Samenvatting (Jaap Hage) - Grondslagen en Methoden van het Recht (LAW3068)

Literatuur systeem:
Jaap Hage – rechtvaardigheid:
Het natuurrechtelijk libertarisme: vindt belastingheffing principieel onjuist omdat
het een inbreuk vormt op het eigendomsrecht van het individu.
Wanneer men aanneemt dat belastingheffing wél gerechtvaardigd kan zijn, rijst
de vraag welke belastingen rechtvaardig zijn. Sommige liberalen vinden dat er zo
min mogelijk belastingen moeten zijn, omdat de nadelen ervan vaak groter zijn
dan de voordelen.
Daartegenover staan de utilisten, die niet het individu maar het algemeen belang
centraal stellen: belastingen zijn rechtvaardig als ze per saldo het welzijn van de
samenleving vergroten.
Een kritiek op dat utilisme is echter dat het de rechten van individuen kan
schaden. Daarom ontwikkelden sociale liberalen, zoals John Rawls, een
benadering waarin zowel individuele rechten als de positie van de
minstbedeelden worden beschermd.
Kort gezegd:
 Libertariërs verwerpen belastingheffing,
 klassieke liberalen willen zo weinig mogelijk,
 utilisten rechtvaardigen belastingen vanuit het algemeen nut,
 en Rawlsiaanse sociale liberalen zoeken een evenwicht tussen vrijheid en
solidariteit.

Jaap Hage – Natuurlijke rechten:
1. Libertarisme
Libertariërs stellen dat mensen van nature eigenaar van zichzelf zijn en dus recht
hebben op hun lichaam, arbeid en eigendom, onafhankelijk van de staat.
Belastingheffing zonder instemming van burgers is volgens hen een vorm van
diefstal. De overheid mag slechts bestaan om eigendom te beschermen, niet om
herverdeling of morele sturing te bewerkstelligen.
 Dit is een vorm van liberalisme
2. Locke: eigendom in de natuurtoestand
John Locke beschrijft hoe mensen in de natuurtoestand vrij en gelijk zijn en
eigendom verkrijgen door hun arbeid te mengen met natuurlijke goederen. De
staat ontstaat pas wanneer mensen hun natuurlijke vrijheid deels opgeven om
hun leven, vrijheid en bezit beter te beschermen. De overheid heeft dus een
dienende functie: bescherming van eigendom is haar primaire taak.
Je mag je eigen rechten beschermen en als iemand die rechten schendt mag je
deze persoon straffen, maar je mag iemand niet zwaarder straffen dan
gerechtvaardigd is. Daarom is een overheid nodig om ervoor te zorgen dat deze
rechten beschermd worden.

,  De overheid krijgt macht van zijn onderdanen, die geven hen alleen de
noodzakelijke macht die nodig is om de rechten van de onderdanen te
beschermen.
 Dit begrenst dus de macht die de overheid heeft.
Je komt aan eigendom door toe-eigening, dit krijg je door arbeid te verrichten
(voorbeeld: er is een appelboom, die is van niemand. Je wordt eigenaar van de
appels als je deze plukt, en dus arbeid verricht). Je hebt altijd al eigendom over
jezelf.
3. Nozick: minimale staat en entitlement theory
De Amerikaanse filosoof Robert Nozick bouwt, met zijn ‘entitlement theorie’,
voort op Locke. Volgens hem is een verdeling van eigendom rechtvaardig als
deze op een eerlijke manier tot stand is gekomen, via:
 eerlijke eerste verwerving,
 vrijwillige overdracht, of
 herstel van eerdere onrechtvaardigheden.
Belasting betalen is dus volgens Nozick niet gerechtvaardigd omdat het niet uit
één van bovenstaande drie gevallen valt.
Elke verdere herverdeling via belastingen is volgens Nozick onrechtvaardig,
omdat dit inbreuk maakt op rechtmatig verworven eigendom. Hij ziet belasting
als gedwongen arbeid: de overheid neemt een deel van iemands leven af.
4. Draagkracht- en profijtbeginsel
In de fiscale praktijk spelen twee rechtvaardigingsbeginselen een rol:
 Draagkrachtbeginsel: wie meer heeft, moet meer bijdragen (een
“patroontheorie”).
 Profijtbeginsel: burgers betalen in verhouding tot het voordeel dat ze van
overheidsdiensten hebben (meer “procedureel”).
Het libertarisme verwerpt vooral het draagkrachtbeginsel, maar kan het
profijtbeginsel deels aanvaarden, omdat het lijkt op een vrijwillige ruil met de
overheid.
5. Kritiek van Murphy en Nagel
De filosofen Murphy en Nagel keren het libertaristische uitgangspunt om. Volgens
hen kunnen eigendomsrechten alleen bestaan dankzij de staat, en dus dankzij
belastingen. Eigendomsrechten worden dus gecreëerd door belastingen.
 “No property without taxation.”
Zonder overheid zijn er slechts belangen, geen rechten; pas de overheid creëert
en beschermt eigendom. Daarom is belastingheffing geen inbreuk op eigendom,
maar juist een voorwaarde voor het bestaan ervan. Libertariërs missen volgens
hen het bredere perspectief: het gaat niet alleen om belasting, maar om de
rechtvaardige inrichting van de samenleving als geheel.
6. Marx