PRIVAATRECHTSGESCH.: INTERN
RECHT
Praktisch....................................................................................................... 6
Personen en familierecht................................................................................7
Inleiding.......................................................................................................................... 7
indeling......................................................................................................................... 7
basisbegrippen............................................................................................................. 7
Rechtsbekwaamheid NK................................................................................................. 8
Handelingsbekwaamheid................................................................................................ 8
Vrouwen....................................................................................................................... 8
inleiding..................................................................................................................... 8
voor napoleon........................................................................................................... 8
vanaf napoleon........................................................................................................ 10
Kind............................................................................................................................ 13
meerderjarigheid..................................................................................................... 13
afstamming............................................................................................................. 13
adoptie.................................................................................................................... 15
vaderlijke/ouderlijke macht/gezag...........................................................................15
voogdij NK.............................................................................................................. 17
rechtspersonen NK................................................................................................. 17
Familie........................................................................................................................... 19
Begrip familie............................................................................................................. 19
verwantschap............................................................................................................. 19
evolutie familie NK..................................................................................................... 21
familie en naam NK................................................................................................... 21
Huwelijk......................................................................................................................... 21
begrip......................................................................................................................... 21
romeinen: huwelijk = sociaal......................................................................................21
germanen: huwelijk = juridisch, geen contract...........................................................22
het kerkelijk huwelijksrecht........................................................................................22
de kerk en het huwelijk: contract............................................................................22
voor trente: consensueel contract...........................................................................23
na trente: plechtig contract.....................................................................................26
het burgerlijk huwelijk................................................................................................ 26
21ste eeuw: homohuwelijken en crisis.........................................................................27
BBW............................................................................................................................ 27
Echtscheiding................................................................................................................ 29
Romeinen en Germanen............................................................................................. 29
Kerk: ontbindbaar huwelijk......................................................................................... 29
omzeilen echtscheidingsverbod..................................................................................29
Franse Revolutie en BW: opnieuw echtscheiding........................................................30
evolutie 1804-2007.................................................................................................... 31
1
, toekomst: nood aan verdere hervormingen................................................................32
conclusie.................................................................................................................... 32
Zakenrecht (goederenrecht).........................................................................34
Inleidende begrippen..................................................................................................... 34
hedendaagse termen en BBW....................................................................................34
vergelijking Romeins en huidig recht..........................................................................35
vergelijking actiones in rem en actiones in personam................................................36
soorten zaken............................................................................................................. 36
Eigendom, bezit en detentie (!!!)..................................................................................39
de begrippen.............................................................................................................. 39
evolutie van de begrippen.......................................................................................... 39
primitieve maatschappij.......................................................................................... 39
Vroege Rome: 2....................................................................................................... 39
Ontwikkelde Rome: 3.............................................................................................. 40
Na-klassieke periode: 2........................................................................................... 44
Justiniaans recht: 3.................................................................................................. 44
Germanen: 2........................................................................................................... 44
ius comune: 3 (+).................................................................................................... 44
het vernunftrecht: 3 en eigendom onbeperkt..........................................................46
franse revolutie en BW: 3 en eigendom beperkt.....................................................47
latere evolutie......................................................................................................... 48
BBW......................................................................................................................... 48
verkrijging van eigendom........................................................................................... 49
eigendomsverkrijging: algemene begrippen...........................................................49
eigendomsoverdracht door overeenkomst..............................................................49
oorspronkelijke eigendomsverkrijging: verjaring.....................................................53
oorspronkelijke eigendomsverkrijging: andere gevallen..........................................58
bescherming …........................................................................................................... 60
… van dominium..................................................................................................... 60
… van possessio..................................................................................................... 60
verdere evolutie...................................................................................................... 61
verlies van bezit en eigendom NK.............................................................................61
Beperkte zakelijke rechten............................................................................................ 62
inleiding...................................................................................................................... 62
vruchtgebruik............................................................................................................. 63
ontstaansredenen en definitie.................................................................................63
voorwerp................................................................................................................. 63
inhoud..................................................................................................................... 63
vestiging en tenietgaan........................................................................................... 64
latere ontwikkeling.................................................................................................. 64
bbw......................................................................................................................... 64
erfdienstbaarheden nk.............................................................................................. 65
begrip + Romeinen................................................................................................. 65
evolutie................................................................................................................... 65
Erfpacht en opstal......................................................................................................... 67
erfpacht...................................................................................................................... 67
opstal.......................................................................................................................... 67
probleem.................................................................................................................... 68
Zakelijke zekerheden.................................................................................................... 69
2
, inleiding: doel en kenmerken vandaag.......................................................................69
bij de Romeinen.......................................................................................................... 69
fiducia..................................................................................................................... 69
pignus (en hypotheca)............................................................................................. 69
middeleeuws gewoonterecht t.e.m. BBW NK.............................................................69
Opglet........................................................................................................................... 70
veel verdwenen oude zakelijke rechten......................................................................70
bv. tiende................................................................................................................ 70
een belangrijk zakelijk recht ontbreekt in België: Engelse trust.................................70
bij de Romeinen: fiducia cum amico contracta........................................................70
voorloper use.......................................................................................................... 70
van use naar trust................................................................................................... 71
BBW......................................................................................................................... 72
Verbintenissenrecht.....................................................................................73
inleiding......................................................................................................................... 73
begrippen...................................................................................................................... 73
het begrip verbintenis................................................................................................ 73
verdere begrippen...................................................................................................... 74
BBW............................................................................................................................ 74
classificatie bronnen verbintenissen..............................................................................74
contractenrecht............................................................................................................. 75
algemeen vs bijzonder contractenrecht......................................................................75
algemeen contractenrecht......................................................................................... 76
De wilsleer............................................................................................................... 76
Contractsluiting: formalisme <> consensualisme...................................................76
Voorwaarden geldig contract...................................................................................79
Uitvoering en interpretatie......................................................................................85
Wanprestatie........................................................................................................... 85
Uitdoven verbintenis............................................................................................... 91
Vertegenwoordiging en lastgeving..........................................................................92
bijzonder contractenrecht........................................................................................... 95
de lening................................................................................................................. 95
quasi-contracten........................................................................................................... 97
begrip......................................................................................................................... 97
evolutie ongerechtvaardigde verrijking (ov)...............................................................97
delicten en quasi-delicten...........................................................................................100
bij de romeinen......................................................................................................... 100
het begrip delictum............................................................................................... 100
de actiones bij een delictum..................................................................................101
furtum................................................................................................................... 101
damnum iniuria datum (lex aquilia).......................................................................102
iniuria.................................................................................................................... 103
quasi-delicten en risico-aansprakelijkheid.............................................................103
gewoonterecht......................................................................................................... 104
ius commune............................................................................................................ 104
iniuria................................................................................................................... 105
aquiliaanse aansprakelijkheid................................................................................105
algemene vormen van aansprakelijkheid..............................................................106
3
, oud B.W.................................................................................................................... 107
latere ontwikkelingen............................................................................................... 107
juridische ontwikkelingen......................................................................................107
sociale ontwikkelingen.......................................................................................... 107
BBW.......................................................................................................................... 108
Erfrecht..................................................................................................... 110
inleiding....................................................................................................................... 110
romeinen NK............................................................................................................... 110
voor de franse revolutie..............................................................................................111
wettelijke devolutie.................................................................................................. 111
zeer veel regelingen.............................................................................................. 111
descendenten........................................................................................................ 112
ascendenten.......................................................................................................... 113
collateralen............................................................................................................ 114
erfloze nalatenschap............................................................................................. 115
wettelijke devolutie: principes...............................................................................115
testament................................................................................................................. 115
begrippen.............................................................................................................. 115
verdwijning en terugkeer.......................................................................................116
de band met de kerk............................................................................................. 116
De beperkte testamentvrijheid..............................................................................117
openvallen nalatenschap.......................................................................................... 117
overdrachten onder levenden...................................................................................119
de fiscus................................................................................................................... 120
erfrecht = belangrijkste element oude recht............................................................120
franse revolutie........................................................................................................... 121
uitgangspunten........................................................................................................ 121
deconcentratie......................................................................................................... 121
verjonging................................................................................................................ 121
vereenvoudiging....................................................................................................... 122
gevolgen................................................................................................................... 122
burgerlijk wetboek van 1804.......................................................................................122
na 1804....................................................................................................................... 123
BBW............................................................................................................................ 123
huwelijksvermogensrecht...........................................................................125
inleiding....................................................................................................................... 125
essentiële begrippen................................................................................................ 125
Rome........................................................................................................................... 125
Germanen................................................................................................................... 126
Leenrecht ancien regime.............................................................................................126
gemeenrecht ancien regime........................................................................................ 127
huwelijkscontract...................................................................................................... 128
conclusie (!).............................................................................................................. 128
Franse Revolutie en BW............................................................................................... 128
4
, na 1804....................................................................................................................... 129
BBW............................................................................................................................ 129
besluit....................................................................................................... 130
5
,PRAKTISCH
NK = Niet Kennen
Cursus bestaat uit twee delen:
- Extern recht: over de makers van het recht = historisch (ingesproken ppt’s) (6
punten)
- Intern recht: over de rechtsregels = juridisch (hoorcolleges) (14 punten)
+ addendum!
Examen:
- Er staan voorbeeldvragen op Ufora
- Puntenverdeling: 6 extern recht, 14 intern recht
- Bonusvraag gastcollege (antwoord: vrouw): telt niet mee als je al 10 hebt gehaald
- Enkel boek studeren volstaat niet, college aantekeningen zijn noodzakelijk
- Examen duurt twee uur (tenzij bijzonder statuut)
- Je mag alle niet-geannoteerde wetboeken van vroeger of vandaag meebrengen zie
ook wetteksten op Ufora!
- Geen grote vragen meer (stonden wel nog in slides extern recht, maar vallen weg)
hoogstens 3 punten op een vraag
Soorten examenvragen:
- Term uitleggen
- Kern aangeven
- Belangrijkste punt uitleggen
- Evolutie schetsen in max. 5 lijn en
- Vergelijking gelijkenissen en verschillen
- Voorbeeld geven (wordt streng verbeterd)
- Detailvragen
- Mening
- Verhaaltje corrigeren
- …
- Heel uitzonderlijk multiple choice
!! prof heeft gehint op het feit dat er een vraag kan komen over vertegenwoordiging of
quasi-contracten
!! de prof heeft veel dingen laten vallen tov vorig jaar en nieuwe delen ingevoegd. Een
samenvatting van vorig academiejaar (2024-25) zal voor dit examen dus niet volstaan.
6
,PERSONEN EN FAMILIERECHT
INLEIDING
INDELING
Familierecht: positie als individu en in relatie tot een ruimere groep (partner,
verwanten, …): je kan geen prijs zetten op deze rechten
Vermogensrecht: wel in geld waardeerbaar en dus mogelijkheid tot verkoop
Familierecht in de enge zin: Het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op de
persoonlijke staat van het individu en de familiale betrekkingen tussen personen, zoals
afstamming (ouder-kindrelatie), huwelijk, echtscheiding, adoptie, ouderlijk gezag, voogdij.
Kenmerk: deze rechten zijn persoonlijk, niet-vermogensrechtelijk en niet in geld
waardeerbaar
Familierecht in de ruime zin: Omvat zowel het familierecht in enge zin als het familiaal
vermogensrecht, d.w.z. vermogensrechtelijke aspecten binnen een familiale context,
zoals huwelijksvermogensstelsels, erfrecht, onderhoudsverplichtingen.
Kenmerk: er wordt gekeken naar vermogensrechtelijke gevolgen binnen
familiebanden.
BASISBEGRIPPEN
Rechtssubjecten: mensen die rechten en verplichtingen hebben
Rechtsobjecten: dingen die geen rechten en verplichtingen hebben
Rechtspersonen: entiteiten die geen mensen zijn, maar toch door het recht als mensen
behandeld worden met afzonderlijke rechten en plichten
Juridische persoonlijkheid: rechtsbekwaamheid: het hebben van rechten en plichten,
veronderstelt niet noodzakelijk handelingsbekwaamheid
Handelingsbekwaamheid: het zelf en zelfstandig kunnen uitoefenen van die rechten
(rechtshandelingen kunnen stellen)
Gewone rechtsfeiten: feiten die gevolgen hebben die je niet gewild/gepland hebt
Rechtshandelingen: feiten die wel juridische gevolgen hebben, gesteld met het oog op
het bekomen van juridische gevolgen
Je staat van persoon bepaalt je rechts- en handelingsbekwaamheid.
7
,RECHTSBEKWAAMHEID NK
HANDELINGSBEKWAAMHEID
VROUWEN
INLEIDING
Vrouwen = onbekwamen? Voor ons ondenkbaar, maar anders in het verleden.
Bewustwording daarvan door invloed van het feminisme op historici.
Marie Popelin: eerste vrouw die een diploma in de rechten behaalde
VOOR NAPOLEON
Ongehuwde vrouw
- Romeinen: staat onder vader of grootvader, indien niet onder een voogd, later
verzelfstandigd en geen voogd meer nodig dan ongehuwde vrouw volledig
handelingsbekwaam
- Germanen en vroege middeleeuwen: achteruitgang voor vrouwen: ongetrouwde
vrouw heeft voogd nodig, verdwijnt na de volksverhuizingen
- Late middeleeuwen en moderne tijd: kleine achteruitgang voor de vrouw, want soms
voogd nodig, maar niet overal, soms op eigen verzoek van de vrouw en beperkt:
eerder een soort rechtshulp
- Franse Revolutie: beperkingen van ongehuwde vrouw vallen weg
Problemen: vrouw is er juridisch gezien beter aan toe als ze niet getrouwd is, MAAR Je
moet aan een inkomen geraken (sommigen trouwden daarvoor) en heel de maatschappij
is ernaar gericht om de vrouw naar het huwelijk te drijven, zowel de economische
vereisten als de mentaliteit van de maatschappij
Conclusie: ups-and-downs, geschiedenis gaat niet constant vooruit
Gehuwde vrouw
- Romeinen: aanvankelijk onder manus van de echtgenoot
- Ofwel rechtshandeling: aparte rechtshandeling waarbij hij macht over vrouw krijgt
- Ofwel usus: als hij haar een jaar gebruikt heeft hij ook macht over jaar
(verkrijgende verjaring)
MAAR vrouw kan tegenhouden door in een jaar drie nachten lang niet thuis te
slapen valt voor gehuwde vrouwen mee bij romeinen
- Dus: Tenzij er en aparte rechtshandeling was waardoor een romein de macht over
zijn vrouw verkrijgt, dan heeft hij er iets over te zeggen
8
,- Germanen tot 1804: maritale macht: man is heer en meester, vrouw moet
gehoorzaam zijn
- Als ze niet gehoorzaamt dan heeft de man tuchtigingsrecht: man mag vrouw
slaan, zolang ze niet doodgaat (beperking) heel verregaand (als hij haar
betrapt met een andere man, mag hij haar wel doodslaan)
- Achtergrond: vrouw = eigendom van man
- Verplichting tot samenwonen
- Verplichting tot samenwonen
- Verplichting tot getrouwheid: geen overspel
- Relativering van de maritale macht:
- Man heeft ook plichten maar lichtere (bv. moest ook trouw zijn, maar alleen
overtreding als hij met maîtresse paradeert, als de scharrels discreet blijven
is het oké)
- Als de mishandeling echt overdreven is, zal de omgeving tussenkomen
- We zijn dit alles aan het bekijken in het kader van de handelingsbekwaamheid:
- Verschil handelingsbekwaamheid en handelingsbevoegdheid:
Bekwaamheid: kan u al dan niet rechtshandelingen stellen? Vraag in
abstracto, algemeen
Bevoegdheid: kan je een bepaalde concrete rechtshandeling stellen?
Specifiek
- De vrouw is bekwaam, maar niet bevoegd: in de meeste concrete situaties mag
ze geen rechtshandelingen stellen.
- Reden? De man zal alles wel regelen
- Uitzonderingen: stilzwijgende toestemming van de echtgenoot (hij verzet zich
niet uitdrukkelijk), als het gaat over het huishouden mag de vrouw wel
optreden (bv. naar de winkel gaan, maar is enkel omdat de man te lui is om
zelf te gaan, niet uit respect voor de vrouw)
- Man heeft macht over ALLE goederen: niet enkel de gemeenschappelijke door
huwelijk, maar ook persoonlijke zaken van de vrouw
- Indien er kinderen zijn, heeft ook enkel de man macht over de kinderen,
vrouw heeft niets te zeggen.
- Uitzondering in VL en Henegouwen: moeder had ook iets te zeggen (wel
uitzonderlijk), normaalgezien heeft moeder pas iets over de kinderen te
zeggen als de man overlijdt <-> praktijk: vrouw voedt de kinderen op
9
, - Franse Revolutie: plannen om situatie van gehuwde vrouw te verbeteren, maar het
komt er niet van, omdat het BW pas tot stand komt na de Franse revolutie
VANAF NAPOLEON
Napoleontisch model
Napoleon brengt na tien jaar van burgeroorlog weer rust en orde in Frankrijk en zegt dat
de mannen ervoor moeten instaan dat de vrouwen en kinderen rustig en ordelijk zijn. Hij
gebruikt dus de onderdrukking van de vrouw om zijn vorm van orde te creëren in het
land.
Napoleon komt uit een zeer conservatief deel van Frankrijk: Corsica, en heeft dus ook een
heel conservatief beeld over de vrouw.
Elke Franse man moet dus thuis een kleine keizer zijn en zijn vrouw en kinderen
onderdaan maken en in toom houden. Echtgenoot/vader = de Napoleon van het
gezin
Napoleon vond het zo vanzelfsprekend dat de man de vrouw mocht slaan, dat het
tuchtingsrecht zelfs niet is opgenomen in de wet.
Ook maakt Napoleon de gehuwde vrouw handelingsonbekwaam ze kan geen
rechtshandelingen stellen probleem: ze kan nu zelfs de boodschappen niet meer doen
(gebeurt in de praktijk uiteraard niet, maar zou in theorie dus niet kunnen)
Uitzondering: vrouw mag nog winkeltjes opendoen, maar man moet wel uitdrukkelijke
toestemming geven (stilzwijgend volstaat niet meer)
Overspel:
- Man gaat vreemd: enkel een probleem als het iemand is die door hem onderhouden
wordt in een gemeenschappelijke woning en waar hij geregeld mee rampetampt (bv.
met de inwonende meid)
- Vrouw: mag niets doen
19e E: succes Napoleontische model
Verklaring voor het succes: wet van de stilte, geen degelijk onderwijs voor vrouwen,
paradox van protest
- Vrouwen komen niet in opstand tegen de regels van Napoleon: wordt verklaard door
de Wet van de stilte: de vrouw die getroffen wordt door mishandeling, verkrachting,
… moet haar mond houden, want anders brengt ze haar familie te schande
- Geen onderwijs voor vrouwen, enkel opleiding door nonnen voor het non worden
- Men probeert de scherpe kantjes van het beleid af te stompen, zodat er geen protest
zou zijn over al de rest: de facto had de moeder macht over de kinderen, sommige
rechters hadden sympathie voor de vrouw en waren strenger op bv. overspel van de
man
cf. handelingsonbekwaamheid: de onbekwame kan een volmacht krijgen van de
bekwame: man kan vrouw een volmacht geven om bv. om boodschappen te kunnen
10
RECHT
Praktisch....................................................................................................... 6
Personen en familierecht................................................................................7
Inleiding.......................................................................................................................... 7
indeling......................................................................................................................... 7
basisbegrippen............................................................................................................. 7
Rechtsbekwaamheid NK................................................................................................. 8
Handelingsbekwaamheid................................................................................................ 8
Vrouwen....................................................................................................................... 8
inleiding..................................................................................................................... 8
voor napoleon........................................................................................................... 8
vanaf napoleon........................................................................................................ 10
Kind............................................................................................................................ 13
meerderjarigheid..................................................................................................... 13
afstamming............................................................................................................. 13
adoptie.................................................................................................................... 15
vaderlijke/ouderlijke macht/gezag...........................................................................15
voogdij NK.............................................................................................................. 17
rechtspersonen NK................................................................................................. 17
Familie........................................................................................................................... 19
Begrip familie............................................................................................................. 19
verwantschap............................................................................................................. 19
evolutie familie NK..................................................................................................... 21
familie en naam NK................................................................................................... 21
Huwelijk......................................................................................................................... 21
begrip......................................................................................................................... 21
romeinen: huwelijk = sociaal......................................................................................21
germanen: huwelijk = juridisch, geen contract...........................................................22
het kerkelijk huwelijksrecht........................................................................................22
de kerk en het huwelijk: contract............................................................................22
voor trente: consensueel contract...........................................................................23
na trente: plechtig contract.....................................................................................26
het burgerlijk huwelijk................................................................................................ 26
21ste eeuw: homohuwelijken en crisis.........................................................................27
BBW............................................................................................................................ 27
Echtscheiding................................................................................................................ 29
Romeinen en Germanen............................................................................................. 29
Kerk: ontbindbaar huwelijk......................................................................................... 29
omzeilen echtscheidingsverbod..................................................................................29
Franse Revolutie en BW: opnieuw echtscheiding........................................................30
evolutie 1804-2007.................................................................................................... 31
1
, toekomst: nood aan verdere hervormingen................................................................32
conclusie.................................................................................................................... 32
Zakenrecht (goederenrecht).........................................................................34
Inleidende begrippen..................................................................................................... 34
hedendaagse termen en BBW....................................................................................34
vergelijking Romeins en huidig recht..........................................................................35
vergelijking actiones in rem en actiones in personam................................................36
soorten zaken............................................................................................................. 36
Eigendom, bezit en detentie (!!!)..................................................................................39
de begrippen.............................................................................................................. 39
evolutie van de begrippen.......................................................................................... 39
primitieve maatschappij.......................................................................................... 39
Vroege Rome: 2....................................................................................................... 39
Ontwikkelde Rome: 3.............................................................................................. 40
Na-klassieke periode: 2........................................................................................... 44
Justiniaans recht: 3.................................................................................................. 44
Germanen: 2........................................................................................................... 44
ius comune: 3 (+).................................................................................................... 44
het vernunftrecht: 3 en eigendom onbeperkt..........................................................46
franse revolutie en BW: 3 en eigendom beperkt.....................................................47
latere evolutie......................................................................................................... 48
BBW......................................................................................................................... 48
verkrijging van eigendom........................................................................................... 49
eigendomsverkrijging: algemene begrippen...........................................................49
eigendomsoverdracht door overeenkomst..............................................................49
oorspronkelijke eigendomsverkrijging: verjaring.....................................................53
oorspronkelijke eigendomsverkrijging: andere gevallen..........................................58
bescherming …........................................................................................................... 60
… van dominium..................................................................................................... 60
… van possessio..................................................................................................... 60
verdere evolutie...................................................................................................... 61
verlies van bezit en eigendom NK.............................................................................61
Beperkte zakelijke rechten............................................................................................ 62
inleiding...................................................................................................................... 62
vruchtgebruik............................................................................................................. 63
ontstaansredenen en definitie.................................................................................63
voorwerp................................................................................................................. 63
inhoud..................................................................................................................... 63
vestiging en tenietgaan........................................................................................... 64
latere ontwikkeling.................................................................................................. 64
bbw......................................................................................................................... 64
erfdienstbaarheden nk.............................................................................................. 65
begrip + Romeinen................................................................................................. 65
evolutie................................................................................................................... 65
Erfpacht en opstal......................................................................................................... 67
erfpacht...................................................................................................................... 67
opstal.......................................................................................................................... 67
probleem.................................................................................................................... 68
Zakelijke zekerheden.................................................................................................... 69
2
, inleiding: doel en kenmerken vandaag.......................................................................69
bij de Romeinen.......................................................................................................... 69
fiducia..................................................................................................................... 69
pignus (en hypotheca)............................................................................................. 69
middeleeuws gewoonterecht t.e.m. BBW NK.............................................................69
Opglet........................................................................................................................... 70
veel verdwenen oude zakelijke rechten......................................................................70
bv. tiende................................................................................................................ 70
een belangrijk zakelijk recht ontbreekt in België: Engelse trust.................................70
bij de Romeinen: fiducia cum amico contracta........................................................70
voorloper use.......................................................................................................... 70
van use naar trust................................................................................................... 71
BBW......................................................................................................................... 72
Verbintenissenrecht.....................................................................................73
inleiding......................................................................................................................... 73
begrippen...................................................................................................................... 73
het begrip verbintenis................................................................................................ 73
verdere begrippen...................................................................................................... 74
BBW............................................................................................................................ 74
classificatie bronnen verbintenissen..............................................................................74
contractenrecht............................................................................................................. 75
algemeen vs bijzonder contractenrecht......................................................................75
algemeen contractenrecht......................................................................................... 76
De wilsleer............................................................................................................... 76
Contractsluiting: formalisme <> consensualisme...................................................76
Voorwaarden geldig contract...................................................................................79
Uitvoering en interpretatie......................................................................................85
Wanprestatie........................................................................................................... 85
Uitdoven verbintenis............................................................................................... 91
Vertegenwoordiging en lastgeving..........................................................................92
bijzonder contractenrecht........................................................................................... 95
de lening................................................................................................................. 95
quasi-contracten........................................................................................................... 97
begrip......................................................................................................................... 97
evolutie ongerechtvaardigde verrijking (ov)...............................................................97
delicten en quasi-delicten...........................................................................................100
bij de romeinen......................................................................................................... 100
het begrip delictum............................................................................................... 100
de actiones bij een delictum..................................................................................101
furtum................................................................................................................... 101
damnum iniuria datum (lex aquilia).......................................................................102
iniuria.................................................................................................................... 103
quasi-delicten en risico-aansprakelijkheid.............................................................103
gewoonterecht......................................................................................................... 104
ius commune............................................................................................................ 104
iniuria................................................................................................................... 105
aquiliaanse aansprakelijkheid................................................................................105
algemene vormen van aansprakelijkheid..............................................................106
3
, oud B.W.................................................................................................................... 107
latere ontwikkelingen............................................................................................... 107
juridische ontwikkelingen......................................................................................107
sociale ontwikkelingen.......................................................................................... 107
BBW.......................................................................................................................... 108
Erfrecht..................................................................................................... 110
inleiding....................................................................................................................... 110
romeinen NK............................................................................................................... 110
voor de franse revolutie..............................................................................................111
wettelijke devolutie.................................................................................................. 111
zeer veel regelingen.............................................................................................. 111
descendenten........................................................................................................ 112
ascendenten.......................................................................................................... 113
collateralen............................................................................................................ 114
erfloze nalatenschap............................................................................................. 115
wettelijke devolutie: principes...............................................................................115
testament................................................................................................................. 115
begrippen.............................................................................................................. 115
verdwijning en terugkeer.......................................................................................116
de band met de kerk............................................................................................. 116
De beperkte testamentvrijheid..............................................................................117
openvallen nalatenschap.......................................................................................... 117
overdrachten onder levenden...................................................................................119
de fiscus................................................................................................................... 120
erfrecht = belangrijkste element oude recht............................................................120
franse revolutie........................................................................................................... 121
uitgangspunten........................................................................................................ 121
deconcentratie......................................................................................................... 121
verjonging................................................................................................................ 121
vereenvoudiging....................................................................................................... 122
gevolgen................................................................................................................... 122
burgerlijk wetboek van 1804.......................................................................................122
na 1804....................................................................................................................... 123
BBW............................................................................................................................ 123
huwelijksvermogensrecht...........................................................................125
inleiding....................................................................................................................... 125
essentiële begrippen................................................................................................ 125
Rome........................................................................................................................... 125
Germanen................................................................................................................... 126
Leenrecht ancien regime.............................................................................................126
gemeenrecht ancien regime........................................................................................ 127
huwelijkscontract...................................................................................................... 128
conclusie (!).............................................................................................................. 128
Franse Revolutie en BW............................................................................................... 128
4
, na 1804....................................................................................................................... 129
BBW............................................................................................................................ 129
besluit....................................................................................................... 130
5
,PRAKTISCH
NK = Niet Kennen
Cursus bestaat uit twee delen:
- Extern recht: over de makers van het recht = historisch (ingesproken ppt’s) (6
punten)
- Intern recht: over de rechtsregels = juridisch (hoorcolleges) (14 punten)
+ addendum!
Examen:
- Er staan voorbeeldvragen op Ufora
- Puntenverdeling: 6 extern recht, 14 intern recht
- Bonusvraag gastcollege (antwoord: vrouw): telt niet mee als je al 10 hebt gehaald
- Enkel boek studeren volstaat niet, college aantekeningen zijn noodzakelijk
- Examen duurt twee uur (tenzij bijzonder statuut)
- Je mag alle niet-geannoteerde wetboeken van vroeger of vandaag meebrengen zie
ook wetteksten op Ufora!
- Geen grote vragen meer (stonden wel nog in slides extern recht, maar vallen weg)
hoogstens 3 punten op een vraag
Soorten examenvragen:
- Term uitleggen
- Kern aangeven
- Belangrijkste punt uitleggen
- Evolutie schetsen in max. 5 lijn en
- Vergelijking gelijkenissen en verschillen
- Voorbeeld geven (wordt streng verbeterd)
- Detailvragen
- Mening
- Verhaaltje corrigeren
- …
- Heel uitzonderlijk multiple choice
!! prof heeft gehint op het feit dat er een vraag kan komen over vertegenwoordiging of
quasi-contracten
!! de prof heeft veel dingen laten vallen tov vorig jaar en nieuwe delen ingevoegd. Een
samenvatting van vorig academiejaar (2024-25) zal voor dit examen dus niet volstaan.
6
,PERSONEN EN FAMILIERECHT
INLEIDING
INDELING
Familierecht: positie als individu en in relatie tot een ruimere groep (partner,
verwanten, …): je kan geen prijs zetten op deze rechten
Vermogensrecht: wel in geld waardeerbaar en dus mogelijkheid tot verkoop
Familierecht in de enge zin: Het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op de
persoonlijke staat van het individu en de familiale betrekkingen tussen personen, zoals
afstamming (ouder-kindrelatie), huwelijk, echtscheiding, adoptie, ouderlijk gezag, voogdij.
Kenmerk: deze rechten zijn persoonlijk, niet-vermogensrechtelijk en niet in geld
waardeerbaar
Familierecht in de ruime zin: Omvat zowel het familierecht in enge zin als het familiaal
vermogensrecht, d.w.z. vermogensrechtelijke aspecten binnen een familiale context,
zoals huwelijksvermogensstelsels, erfrecht, onderhoudsverplichtingen.
Kenmerk: er wordt gekeken naar vermogensrechtelijke gevolgen binnen
familiebanden.
BASISBEGRIPPEN
Rechtssubjecten: mensen die rechten en verplichtingen hebben
Rechtsobjecten: dingen die geen rechten en verplichtingen hebben
Rechtspersonen: entiteiten die geen mensen zijn, maar toch door het recht als mensen
behandeld worden met afzonderlijke rechten en plichten
Juridische persoonlijkheid: rechtsbekwaamheid: het hebben van rechten en plichten,
veronderstelt niet noodzakelijk handelingsbekwaamheid
Handelingsbekwaamheid: het zelf en zelfstandig kunnen uitoefenen van die rechten
(rechtshandelingen kunnen stellen)
Gewone rechtsfeiten: feiten die gevolgen hebben die je niet gewild/gepland hebt
Rechtshandelingen: feiten die wel juridische gevolgen hebben, gesteld met het oog op
het bekomen van juridische gevolgen
Je staat van persoon bepaalt je rechts- en handelingsbekwaamheid.
7
,RECHTSBEKWAAMHEID NK
HANDELINGSBEKWAAMHEID
VROUWEN
INLEIDING
Vrouwen = onbekwamen? Voor ons ondenkbaar, maar anders in het verleden.
Bewustwording daarvan door invloed van het feminisme op historici.
Marie Popelin: eerste vrouw die een diploma in de rechten behaalde
VOOR NAPOLEON
Ongehuwde vrouw
- Romeinen: staat onder vader of grootvader, indien niet onder een voogd, later
verzelfstandigd en geen voogd meer nodig dan ongehuwde vrouw volledig
handelingsbekwaam
- Germanen en vroege middeleeuwen: achteruitgang voor vrouwen: ongetrouwde
vrouw heeft voogd nodig, verdwijnt na de volksverhuizingen
- Late middeleeuwen en moderne tijd: kleine achteruitgang voor de vrouw, want soms
voogd nodig, maar niet overal, soms op eigen verzoek van de vrouw en beperkt:
eerder een soort rechtshulp
- Franse Revolutie: beperkingen van ongehuwde vrouw vallen weg
Problemen: vrouw is er juridisch gezien beter aan toe als ze niet getrouwd is, MAAR Je
moet aan een inkomen geraken (sommigen trouwden daarvoor) en heel de maatschappij
is ernaar gericht om de vrouw naar het huwelijk te drijven, zowel de economische
vereisten als de mentaliteit van de maatschappij
Conclusie: ups-and-downs, geschiedenis gaat niet constant vooruit
Gehuwde vrouw
- Romeinen: aanvankelijk onder manus van de echtgenoot
- Ofwel rechtshandeling: aparte rechtshandeling waarbij hij macht over vrouw krijgt
- Ofwel usus: als hij haar een jaar gebruikt heeft hij ook macht over jaar
(verkrijgende verjaring)
MAAR vrouw kan tegenhouden door in een jaar drie nachten lang niet thuis te
slapen valt voor gehuwde vrouwen mee bij romeinen
- Dus: Tenzij er en aparte rechtshandeling was waardoor een romein de macht over
zijn vrouw verkrijgt, dan heeft hij er iets over te zeggen
8
,- Germanen tot 1804: maritale macht: man is heer en meester, vrouw moet
gehoorzaam zijn
- Als ze niet gehoorzaamt dan heeft de man tuchtigingsrecht: man mag vrouw
slaan, zolang ze niet doodgaat (beperking) heel verregaand (als hij haar
betrapt met een andere man, mag hij haar wel doodslaan)
- Achtergrond: vrouw = eigendom van man
- Verplichting tot samenwonen
- Verplichting tot samenwonen
- Verplichting tot getrouwheid: geen overspel
- Relativering van de maritale macht:
- Man heeft ook plichten maar lichtere (bv. moest ook trouw zijn, maar alleen
overtreding als hij met maîtresse paradeert, als de scharrels discreet blijven
is het oké)
- Als de mishandeling echt overdreven is, zal de omgeving tussenkomen
- We zijn dit alles aan het bekijken in het kader van de handelingsbekwaamheid:
- Verschil handelingsbekwaamheid en handelingsbevoegdheid:
Bekwaamheid: kan u al dan niet rechtshandelingen stellen? Vraag in
abstracto, algemeen
Bevoegdheid: kan je een bepaalde concrete rechtshandeling stellen?
Specifiek
- De vrouw is bekwaam, maar niet bevoegd: in de meeste concrete situaties mag
ze geen rechtshandelingen stellen.
- Reden? De man zal alles wel regelen
- Uitzonderingen: stilzwijgende toestemming van de echtgenoot (hij verzet zich
niet uitdrukkelijk), als het gaat over het huishouden mag de vrouw wel
optreden (bv. naar de winkel gaan, maar is enkel omdat de man te lui is om
zelf te gaan, niet uit respect voor de vrouw)
- Man heeft macht over ALLE goederen: niet enkel de gemeenschappelijke door
huwelijk, maar ook persoonlijke zaken van de vrouw
- Indien er kinderen zijn, heeft ook enkel de man macht over de kinderen,
vrouw heeft niets te zeggen.
- Uitzondering in VL en Henegouwen: moeder had ook iets te zeggen (wel
uitzonderlijk), normaalgezien heeft moeder pas iets over de kinderen te
zeggen als de man overlijdt <-> praktijk: vrouw voedt de kinderen op
9
, - Franse Revolutie: plannen om situatie van gehuwde vrouw te verbeteren, maar het
komt er niet van, omdat het BW pas tot stand komt na de Franse revolutie
VANAF NAPOLEON
Napoleontisch model
Napoleon brengt na tien jaar van burgeroorlog weer rust en orde in Frankrijk en zegt dat
de mannen ervoor moeten instaan dat de vrouwen en kinderen rustig en ordelijk zijn. Hij
gebruikt dus de onderdrukking van de vrouw om zijn vorm van orde te creëren in het
land.
Napoleon komt uit een zeer conservatief deel van Frankrijk: Corsica, en heeft dus ook een
heel conservatief beeld over de vrouw.
Elke Franse man moet dus thuis een kleine keizer zijn en zijn vrouw en kinderen
onderdaan maken en in toom houden. Echtgenoot/vader = de Napoleon van het
gezin
Napoleon vond het zo vanzelfsprekend dat de man de vrouw mocht slaan, dat het
tuchtingsrecht zelfs niet is opgenomen in de wet.
Ook maakt Napoleon de gehuwde vrouw handelingsonbekwaam ze kan geen
rechtshandelingen stellen probleem: ze kan nu zelfs de boodschappen niet meer doen
(gebeurt in de praktijk uiteraard niet, maar zou in theorie dus niet kunnen)
Uitzondering: vrouw mag nog winkeltjes opendoen, maar man moet wel uitdrukkelijke
toestemming geven (stilzwijgend volstaat niet meer)
Overspel:
- Man gaat vreemd: enkel een probleem als het iemand is die door hem onderhouden
wordt in een gemeenschappelijke woning en waar hij geregeld mee rampetampt (bv.
met de inwonende meid)
- Vrouw: mag niets doen
19e E: succes Napoleontische model
Verklaring voor het succes: wet van de stilte, geen degelijk onderwijs voor vrouwen,
paradox van protest
- Vrouwen komen niet in opstand tegen de regels van Napoleon: wordt verklaard door
de Wet van de stilte: de vrouw die getroffen wordt door mishandeling, verkrachting,
… moet haar mond houden, want anders brengt ze haar familie te schande
- Geen onderwijs voor vrouwen, enkel opleiding door nonnen voor het non worden
- Men probeert de scherpe kantjes van het beleid af te stompen, zodat er geen protest
zou zijn over al de rest: de facto had de moeder macht over de kinderen, sommige
rechters hadden sympathie voor de vrouw en waren strenger op bv. overspel van de
man
cf. handelingsonbekwaamheid: de onbekwame kan een volmacht krijgen van de
bekwame: man kan vrouw een volmacht geven om bv. om boodschappen te kunnen
10
