Samenvatting Minor
‘De Oncologische Cliënt’
SAMENVATTING + AANTEKENINGEN HOORCOLLEGES
Gemaakt door: Melisa Onal
Opleiding: HBO-Verpleegkunde
School: HAN, Nijmegen
Datum: 2023-2024
,Inhoud
HC Preventie van kanker ........................................................................................................2
HC Behandelmethoden bij kanker ..........................................................................................5
HC Organisatie oncologische zorg ....................................................................................... 12
HC Pathologie ...................................................................................................................... 14
HC Epidemiologie en “Wat is kanker” ................................................................................... 16
HC Chemotherapie ............................................................................................................... 22
HC Borstkanker .................................................................................................................... 26
HC Palliatieve zorg ............................................................................................................... 33
HC Longkanker .................................................................................................................... 36
HC Prostaatkanker ............................................................................................................... 55
HC Hormoontherapie............................................................................................................ 63
HC Hematologische ziektebeelden bij volwassenen (medische aspecten) ........................... 68
HC Het zieke kind................................................................................................................. 78
HC Huidkanker ..................................................................................................................... 87
HC Darmkanker.................................................................................................................. 100
HC Hoofd-halskanker ......................................................................................................... 114
,HC Preventie van kanker
Hoe kanker ontstaat, is nog niet helemaal bekend. Wel is duidelijk dat kanker ontstaat door
een samenspel van exogene en endogene factoren. Naast leefstijlfactoren (roken,
overgewicht, onvoldoende lichaamsbeweging, overmatig alcoholgebruik en onverstandig
zongedrag), dragen ook een verminderd afweersysteem, infecties (hepatitis B/HPV), leeftijd
en erfelijke factoren bij aan dit risico. Roken is een van de grootste oorzaken van kanker.
Preventieve geneeskunde: het bevorderen van de gezondheid en het voorkómen van
ziekmakende invloeden. Er zijn 3 vormen van preventie:
1. Primaire preventie: gericht op voorkomen van ontstaan van kanker (leefstijladvies)
2. Secundaire preventie: gericht op het opsporen van kanker en vroegtijdig behandelen
(voorbeeld van secundaire preventie: BVO = bevolkingsonderzoek en voorlichting)
3. Tertiaire preventie: gericht om de gevolgen van de aandoening zo veel mogelijk te
beperken en een eventuele tweede tumor te voorkomen (revalidatie en follow up)
Primaire preventie Secundaire preventie Tertiaire preventie
Bedoeling Verminderen of Vroege opsporing en Voorkomen dat de
verwijderen van behandeling ziekte erger wordt
mogelijke
oorzakelijke
risicofactoren
Wanneer? Voordat er Als de ziekte er mogelijk Als de ziekte al
aangetoond is dat al is maar er nog geen aanwezig is
iemand ziek is symptomen zijn
Voorbeeld met Zorg dat mensen Spreekuur waar Behandeling van
huidkanker minder met UV in moedervlekken bekeken melanoom waarbij er
aanraking komen kunnen worden voorkomen wordt
door adviezen te dat door de
geven over kleding behandeling nieuwe
en zonnebrand tumoren optreden
Risicofactoren bij kanker
Exogene factoren: factoren van buitenaf
Endogene factoren: factoren van binnenaf
Exogene factoren:
- Leefgewoonten (roken, alcoholgebruik, voeding, onvoldoende fysieke activiteiten)
- Obesitas
- (Beroepsmatige) blootstelling aan bijv. asbest, ultraviolette of ioniserende straling
- Milieuverontreiniging (verontreinigde lucht, water en bodem)
- Infecties (denk aan HPV)
- Gebruik van bepaalde geneesmiddelen (cytostatica)
Endogene factoren:
- Ouderdom (kanker komt vaker voor op latere leeftijd)
- Geslacht (vrouwen hebben meer kans op kanker)
- Hormonen (oestrogeen)
- Genetische factoren (BRCA-1 gen)
- Gevolg van andere ziekten (hepatitis of de ziekte van Crohn)
, Niet-modificeerbare risicofactoren = endogene risicofactoren
Modificeerbare risicofactoren = vaak exogene factoren
Modificeerbare (beïnvloedbare) risicofactoren: factoren die te beïnvloeden zijn door het
individu (gedragsverandering) al of niet ondersteunend door veranderingen op
populatieniveau → bijv rookverbod in openbare gelegenheden zoals de trein
Oncologieverpleegkundigen spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van het
zelfmanagement voor het stimuleren van een gezonde leefstijl
Verschillende bevolkingsonderzoeken bij kanker:
Borstkanker Baarmoederhalskanker Darmkanker
50-75 jaar → à 2-3 jaar 30-60 jaar → à 5-10 jaar 55-75 jaar → à 2 jaar
Mammografie Uitstrijkje Zelftest ontlasting
Afwijkingen borst Onderzoek op HPV, wanneer + Bloed in ontlasting
dan aanvullend onderzoek naar
afwijkende cellen
Preventie: het risico op kanker te verminderen/voorkomen door het optimaliseren van de
voorwaarden voor de gezondheid en het zo veel mogelijk beperken van ongunstige factoren.
Dysplasie: als het weefsel steeds een andere afwijking vertoont
E-nose: dit is een apparaat dat geurstoffen kan ruiken en analyseren. Bij mensen met kanker
is de samenstelling van geurstoffen anders dan bij gezonde mensen. Deze verandering is
vaak het gevolg van verandering in stofwisselingsprocessen door de aanwezigheid van
kanker
Slechts 5 % van alle gevallen van kanker wordt veroorzaakt door een erfelijke aanleg waarbij
een enkele genmutatie de hoofdoorzaak is van het ontstaan van kanker.
Erfelijke mutatie = erfelijke fout in DNA
Kenmerkend voor erfelijke vormen van borst-, eierstok- en darmkanker is dat ze op relatief
jonge leeftijd worden vastgesteld. Normaal is borstkanker rond 60 jaar, bij erfelijke
borstkanker rond de 45 jaar.
Is een vrouw drager van BRCA1-/BRCA2 of CHEK2 genmutatie dan kan zijn kiezen voor
frequentere controles (dus jaarlijks borstonderzoek door arts en mammografie), maar ook
kan ze kiezen voor het preventief verwijderen van de borsten/eierstokken.
Mensen bij wie CDH1 mutatie is aangetoond hebben een sterk verhoogde kans op het
krijgen van maagkanker en een verhoogde kans op borstkanker. Mensen met een CDH1
mutatie wordt geadviseerd om tussen de 20-30 jaar preventief een verwijdering van de maag
te ondergaan. Is de drager daar niet aan toe → dan jaarlijks gastroscopie.
In verband met verhoogde kans op borstkanker → vanaf 30 jaar jaarlijks MRI van borsten
Het percentage gevallen van een kanker dat toe te schrijven is aan een bepaalde
leefstijlfactor wordt de populatieattributieve fractie (PAF) genoemd
In tabaksrook zit meer dan 5000 chemische verbindingen, waarvan vele
kankerverwekkend (carcinogeen) zijn. Deze beschadigende stoffen bereiken de longen
en zijn vervolgens van invloed op het hele lichaam.
‘De Oncologische Cliënt’
SAMENVATTING + AANTEKENINGEN HOORCOLLEGES
Gemaakt door: Melisa Onal
Opleiding: HBO-Verpleegkunde
School: HAN, Nijmegen
Datum: 2023-2024
,Inhoud
HC Preventie van kanker ........................................................................................................2
HC Behandelmethoden bij kanker ..........................................................................................5
HC Organisatie oncologische zorg ....................................................................................... 12
HC Pathologie ...................................................................................................................... 14
HC Epidemiologie en “Wat is kanker” ................................................................................... 16
HC Chemotherapie ............................................................................................................... 22
HC Borstkanker .................................................................................................................... 26
HC Palliatieve zorg ............................................................................................................... 33
HC Longkanker .................................................................................................................... 36
HC Prostaatkanker ............................................................................................................... 55
HC Hormoontherapie............................................................................................................ 63
HC Hematologische ziektebeelden bij volwassenen (medische aspecten) ........................... 68
HC Het zieke kind................................................................................................................. 78
HC Huidkanker ..................................................................................................................... 87
HC Darmkanker.................................................................................................................. 100
HC Hoofd-halskanker ......................................................................................................... 114
,HC Preventie van kanker
Hoe kanker ontstaat, is nog niet helemaal bekend. Wel is duidelijk dat kanker ontstaat door
een samenspel van exogene en endogene factoren. Naast leefstijlfactoren (roken,
overgewicht, onvoldoende lichaamsbeweging, overmatig alcoholgebruik en onverstandig
zongedrag), dragen ook een verminderd afweersysteem, infecties (hepatitis B/HPV), leeftijd
en erfelijke factoren bij aan dit risico. Roken is een van de grootste oorzaken van kanker.
Preventieve geneeskunde: het bevorderen van de gezondheid en het voorkómen van
ziekmakende invloeden. Er zijn 3 vormen van preventie:
1. Primaire preventie: gericht op voorkomen van ontstaan van kanker (leefstijladvies)
2. Secundaire preventie: gericht op het opsporen van kanker en vroegtijdig behandelen
(voorbeeld van secundaire preventie: BVO = bevolkingsonderzoek en voorlichting)
3. Tertiaire preventie: gericht om de gevolgen van de aandoening zo veel mogelijk te
beperken en een eventuele tweede tumor te voorkomen (revalidatie en follow up)
Primaire preventie Secundaire preventie Tertiaire preventie
Bedoeling Verminderen of Vroege opsporing en Voorkomen dat de
verwijderen van behandeling ziekte erger wordt
mogelijke
oorzakelijke
risicofactoren
Wanneer? Voordat er Als de ziekte er mogelijk Als de ziekte al
aangetoond is dat al is maar er nog geen aanwezig is
iemand ziek is symptomen zijn
Voorbeeld met Zorg dat mensen Spreekuur waar Behandeling van
huidkanker minder met UV in moedervlekken bekeken melanoom waarbij er
aanraking komen kunnen worden voorkomen wordt
door adviezen te dat door de
geven over kleding behandeling nieuwe
en zonnebrand tumoren optreden
Risicofactoren bij kanker
Exogene factoren: factoren van buitenaf
Endogene factoren: factoren van binnenaf
Exogene factoren:
- Leefgewoonten (roken, alcoholgebruik, voeding, onvoldoende fysieke activiteiten)
- Obesitas
- (Beroepsmatige) blootstelling aan bijv. asbest, ultraviolette of ioniserende straling
- Milieuverontreiniging (verontreinigde lucht, water en bodem)
- Infecties (denk aan HPV)
- Gebruik van bepaalde geneesmiddelen (cytostatica)
Endogene factoren:
- Ouderdom (kanker komt vaker voor op latere leeftijd)
- Geslacht (vrouwen hebben meer kans op kanker)
- Hormonen (oestrogeen)
- Genetische factoren (BRCA-1 gen)
- Gevolg van andere ziekten (hepatitis of de ziekte van Crohn)
, Niet-modificeerbare risicofactoren = endogene risicofactoren
Modificeerbare risicofactoren = vaak exogene factoren
Modificeerbare (beïnvloedbare) risicofactoren: factoren die te beïnvloeden zijn door het
individu (gedragsverandering) al of niet ondersteunend door veranderingen op
populatieniveau → bijv rookverbod in openbare gelegenheden zoals de trein
Oncologieverpleegkundigen spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van het
zelfmanagement voor het stimuleren van een gezonde leefstijl
Verschillende bevolkingsonderzoeken bij kanker:
Borstkanker Baarmoederhalskanker Darmkanker
50-75 jaar → à 2-3 jaar 30-60 jaar → à 5-10 jaar 55-75 jaar → à 2 jaar
Mammografie Uitstrijkje Zelftest ontlasting
Afwijkingen borst Onderzoek op HPV, wanneer + Bloed in ontlasting
dan aanvullend onderzoek naar
afwijkende cellen
Preventie: het risico op kanker te verminderen/voorkomen door het optimaliseren van de
voorwaarden voor de gezondheid en het zo veel mogelijk beperken van ongunstige factoren.
Dysplasie: als het weefsel steeds een andere afwijking vertoont
E-nose: dit is een apparaat dat geurstoffen kan ruiken en analyseren. Bij mensen met kanker
is de samenstelling van geurstoffen anders dan bij gezonde mensen. Deze verandering is
vaak het gevolg van verandering in stofwisselingsprocessen door de aanwezigheid van
kanker
Slechts 5 % van alle gevallen van kanker wordt veroorzaakt door een erfelijke aanleg waarbij
een enkele genmutatie de hoofdoorzaak is van het ontstaan van kanker.
Erfelijke mutatie = erfelijke fout in DNA
Kenmerkend voor erfelijke vormen van borst-, eierstok- en darmkanker is dat ze op relatief
jonge leeftijd worden vastgesteld. Normaal is borstkanker rond 60 jaar, bij erfelijke
borstkanker rond de 45 jaar.
Is een vrouw drager van BRCA1-/BRCA2 of CHEK2 genmutatie dan kan zijn kiezen voor
frequentere controles (dus jaarlijks borstonderzoek door arts en mammografie), maar ook
kan ze kiezen voor het preventief verwijderen van de borsten/eierstokken.
Mensen bij wie CDH1 mutatie is aangetoond hebben een sterk verhoogde kans op het
krijgen van maagkanker en een verhoogde kans op borstkanker. Mensen met een CDH1
mutatie wordt geadviseerd om tussen de 20-30 jaar preventief een verwijdering van de maag
te ondergaan. Is de drager daar niet aan toe → dan jaarlijks gastroscopie.
In verband met verhoogde kans op borstkanker → vanaf 30 jaar jaarlijks MRI van borsten
Het percentage gevallen van een kanker dat toe te schrijven is aan een bepaalde
leefstijlfactor wordt de populatieattributieve fractie (PAF) genoemd
In tabaksrook zit meer dan 5000 chemische verbindingen, waarvan vele
kankerverwekkend (carcinogeen) zijn. Deze beschadigende stoffen bereiken de longen
en zijn vervolgens van invloed op het hele lichaam.
