald voorlezen......................................................................................................... 34
Belevend voorlezen........................................................................................................ 35
Literair voorlezen............................................................................................................ 35
Vrij lezen...........................................................................................35
Waarom is vrij lezen belangrijk?.....................................................................................35
Kenmerken van effectief vrij lezen..................................................................................35
Digitale prentenboeken en luisterboeken............................................36
Voordelen van digitale boeken.......................................................................................36
Beoordelingscriteria jeugdliteratuur...................................................36
Belangrijke criteria.......................................................................................................... 36
Bibliotheek op School.........................................................................37
Bouwstenen van de Bibliotheek op School......................................................................37
Taalbeschouwing........................................................................38
Taalbeschouwing in het basisonderwijs...............................................38
Wat is taalbeschouwing?................................................................................................ 38
Taalbeschouwing vs. Taalbeheersing..............................................................................38
Belangrijke uitgangspunten............................................................................................38
Vorm, situatie en betekenis van taal...................................................39
Vorm van taal................................................................................................................. 39
Situatie van taal.............................................................................................................. 39
Betekenis van taal.......................................................................................................... 39
Didactische principes bij taalbeschouwingsonderwijs...........................39
Belangrijke didactische principes....................................................................................40
Inductieve taalbeschouwing – Model van Van Gorp (1997)....................40
Stappen van het model van Van Gorp............................................................................40
Niveaus van het taalsysteem..............................................................41
Overzicht van de niveaus................................................................................................ 41
Spelling.....................................................................................42
Effectief spellingsonderwijs................................................................42
Spellingstrategieën............................................................................43
Fonologische strategie.................................................................................................... 43
Morfologische strategie.................................................................................................. 44
Etymologische strategie.................................................................................................44
Regelstrategie................................................................................................................ 44
