Week 1
Basisboek sociaal werk
Hoofdstuk 2 pagina's 47-55
De Middeleeuwen
In de Middeleeuwen was niet iedereen gelijk. Men kende drie standen: adel,
geestelijkheid en burgerij. Tot de burgerij behoorden veel mensen die zo arm
waren, dat zij zouden sterven van de honger als zij niet geholpen werden.
Het was vooral de kerk die zich bekommerde om het lot van deze arme mensen.
Het was een christelijke opdracht om naastenliefde te tonen, goede werken te
doen en voor de armen te zorgen. Een deel van de geestelijkheid, vooral
broeders en zusters in kloosterorden, nam de zorg voor de armen op zich in
‘gasthuizen’.
Deze manier van zorg vanuit een godsdienstige achtergrond bleef eeuwenlang
bestaan.
In de Middeleeuwen ligt dus een van de wortels van Sociaal Werk.
Er werden toen al regels geformuleerd om mensen in categorieën in te delen.
Maar het ging nog altijd om het dienen van God, om de caritas, de dienende
liefde. Bij meer vermogende burgers speelde nog een ander motief mee. Iets
voor een ander doen was ook in je eigen belang. Men had de arme medemens
dus nodig om een plek in de hemel te verdienen.
Humanistisch gedachtegoed
Aan het eind van de Middeleeuwen veranderde de houding tegenover de armen.
Ze werden steeds meer gezien als sociaal gevaar en ‘classes dangereuses’.
De Renaissance (wedergeboorte), die ook naar Nederland kwam ‘waaien’ zorgde
ervoor dat niet God, maar de mens als vrij individu in het centrum stond bij
humanisten. Men dacht na over hoe het individu kon worden opgevoed tot
fatsoenlijke burger, die in eigen levensonderhoud kon voorzien. Dit kwam niet
alleen van humanisten, er was ook sprake van handelskapitalisme, met
verpaupering van grote lagen van de bevolking tot gevolg.
Er kwam kritiek op de armenzorg, die niet op zulke problemen berekend was.
Stadsregenten haalden armenzorg uit de sfeer van liefdadigheid en voerden
ingrijpende hervormingen door. De armenzorg zou voortaan in het teken staan
van het aanleren van arbeidsdiscipline, ordehandhaving en opvoeding.
, Voorbeeld Rasphuis en Spinhuis. In rasphuis werden jonge mannelijke
misdadigers opgesloten en moesten dwangarbeid verrichten. Vrouwen
werden opgesloten in Spinhuis. Bij beiden kwamen twee principes van de
‘armenpolitiek’ bij elkaar: opsluiting en arbeidsdwang.
17e en 18e eeuw
De 17e eeuw staat in Nederland bekend als de Gouden Eeuw, wat het een
welvarend land maakte. Toch nam de armoede, vergeleken met de periode
hiervoor niet af. Integendeel. De stedelijke armenkassen konden de toenemende
aantallen armen niet aan, met als gevolg dat het aandeel van de kerkelijke zorg
weer groeide.
Ook de angst voor de openbare gezondheid speelde mee. Besmettelijke ziekten
kwamen eerder en veel meer voor onder de armen. Zij vormden dus
rechtstreekse bedreiging voor de welgestelden. Er moest iets gedaan worden om
het lot van armen te verbeteren en zodoende afschrikwekkende ziekten op
afstand te houden.
Vanaf 1650 tot ca 1800 kwam het verlichtingsdenken tot ontwikkeling. Tegenover
het geloof werd het verstand, de ratio gesteld. Een belangrijke vereniging die zich
liet inspireren door verlichtingsidealen is de ‘Maatschappij tot Nut van ’t
Algemeen’, die werd opgericht in 1784. Oprichters waren vader en zoon
Nieuwenhuijzen.
’t Nut zette sterk in op ‘volksverlichting’ en ‘volksontwikkeling’ d.m.v.
pionierswerk zoals het stichten van een spaarbank, scholen, bibliotheken
en voorlichtingen. En dat alles om ‘het volk te verheffen’ omdat zij van
mening waren dat een ontwikkeld volk de basis zou zijn van een
beschaafde samenleving.
Niet alleen de Verlichting, maar ook vernieuwingsbewegingen binnen de
protestantse en katholieke kerk inspireerden tot nieuwe initiatieven binnen
sociaal werk. Zo ontstonden allerlei gespecialiseerde instituten.
Instituut voor Doven (1790) was eerste instituut in Nederland waar niet
alleen dove kinderen en opleiding kregen, maar ook kinderen met
verstandelijke beperking werden opgenomen. Initiatiefnemer was dominee
Henri Daniel Guyot.
19e eeuw
In eerste helft van 19e eeuw werd Nederland nog steeds geteisterd door
hardnekkige armoede. In 1815 was er namelijk een economische crisis. Men
, zocht naar oorzaken en oplossingen voor het armoedeprobleem.
Een radicale oplossing bedacht Johannes van den Bosch. Hij wilde arme gezinnen
en werklozen uit steden naar Drenthe sturen om akkerbouw en veeteelt te
bedrijven. Ze werden onderworpen aan een heel scala van verplichtingen. Wie
het niet kon volhouden en uit project vertrok, werd beschuldigd van een strafbaar
feit. In 1822 besloot regering dat vondelingen, wezen en verlaten kinderen uit
heel Nederland vanaf de leeftijd van 6 jaar, verplicht op transport moesten naar
Drenthe. Dit besluit leidde tot veel protest in het hele land.
In deze periode ontstonden er ook initiatieven om armoede te bestrijden die
succesvoller waren en minder controversieel. Vanaf 1820 kwam het
‘armenpatronaat’ op, waarbij vrijwilligers armen in hun eigen omgeving
bezochten.
Kenmerkte zich door kleinschaligheid; individualisering door persoonlijke
aandacht en vertrouwen winnen; onderzoek door middel van huisbezoek;
persoonlijk toezicht en begeleiding; niet willekeurig maar methodisch
werken.
Nieuwe initiatieven
De basis voor veel initiatieven werd dus gelegd in de eerste helft van de 19 e
eeuw. Een greep uit de vele initiatieven:
Wijkverpleging (1820)
Reclassering (1823)
Psychiatrie (1827)
Kinderopvang (1827)
Verslavingszorg (1842)
Jeugdzorg (1845)
Week 2
Sociologie voor sociaal werk
Paragraaf 2.2
Sociale stratificatie
De indeling van de samenleving in verschillende lagen.
Stratificatiestelsels zijn systemen waarmee wordt aangegeven hoe de
hiërarchische indeling van de samenleving eruitziet.
Basisboek sociaal werk
Hoofdstuk 2 pagina's 47-55
De Middeleeuwen
In de Middeleeuwen was niet iedereen gelijk. Men kende drie standen: adel,
geestelijkheid en burgerij. Tot de burgerij behoorden veel mensen die zo arm
waren, dat zij zouden sterven van de honger als zij niet geholpen werden.
Het was vooral de kerk die zich bekommerde om het lot van deze arme mensen.
Het was een christelijke opdracht om naastenliefde te tonen, goede werken te
doen en voor de armen te zorgen. Een deel van de geestelijkheid, vooral
broeders en zusters in kloosterorden, nam de zorg voor de armen op zich in
‘gasthuizen’.
Deze manier van zorg vanuit een godsdienstige achtergrond bleef eeuwenlang
bestaan.
In de Middeleeuwen ligt dus een van de wortels van Sociaal Werk.
Er werden toen al regels geformuleerd om mensen in categorieën in te delen.
Maar het ging nog altijd om het dienen van God, om de caritas, de dienende
liefde. Bij meer vermogende burgers speelde nog een ander motief mee. Iets
voor een ander doen was ook in je eigen belang. Men had de arme medemens
dus nodig om een plek in de hemel te verdienen.
Humanistisch gedachtegoed
Aan het eind van de Middeleeuwen veranderde de houding tegenover de armen.
Ze werden steeds meer gezien als sociaal gevaar en ‘classes dangereuses’.
De Renaissance (wedergeboorte), die ook naar Nederland kwam ‘waaien’ zorgde
ervoor dat niet God, maar de mens als vrij individu in het centrum stond bij
humanisten. Men dacht na over hoe het individu kon worden opgevoed tot
fatsoenlijke burger, die in eigen levensonderhoud kon voorzien. Dit kwam niet
alleen van humanisten, er was ook sprake van handelskapitalisme, met
verpaupering van grote lagen van de bevolking tot gevolg.
Er kwam kritiek op de armenzorg, die niet op zulke problemen berekend was.
Stadsregenten haalden armenzorg uit de sfeer van liefdadigheid en voerden
ingrijpende hervormingen door. De armenzorg zou voortaan in het teken staan
van het aanleren van arbeidsdiscipline, ordehandhaving en opvoeding.
, Voorbeeld Rasphuis en Spinhuis. In rasphuis werden jonge mannelijke
misdadigers opgesloten en moesten dwangarbeid verrichten. Vrouwen
werden opgesloten in Spinhuis. Bij beiden kwamen twee principes van de
‘armenpolitiek’ bij elkaar: opsluiting en arbeidsdwang.
17e en 18e eeuw
De 17e eeuw staat in Nederland bekend als de Gouden Eeuw, wat het een
welvarend land maakte. Toch nam de armoede, vergeleken met de periode
hiervoor niet af. Integendeel. De stedelijke armenkassen konden de toenemende
aantallen armen niet aan, met als gevolg dat het aandeel van de kerkelijke zorg
weer groeide.
Ook de angst voor de openbare gezondheid speelde mee. Besmettelijke ziekten
kwamen eerder en veel meer voor onder de armen. Zij vormden dus
rechtstreekse bedreiging voor de welgestelden. Er moest iets gedaan worden om
het lot van armen te verbeteren en zodoende afschrikwekkende ziekten op
afstand te houden.
Vanaf 1650 tot ca 1800 kwam het verlichtingsdenken tot ontwikkeling. Tegenover
het geloof werd het verstand, de ratio gesteld. Een belangrijke vereniging die zich
liet inspireren door verlichtingsidealen is de ‘Maatschappij tot Nut van ’t
Algemeen’, die werd opgericht in 1784. Oprichters waren vader en zoon
Nieuwenhuijzen.
’t Nut zette sterk in op ‘volksverlichting’ en ‘volksontwikkeling’ d.m.v.
pionierswerk zoals het stichten van een spaarbank, scholen, bibliotheken
en voorlichtingen. En dat alles om ‘het volk te verheffen’ omdat zij van
mening waren dat een ontwikkeld volk de basis zou zijn van een
beschaafde samenleving.
Niet alleen de Verlichting, maar ook vernieuwingsbewegingen binnen de
protestantse en katholieke kerk inspireerden tot nieuwe initiatieven binnen
sociaal werk. Zo ontstonden allerlei gespecialiseerde instituten.
Instituut voor Doven (1790) was eerste instituut in Nederland waar niet
alleen dove kinderen en opleiding kregen, maar ook kinderen met
verstandelijke beperking werden opgenomen. Initiatiefnemer was dominee
Henri Daniel Guyot.
19e eeuw
In eerste helft van 19e eeuw werd Nederland nog steeds geteisterd door
hardnekkige armoede. In 1815 was er namelijk een economische crisis. Men
, zocht naar oorzaken en oplossingen voor het armoedeprobleem.
Een radicale oplossing bedacht Johannes van den Bosch. Hij wilde arme gezinnen
en werklozen uit steden naar Drenthe sturen om akkerbouw en veeteelt te
bedrijven. Ze werden onderworpen aan een heel scala van verplichtingen. Wie
het niet kon volhouden en uit project vertrok, werd beschuldigd van een strafbaar
feit. In 1822 besloot regering dat vondelingen, wezen en verlaten kinderen uit
heel Nederland vanaf de leeftijd van 6 jaar, verplicht op transport moesten naar
Drenthe. Dit besluit leidde tot veel protest in het hele land.
In deze periode ontstonden er ook initiatieven om armoede te bestrijden die
succesvoller waren en minder controversieel. Vanaf 1820 kwam het
‘armenpatronaat’ op, waarbij vrijwilligers armen in hun eigen omgeving
bezochten.
Kenmerkte zich door kleinschaligheid; individualisering door persoonlijke
aandacht en vertrouwen winnen; onderzoek door middel van huisbezoek;
persoonlijk toezicht en begeleiding; niet willekeurig maar methodisch
werken.
Nieuwe initiatieven
De basis voor veel initiatieven werd dus gelegd in de eerste helft van de 19 e
eeuw. Een greep uit de vele initiatieven:
Wijkverpleging (1820)
Reclassering (1823)
Psychiatrie (1827)
Kinderopvang (1827)
Verslavingszorg (1842)
Jeugdzorg (1845)
Week 2
Sociologie voor sociaal werk
Paragraaf 2.2
Sociale stratificatie
De indeling van de samenleving in verschillende lagen.
Stratificatiestelsels zijn systemen waarmee wordt aangegeven hoe de
hiërarchische indeling van de samenleving eruitziet.
