Samenvatting Biologie Hoofdstuk 11 en 12 Nectar Havo 5

Samenvatting Biologie
Hoofdstuk 11
Paragraaf 1
Je huid als schild
o Huid bestaat uit drie lagen:
 Opperhuid
 Lederhuid
 Onderhuids bindweefsel
o Opperhuid bestaat uit drie lagen
 Dode hoornlaag
 Beschermt tegen vochtverlies en ziekteverwekkers
 Levende cellen
 Kiemlaag
 Ontwikkelen nieuwe huidcellen
 Pigmentcellen maken pigment
 Beschermt tegen mutagene werking van UV-stralen.
o Lederhuid
 Bevat o.a. veel zweetklieren, talgklieren, zintuigen, etc.
 Ook bloedvaten
 Samen met zweetklieren zorgen ze voor afkoeling bij hitte
o In het onderhuids bindweefsel slaan we vetten op
 Isoleert
o Een tekenbeet gaat door de hoornlaag
 Een teek kan de bacterie Borrelia burgdorferi bij zich hebben
 In speeksel en maaginhoud
 Dit kan in de bloedvaten van de lederhuid binnenkomen
 Een infectie
 De bacterie kan de ziekte van Lyme veroorzaken
Ziekte van Lyme
o Niet alle teken zijn besmet
 Kans is 99% dat je …
 … niet besmet wordt of
 … afweersysteem onmiddellijk er mee afrekent
 Wordt je wel besmet kan dat tot veel klachten leiden
 Hoofdpijn, verlammingsverschijnselen, hartklachten, etc.
o Vaak zie je een besmetting
o Bij twijfel naar de huisarts
 Antibioticakuur van ong. 3 weken
o Heb je een teek? Gelijk verwijderen
 Niet eerst met alcohol ontsmetten
Leefstijl
o Leefstijl is je manier van leven
o Wat is een gezonde leefstijl?
 Voldoende bewegen en gezond eten  voorkomt overgewicht
 Nicotine en alcohol  vergroten kans op veel ziekten
o Vaak ontstaat een probleem pas na jaren

,  Het is lastig te bepalen wat gezond is
Andere factoren
o Erfelijke factoren spelen ook een rol bij gezondheid
 Bijv. aanleg voor een hoog cholesterolgehalte
 Je kunt het niet veranderen
 Een dieet en gezonde leefstijl kan de problemen verkleinen
o Kan ook aangeboren zijn
 Problemen bij de zwangerschap of bevalling
o Omgevingsfactoren spelen ook een rol
Wie is gezond?
o Definitie WHO
 “Een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet
louter het ontbreken van ziekte of gebrek
Paragraaf 2
Tetanus
o Veroorzaakt door de tetanusbacterie Clostridium tetani
o Leven in een anaerobe omgeving
 Bijv. het darmkanaal van paarden
 Straatvuil met paardenmest bevat waarschijnlijk de bacterie
 Zo kan het in een wond komen
 Het gif veroorzaakt…
 …hoofdpijn
 … stijve kaakspier
 … verkramping van alle spieren
 Dit is dodelijk
o Je kunt er tegen vaccineren
o Zonder vaccinatie is de kans op overlijden 20 %
 Door de vaccinatie sterven er max. 5 personen/jaar
o Bij twijfel krijg je een tetanusprik
 Bevat antistoffen tegen de tetanusbacterie
 Antistoffen maken ziekteverwekkers of gifstoffen onschadelijk
o Ook een antibioticumkuur
o Na genezing weer een nieuwe vaccinatie
 Beschermt 10 jaar
De huid voorbij
o De huid houdt ziekteverwekkers tegen
 Bij beschadigingen niet meer
o Ogen, luchtwegen, vagina e.d. hebben geen huid
 Hiervoor zijn andere afweermechanismen
 Traanvocht
 Spoelt vuil weg
 Bevat enzymen die bacteriën afbreken
 Trilharen in de luchtpijp
 Duwen slijm met bacteriën e.d. naar de keel
 Via de slokdarm komt het in de maag waar het maagzuur het dood
o Ogen, luchtwegen, vagina e.d. hebben geen huid
 Hiervoor zijn andere afweermechanismen

,  Vagina
 Daar leeft de vaginale flora  Allerlei soorten micro-organismen
 O.a. de melkzuurbacterie
 Ze houden de pH laag (rond de 4)
 Ziekteverwekkers gaan dood
o Dit zijn voorbeelden van niet-specifieke afweer
Niet specifieke afweer
o Komen ziekteverwekkers toch in het lichaam witte bloedcellen in actie
 Vooral macrofagen
 Veranderen van vorm
 Kunnen het haarvat uit
 Nemen stoffen op door fagocytose
 Enzymen breken het vervolgens af
Antistoffen
o Na besmetting of inenting maakt witte bloedcellen antistoffen
 Bij mens en dier
o Antiserum is bloedplasma met antistoffen
 Vroeger van dieren afkomstig
 Bijv. Paarden
 Je spuit de gifstof in
 Het paard produceert antistoffen
 Bloed afnemen en zuiveren
o Wordt gebruikt bij een slechte afweer of bij tijdnood
o Productie kan nu ook met muizen
 Krijgt gif ingespoten
 Witte bloedcellen maken antistoffen
 Zitten in de milt
 Deze witte bloedcellen laten ze samensmelten met tumorcellen
 Deze cellen maken antistoffen en delen snel
 Er ontstaan antistoffen van 1 type  monoklonale antistoffen
Paragraaf 3
Inentingen
o In de 18de eeuw ontwikkelde Edward Jenner de eerste vaccinatie tegen pokken
o Hij besmette zijn buurjongen met de koepokken
 Na de besmetting met de echte pokken werd hij niet ziek
o Hij kreeg veel tegenstand
 Je zou door de vaccinatie in een koe veranderen
o In 1967 startte de WHO een vaccinatieprogramma
 Er stierf maar een klein percentage aan de bijwerkingen
o In 1980 was de wereld pokkenvrij.
o Ook andere vaccinaties hebben succes
o Afweging is:
 Hoeveel mensen sterven zonder vaccinatie?
 Hoeveel mensen hebben last van bijwerkingen?
HPV
o Humaan papillomavirus
 Overdraagbaar via seksueel contact