Psychische aandoeningen
Psychische aandoeningen vanuit herstelperspectief. Voorheen Psychopathologie.
Positieve gezondheid
- Als reactie op onhoudbaarheid van de WHO definitie ‘een toestand van compleet fysiek,
mentaal en sociaal welbevinden, en niet slechts een afwezigheid van ziekte of gebrek’.
- Gezondheid als het vermogen om zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht
van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven (Huber).
- Model maakt samenwerking tussen medische en de welzijnssector mogelijk.
Medische benadering psychische klachten
DSM 5 classificaties, criteria die leiden tot een label, input voor de diagnose. Diagnose is het
startpunt, daarna volgt het ‘recept’. (diagnose receptmodel). De betekenis van de aandoening en
het levensverhaal krijgen nauwelijks ruimte. Het label blijkt bepalend voor het beeld van iemand
en (gebrek aan) verwachtingen. Kan aanleiding geven tot uitsluiting.
Transdiagnostische factoren
- Letterlijk ‘over de diagnose heen’.
- Dezelfde biologische factoren (genetische en neurobiologische overlap)
- Dezelfde psychologische kenmerken bij verschillende aandoeningen.
- Ingrijpende gebeurtenissen in de jeugd hebben verschillende effecten.
- Stress kan een brede variatie aan psychische aandoeningen uitlokken.
- Eén therapie kan verschillende aandoeningen beïnvloeden (antidepressiva, cognitieve
gedragstherapie).
Symptoomnetwerken
- Oud denken: er zit een depressie in je hoofd die symptomen ‘aanzet’.
- Er is niet zoiets als een depressie, er zijn alleen symptomen die elkaar aanzetten.
- Specifieke brugsymptomen kunnen voorkomen bij verschillende aandoeningen.
- Biedt een verklaring voor comorbiditeit.
- Geeft houvast wanneer je weet welke symptomen welke andere symptomen ‘aanzetten’.
Is uniek voor iedereen.
- Het verschil tussen mensen met en zonder psychische kwetsbaarheid ligt in de
connectiviteit, de mate waarin de symptomen elkaar gemakkelijker aanzetten en daarna
aanblijven.
,Biopsychosociaal model
Biologische, psychologische en sociale factoren werken in interactie bij het ontstaan van een
psychische aandoening.
Biologie Sociale context Psychologie
Gender Sociale steun Leren / geheugen
Fysieke aandoeningen / handicaps Familieachtergrond Overtuigingen / houding
Genetische kwetsbaarheid Culturele tradities Persoonlijkheid
Immuun-functie Sociaal / economische status Gedrag
Neurochemie Opleiding Emoties
Stressreacties Coping vaardigheden
Effecten van medicatie Trauma
Bevestiging en toename populariteit
Epidemiologische studies laten zien dat de risico’s voor de meest voorkomende mentale en
fysieke aandoeningen voortkomen uit factoren in de kindertijd:
- Sociale factoren: armoede, sociale uitsluiting
- Familiale factoren: verwaarlozing, mishandeling
- Leefstijl factoren: beweging en dieet
- Genetisch onderzoek laat zien dat genetische risico’s ontstaan bij de bevruchting en
sterk interacteren met (o.a.) bovenstaande factoren.
- Succes van multi- en interdisciplinaire aanpak.
,Psychosociale factoren bij al aanwezige aandoeningen
Ook bij aandoeningen die los van psychosociale factoren lijken te ontstaan:
Progressie van de ziekte en mogelijkheden tot management van de ziekte en evt. pijn
interacteren met psychosociale factoren, bv:
- Toegang tot medische zorg
- Acceptatie en begrip van / participatie in aanbevolen behandeling / aanpak
- Sociale steun
- Copingvaardigheden
- Houding t.o.v. ziekte en gezondheid
Ook hier blijken ingrijpende jeugdervaringen een belangrijke rol te spelen
Sociaalpsychiatrie
- Sociale oorzaken van psychische problemen
- Sociale gevolgen van psychische problemen
- Sociale interventies
Culturele aspecten
- Wat als afwijkend wordt gezien is cultureel bepaald en ook de verklaring ervan
- Bijvoorbeeld homoseksualiteit, passief agressieve persoonlijkheidsstoornis, het boze
oog, karma, boeddhistische visie op lijden.
- Vraagt om aansluiting bij de beleving van zingeving van de hulpvrager en het systeem
, Herstel
Herstel is een zeer persoonlijk en uniek proces waarin iemands opvattingen, waarden,
gevoelens, doelen en/of rollen veranderen. Het leidt tot een leven met meer voldoening waarin
hoop een plaats heeft en men kan geven en nemen ondanks de beperkingen die veroorzaakt
worden door de aandoening. Herstel heeft te maken met het ontstaan van een nieuwe
betekenis en zin in het leven, terwijl men over de rampzalige gevolgen van een psychiatrische
aandoening heen groeit. (Anthony)
Fasen
- Overweldigd zijn door de aandoening
Ontreddering, verwarring en machteloosheid
- Worstelen met de aandoening
Schaamte, schrik en behoedzaamheid
- Leven met de aandoening
Verbondenheid keert terug, kent eigen mogelijkheden en beperkingen
- Leven voorbij de aandoening
Verbondenheid en vertrouwen in herstellend vermogen (ook bij terugval) nieuwe rollen, voorzorg
en signalering
4 aspecten van herstel
- Herstel van de medische gezondheid, de symptomen verdwijnen
- Herstel van het alledaags functioneren
- Herstel van het maatschappelijk participeren
- Herstel van de persoonlijke identiteit en zingeving. Deze vormt de kern van het herstel
Herstelfactoren
- Verbinding
- Hoop en optimisme
- Identiteit
- Betekenis en zingeving
- Empowerment
CHIME (Engels) VHIBE?
Kenmerken herstelondersteunende zorg
Als Social Worker in een herstelondersteunende rol:
Psychische aandoeningen vanuit herstelperspectief. Voorheen Psychopathologie.
Positieve gezondheid
- Als reactie op onhoudbaarheid van de WHO definitie ‘een toestand van compleet fysiek,
mentaal en sociaal welbevinden, en niet slechts een afwezigheid van ziekte of gebrek’.
- Gezondheid als het vermogen om zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht
van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven (Huber).
- Model maakt samenwerking tussen medische en de welzijnssector mogelijk.
Medische benadering psychische klachten
DSM 5 classificaties, criteria die leiden tot een label, input voor de diagnose. Diagnose is het
startpunt, daarna volgt het ‘recept’. (diagnose receptmodel). De betekenis van de aandoening en
het levensverhaal krijgen nauwelijks ruimte. Het label blijkt bepalend voor het beeld van iemand
en (gebrek aan) verwachtingen. Kan aanleiding geven tot uitsluiting.
Transdiagnostische factoren
- Letterlijk ‘over de diagnose heen’.
- Dezelfde biologische factoren (genetische en neurobiologische overlap)
- Dezelfde psychologische kenmerken bij verschillende aandoeningen.
- Ingrijpende gebeurtenissen in de jeugd hebben verschillende effecten.
- Stress kan een brede variatie aan psychische aandoeningen uitlokken.
- Eén therapie kan verschillende aandoeningen beïnvloeden (antidepressiva, cognitieve
gedragstherapie).
Symptoomnetwerken
- Oud denken: er zit een depressie in je hoofd die symptomen ‘aanzet’.
- Er is niet zoiets als een depressie, er zijn alleen symptomen die elkaar aanzetten.
- Specifieke brugsymptomen kunnen voorkomen bij verschillende aandoeningen.
- Biedt een verklaring voor comorbiditeit.
- Geeft houvast wanneer je weet welke symptomen welke andere symptomen ‘aanzetten’.
Is uniek voor iedereen.
- Het verschil tussen mensen met en zonder psychische kwetsbaarheid ligt in de
connectiviteit, de mate waarin de symptomen elkaar gemakkelijker aanzetten en daarna
aanblijven.
,Biopsychosociaal model
Biologische, psychologische en sociale factoren werken in interactie bij het ontstaan van een
psychische aandoening.
Biologie Sociale context Psychologie
Gender Sociale steun Leren / geheugen
Fysieke aandoeningen / handicaps Familieachtergrond Overtuigingen / houding
Genetische kwetsbaarheid Culturele tradities Persoonlijkheid
Immuun-functie Sociaal / economische status Gedrag
Neurochemie Opleiding Emoties
Stressreacties Coping vaardigheden
Effecten van medicatie Trauma
Bevestiging en toename populariteit
Epidemiologische studies laten zien dat de risico’s voor de meest voorkomende mentale en
fysieke aandoeningen voortkomen uit factoren in de kindertijd:
- Sociale factoren: armoede, sociale uitsluiting
- Familiale factoren: verwaarlozing, mishandeling
- Leefstijl factoren: beweging en dieet
- Genetisch onderzoek laat zien dat genetische risico’s ontstaan bij de bevruchting en
sterk interacteren met (o.a.) bovenstaande factoren.
- Succes van multi- en interdisciplinaire aanpak.
,Psychosociale factoren bij al aanwezige aandoeningen
Ook bij aandoeningen die los van psychosociale factoren lijken te ontstaan:
Progressie van de ziekte en mogelijkheden tot management van de ziekte en evt. pijn
interacteren met psychosociale factoren, bv:
- Toegang tot medische zorg
- Acceptatie en begrip van / participatie in aanbevolen behandeling / aanpak
- Sociale steun
- Copingvaardigheden
- Houding t.o.v. ziekte en gezondheid
Ook hier blijken ingrijpende jeugdervaringen een belangrijke rol te spelen
Sociaalpsychiatrie
- Sociale oorzaken van psychische problemen
- Sociale gevolgen van psychische problemen
- Sociale interventies
Culturele aspecten
- Wat als afwijkend wordt gezien is cultureel bepaald en ook de verklaring ervan
- Bijvoorbeeld homoseksualiteit, passief agressieve persoonlijkheidsstoornis, het boze
oog, karma, boeddhistische visie op lijden.
- Vraagt om aansluiting bij de beleving van zingeving van de hulpvrager en het systeem
, Herstel
Herstel is een zeer persoonlijk en uniek proces waarin iemands opvattingen, waarden,
gevoelens, doelen en/of rollen veranderen. Het leidt tot een leven met meer voldoening waarin
hoop een plaats heeft en men kan geven en nemen ondanks de beperkingen die veroorzaakt
worden door de aandoening. Herstel heeft te maken met het ontstaan van een nieuwe
betekenis en zin in het leven, terwijl men over de rampzalige gevolgen van een psychiatrische
aandoening heen groeit. (Anthony)
Fasen
- Overweldigd zijn door de aandoening
Ontreddering, verwarring en machteloosheid
- Worstelen met de aandoening
Schaamte, schrik en behoedzaamheid
- Leven met de aandoening
Verbondenheid keert terug, kent eigen mogelijkheden en beperkingen
- Leven voorbij de aandoening
Verbondenheid en vertrouwen in herstellend vermogen (ook bij terugval) nieuwe rollen, voorzorg
en signalering
4 aspecten van herstel
- Herstel van de medische gezondheid, de symptomen verdwijnen
- Herstel van het alledaags functioneren
- Herstel van het maatschappelijk participeren
- Herstel van de persoonlijke identiteit en zingeving. Deze vormt de kern van het herstel
Herstelfactoren
- Verbinding
- Hoop en optimisme
- Identiteit
- Betekenis en zingeving
- Empowerment
CHIME (Engels) VHIBE?
Kenmerken herstelondersteunende zorg
Als Social Worker in een herstelondersteunende rol:
