Hoofdstuk 1 Bestuursprocesrecht in vogelvlucht
1.1 Wat is bestuursprocesrecht?
Onder bestuursprocesrecht wordt verstaan het geheel van procedureregels in verband met de
rechtsbescherming tegen besluiten van bestuursorganen.
Regels die gelden binnen het bestuursprocesrecht zijn hoofdzakelijk vastgelegd in de Awb. Speciaal in
het leven geroepen om uniformiteit in het bestuurs(proces)recht aan te brengen.
Daarnaast vinden we regels van het bestuursprocesrecht in de Grondwet en in de bijzondere wet- en
regelgeving, zoals Participatiewet, de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de Vreemdelingenwet (VW).
Opbouw Awb
- Eerste 4 hoofdstukken hebben betrekking op de totstandkoming van besluiten
- Hoofdstuk 6 t/m 8 bevatten regels voor bezwaar en beroep
De bestuursrechter toets de rechtmatigheid van een besluit, ex tunc. Dat wil zeggen op het moment
dat het werd genomen.
Het bestuursorgaan heroverweegt de rechtmatigheid en van het besluit in beginsel ex nunc, dat wil
zeggen op het huidige moment.
Een belanghebbende kan zonder advocaat procederen, maar kan wel desgewenst laten bijstaan door
een rechtsbijstandverlener.
In het bestuursprocesrecht is verbod van reformatio in peius waarmee in beginsel wordt voorkomen
dat degene die opkomt tegen een besluit van een bestuursorgaan door zijn actie nadeliger uit zal zijn.
1.2 Een korte blik op de voorprocedures
Voordat een belanghebbende beroep kan instellen bij een rechter moet een bestuursorgaan het
besluit in beginsel heroverwegen.
Twee procedures
- De bezwaarprocedure
- De procedure van administratief beroep
o Bij administratief beroep doet een belanghebbende een beroep op de ‘administratie’.
Oud woord voor openbaar bestuur.
Eén van de procedures moet worden doorlopen voordat een oordeel van de rechter kan worden
gevraagd.
1.3 Schets van de bestuursrechtspraak in Nederland
Voordat de rechter het beroep inhoudelijk beoordeelt gaat hij na of hij absoluut en relatief
competent is, dat wil zeggen of hij in het algemeen mag oordelen over een bepaald soort zaak en of
hij in het specifieke geval hiertoe bevoegd is.
1.4 Andere rechters
De burgerlijke rechter heeft in het bestuursprocesrecht een zogenaamde vangnetfunctie voor de
gevallen waarin de bestuursrechter geen of onvoldoende rechtsbescherming biedt, omdat de Awb of
een bijzondere wet geen bestuursrechtelijke voorziening bevat.
Hoofdstuk 2 Voorbereiding van een beschikking
2.1 Op aanvraag of ambtshalve
2.1.1 Het begrip besluit
Art. 1:3 lid 1 Awb besluit moet voldoen aan de volgende voorwaarden
- Beslissing
- Genomen door een bestuursorgaan
- Schriftelijk
- Rechtshandeling
- Publiekrechtelijk
1
,Beschikking is een besluit dat gericht is op een individueel geval. De afwijzing van een aanvraag om
een beschikking wordt door de wetgever ook als beschikking aangemerkt en daarom is er ondanks dat
het rechtsgevolg ontbreekt, toch sprake van een besluit.
Een schriftelijke weigering om een besluit te nemen is ook een besluit in de zin van de Awb.
Bij het niet tijdig nemen van een besluit ontstaat er een fictief besluit. Zo wordt voorkomen dat het
bestuur stilzit, de wetgever heeft op deze manier de belanghebbenden beschermd.
2.1.2 Aanvraag
Art. 1:3 lid 3 Awb: een verzoek van een belanghebbende een besluit te nemen.
Alleen als het verzoek van een belanghebbende afkomstig is kan er een besluit in de zin van de Awb
ontstaan.
Een belanghebbende is volgens art. 1:2 Awb: degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is
betrokken.
Volgens vaste jurisprudentie (OPERA-criteria)
- Objectief bepaalbaar
- Persoonlijk
- Eigen belang
- Rechtstreeks
- Actueel
Ook moet er een direct verband zijn tussen het besluit van het bestuursorgaan en het belang van de
belanghebbende.
Verzoek om een beschikking
- Moet worden ingediend door een belanghebbende (of door een gemachtigde)
- Moet op schrift gesteld zijn (soms op een voorgeschreven formulier)
- Moet voldaan aan de formele vereisten in de Awb
- Kan langs elektronische weg worden ingediend als het bestuursorgaan dit toestaat.
2.1.3 Ambtshalve besluit
Een bestuursorgaan kan niet alleen op verzoek maar ook ambtshalve, dat wil zeggen op eigen
initiatief, een beslissing nemen. Bv. Het opleggen van een belastingaanslag.
2.2 Beoordeling van de aanvraag
Als de aanvraag niet voldoet aan alle formele eisen dan is er sprake van een ongenoegzame
aanvraag en kan het bestuursorgaan besluiten om de aanvraag niet te behandelen, art. 4:5 lid 1 sub
a Awb.
Het bestuursorgaan kan een aanvraag ook buiten behandeling laten als de aanvrager onvoldoende
gegevens verstrekt om een beslissing op de aanvraag te kunnen nemen, art. 4:5 lid 1 sub c Awb, of
wanneer het een elektronische aanvraag betreft die niet voldoet aan de eisen in art. 2:15 Awb.
Voordat het bestuursorgaan kan besluiten om een ongenoegzame aanvraag niet te behandelen, moet
het de aanvrager in de gelegenheid stellen om de aanvraag aan te vullen binnen de termijn die het
bestuursorgaan stelt, ook wel hersteltermijn genoemd.
Wordt aan het verzoek om de aanvraag niet goed of niet op tijd voldaan, dan stuurt het
bestuursorgaan zijn besluit om de ongenoegzame aanvraag niet te behandelen binnen vier weken na
de gestelde deadline aan aanvrager, art. 4:5 lid 4 Awb.
Een andere aanleiding om een aanvraag buiten behandeling te laten kan zijn als de leges niet betaald
zijn. Leges is een soort belasting voor de behandeling van een aanvraag door het bestuursorgaan.
Behalve dat onderzocht moet worden of de aanvraag voldoet aan de formelen eisen wordt er ook
gekeken of de aanvraag bij het juiste bestuursorgaan is ingediend. Is dit niet het geval dan moet de
aanvraag worden doorgezonden naar het juiste bestuursorgaan (doorzendplicht) of als dat er niet is,
retour afzender.
2
, 2.3 Zorgvuldige voorbereiding
2.3.1 Zorgvuldigheidsbeginsel
Zorgvuldigheidsbeginsel is beginsel van het algemene beginsel van behoorlijk bestuur.
Zorgvuldigheidsbeginsel bepaalt dat een bestuursorgaan een besluit zorgvuldig moet voorbereiden.
Art. 3:2 Awb: bij de voorbereiding van een besluit vergaart het bestuursorgaan de nodige kennis
omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen.
Het zorgvuldigheidsbeginsel verlangt van een bestuursorgaan dat het relevante gegevens verzamelt
en deze, indien nodig, door de aanvrager laat aanvullen.
2.3.2 Horen en zienswijze bij een aanvraag
Het zorgvuldigheidsbeginsel vereist dat het bestuursorgaan de aanvrager en eventuele andere
belanghebbenden in bepaalde gevallen de gelegenheid biedt om hun mening (zienswijze) te geven
voordat op de aanvraag wordt beslist. Deze hoorplicht is vastgelegd in art. 4:7 en 4:8 Awb.
Een zienswijze kan schriftelijk of mondeling naar voren worden gebracht, art. 4:9 Awb.
2.3.3 Voorbereiding van een besluit tot handhaving
De overheid heeft als hoeder van de weet in beginsel van een handhavingsplicht, maar moet altijd de
diverse belangen die bij de handhaving aan de orde zijn tegen elkaar afwegen.
Stappen die een bestuursorgaan moet doorlopen om een zorgvuldig handhavingsbesluit tot
stand te brengen:
1. Constatering van overtreding
2. Onderzoek naar mogelijkheid legalisering
3. Bevoegdheid
4. Hoorplicht
5. Belangenafweging
6. Keuze handhavingsmiddel
7. Besluit
2.4 Andere beginselen van behoorlijk bestuur
Overige beginsel van behoorlijk bestuur
- Fair play
o Art. 2:4 lid 1 Awb
o Bepaalt dat het bestuursorgaan zijn taak vervult zonder vooringenomenheid.
o Het bestuursorgaan moet open en onbevooroordeeld tegenover burgers staan, zodat
zij de gelegenheid hebben om voor hun belangen op te komen.
- Motiveringsbeginsel
o Bepaalt dat een besluit goed en kenbaar moet worden gemotiveerd.
- Beginsel van formele rechtszekerheid
o Stelt dat burgers moeten kunnen vertrouwen op het recht zodat zij weten waar zij aan
toe zijn met de overheid.
2.5 Bijzondere voorbereidingsprocedure
De terinzagelegging wordt algemeen bekendgemaakt, waarna iedereen kennis kan nemen van het
ontwerpbesluit en de daarop betrekking hebbende stukken, art. 3:12 Awb. Ook nieuwe relevante
stukken worden er inzage gelegd, art. 3:14 Awb.
2.6 Beslistermijn
Een bestuursorgaan moet binnen de wettelijke voorgeschreven termijn beslissen op een aanvraag,
art. 4:13 lid 1 Awb. Dit termijn is 8 weken met de mogelijkheid tot verlenging.
Het college van B&W kan dit wettelijk termijn eenmaal verlengen met 6 weken, art. 3.9 lid 2 Wabo.
Schrijft de wet geen wettelijk termijn voor dan moet het besluit binnen een redelijk termijn, dat wil
zeggen 8 weken na ontvangst van de aanvraag, art. 4:13 lid 2 Awb.
Soms ontstaat er een beschikking van rechtswege als een bestuursorgaan niet binnen de wettelijke
beslistermijn op de aanvraag beslist, art. 4:20b Awb.
3
1.1 Wat is bestuursprocesrecht?
Onder bestuursprocesrecht wordt verstaan het geheel van procedureregels in verband met de
rechtsbescherming tegen besluiten van bestuursorganen.
Regels die gelden binnen het bestuursprocesrecht zijn hoofdzakelijk vastgelegd in de Awb. Speciaal in
het leven geroepen om uniformiteit in het bestuurs(proces)recht aan te brengen.
Daarnaast vinden we regels van het bestuursprocesrecht in de Grondwet en in de bijzondere wet- en
regelgeving, zoals Participatiewet, de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de Vreemdelingenwet (VW).
Opbouw Awb
- Eerste 4 hoofdstukken hebben betrekking op de totstandkoming van besluiten
- Hoofdstuk 6 t/m 8 bevatten regels voor bezwaar en beroep
De bestuursrechter toets de rechtmatigheid van een besluit, ex tunc. Dat wil zeggen op het moment
dat het werd genomen.
Het bestuursorgaan heroverweegt de rechtmatigheid en van het besluit in beginsel ex nunc, dat wil
zeggen op het huidige moment.
Een belanghebbende kan zonder advocaat procederen, maar kan wel desgewenst laten bijstaan door
een rechtsbijstandverlener.
In het bestuursprocesrecht is verbod van reformatio in peius waarmee in beginsel wordt voorkomen
dat degene die opkomt tegen een besluit van een bestuursorgaan door zijn actie nadeliger uit zal zijn.
1.2 Een korte blik op de voorprocedures
Voordat een belanghebbende beroep kan instellen bij een rechter moet een bestuursorgaan het
besluit in beginsel heroverwegen.
Twee procedures
- De bezwaarprocedure
- De procedure van administratief beroep
o Bij administratief beroep doet een belanghebbende een beroep op de ‘administratie’.
Oud woord voor openbaar bestuur.
Eén van de procedures moet worden doorlopen voordat een oordeel van de rechter kan worden
gevraagd.
1.3 Schets van de bestuursrechtspraak in Nederland
Voordat de rechter het beroep inhoudelijk beoordeelt gaat hij na of hij absoluut en relatief
competent is, dat wil zeggen of hij in het algemeen mag oordelen over een bepaald soort zaak en of
hij in het specifieke geval hiertoe bevoegd is.
1.4 Andere rechters
De burgerlijke rechter heeft in het bestuursprocesrecht een zogenaamde vangnetfunctie voor de
gevallen waarin de bestuursrechter geen of onvoldoende rechtsbescherming biedt, omdat de Awb of
een bijzondere wet geen bestuursrechtelijke voorziening bevat.
Hoofdstuk 2 Voorbereiding van een beschikking
2.1 Op aanvraag of ambtshalve
2.1.1 Het begrip besluit
Art. 1:3 lid 1 Awb besluit moet voldoen aan de volgende voorwaarden
- Beslissing
- Genomen door een bestuursorgaan
- Schriftelijk
- Rechtshandeling
- Publiekrechtelijk
1
,Beschikking is een besluit dat gericht is op een individueel geval. De afwijzing van een aanvraag om
een beschikking wordt door de wetgever ook als beschikking aangemerkt en daarom is er ondanks dat
het rechtsgevolg ontbreekt, toch sprake van een besluit.
Een schriftelijke weigering om een besluit te nemen is ook een besluit in de zin van de Awb.
Bij het niet tijdig nemen van een besluit ontstaat er een fictief besluit. Zo wordt voorkomen dat het
bestuur stilzit, de wetgever heeft op deze manier de belanghebbenden beschermd.
2.1.2 Aanvraag
Art. 1:3 lid 3 Awb: een verzoek van een belanghebbende een besluit te nemen.
Alleen als het verzoek van een belanghebbende afkomstig is kan er een besluit in de zin van de Awb
ontstaan.
Een belanghebbende is volgens art. 1:2 Awb: degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is
betrokken.
Volgens vaste jurisprudentie (OPERA-criteria)
- Objectief bepaalbaar
- Persoonlijk
- Eigen belang
- Rechtstreeks
- Actueel
Ook moet er een direct verband zijn tussen het besluit van het bestuursorgaan en het belang van de
belanghebbende.
Verzoek om een beschikking
- Moet worden ingediend door een belanghebbende (of door een gemachtigde)
- Moet op schrift gesteld zijn (soms op een voorgeschreven formulier)
- Moet voldaan aan de formele vereisten in de Awb
- Kan langs elektronische weg worden ingediend als het bestuursorgaan dit toestaat.
2.1.3 Ambtshalve besluit
Een bestuursorgaan kan niet alleen op verzoek maar ook ambtshalve, dat wil zeggen op eigen
initiatief, een beslissing nemen. Bv. Het opleggen van een belastingaanslag.
2.2 Beoordeling van de aanvraag
Als de aanvraag niet voldoet aan alle formele eisen dan is er sprake van een ongenoegzame
aanvraag en kan het bestuursorgaan besluiten om de aanvraag niet te behandelen, art. 4:5 lid 1 sub
a Awb.
Het bestuursorgaan kan een aanvraag ook buiten behandeling laten als de aanvrager onvoldoende
gegevens verstrekt om een beslissing op de aanvraag te kunnen nemen, art. 4:5 lid 1 sub c Awb, of
wanneer het een elektronische aanvraag betreft die niet voldoet aan de eisen in art. 2:15 Awb.
Voordat het bestuursorgaan kan besluiten om een ongenoegzame aanvraag niet te behandelen, moet
het de aanvrager in de gelegenheid stellen om de aanvraag aan te vullen binnen de termijn die het
bestuursorgaan stelt, ook wel hersteltermijn genoemd.
Wordt aan het verzoek om de aanvraag niet goed of niet op tijd voldaan, dan stuurt het
bestuursorgaan zijn besluit om de ongenoegzame aanvraag niet te behandelen binnen vier weken na
de gestelde deadline aan aanvrager, art. 4:5 lid 4 Awb.
Een andere aanleiding om een aanvraag buiten behandeling te laten kan zijn als de leges niet betaald
zijn. Leges is een soort belasting voor de behandeling van een aanvraag door het bestuursorgaan.
Behalve dat onderzocht moet worden of de aanvraag voldoet aan de formelen eisen wordt er ook
gekeken of de aanvraag bij het juiste bestuursorgaan is ingediend. Is dit niet het geval dan moet de
aanvraag worden doorgezonden naar het juiste bestuursorgaan (doorzendplicht) of als dat er niet is,
retour afzender.
2
, 2.3 Zorgvuldige voorbereiding
2.3.1 Zorgvuldigheidsbeginsel
Zorgvuldigheidsbeginsel is beginsel van het algemene beginsel van behoorlijk bestuur.
Zorgvuldigheidsbeginsel bepaalt dat een bestuursorgaan een besluit zorgvuldig moet voorbereiden.
Art. 3:2 Awb: bij de voorbereiding van een besluit vergaart het bestuursorgaan de nodige kennis
omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen.
Het zorgvuldigheidsbeginsel verlangt van een bestuursorgaan dat het relevante gegevens verzamelt
en deze, indien nodig, door de aanvrager laat aanvullen.
2.3.2 Horen en zienswijze bij een aanvraag
Het zorgvuldigheidsbeginsel vereist dat het bestuursorgaan de aanvrager en eventuele andere
belanghebbenden in bepaalde gevallen de gelegenheid biedt om hun mening (zienswijze) te geven
voordat op de aanvraag wordt beslist. Deze hoorplicht is vastgelegd in art. 4:7 en 4:8 Awb.
Een zienswijze kan schriftelijk of mondeling naar voren worden gebracht, art. 4:9 Awb.
2.3.3 Voorbereiding van een besluit tot handhaving
De overheid heeft als hoeder van de weet in beginsel van een handhavingsplicht, maar moet altijd de
diverse belangen die bij de handhaving aan de orde zijn tegen elkaar afwegen.
Stappen die een bestuursorgaan moet doorlopen om een zorgvuldig handhavingsbesluit tot
stand te brengen:
1. Constatering van overtreding
2. Onderzoek naar mogelijkheid legalisering
3. Bevoegdheid
4. Hoorplicht
5. Belangenafweging
6. Keuze handhavingsmiddel
7. Besluit
2.4 Andere beginselen van behoorlijk bestuur
Overige beginsel van behoorlijk bestuur
- Fair play
o Art. 2:4 lid 1 Awb
o Bepaalt dat het bestuursorgaan zijn taak vervult zonder vooringenomenheid.
o Het bestuursorgaan moet open en onbevooroordeeld tegenover burgers staan, zodat
zij de gelegenheid hebben om voor hun belangen op te komen.
- Motiveringsbeginsel
o Bepaalt dat een besluit goed en kenbaar moet worden gemotiveerd.
- Beginsel van formele rechtszekerheid
o Stelt dat burgers moeten kunnen vertrouwen op het recht zodat zij weten waar zij aan
toe zijn met de overheid.
2.5 Bijzondere voorbereidingsprocedure
De terinzagelegging wordt algemeen bekendgemaakt, waarna iedereen kennis kan nemen van het
ontwerpbesluit en de daarop betrekking hebbende stukken, art. 3:12 Awb. Ook nieuwe relevante
stukken worden er inzage gelegd, art. 3:14 Awb.
2.6 Beslistermijn
Een bestuursorgaan moet binnen de wettelijke voorgeschreven termijn beslissen op een aanvraag,
art. 4:13 lid 1 Awb. Dit termijn is 8 weken met de mogelijkheid tot verlenging.
Het college van B&W kan dit wettelijk termijn eenmaal verlengen met 6 weken, art. 3.9 lid 2 Wabo.
Schrijft de wet geen wettelijk termijn voor dan moet het besluit binnen een redelijk termijn, dat wil
zeggen 8 weken na ontvangst van de aanvraag, art. 4:13 lid 2 Awb.
Soms ontstaat er een beschikking van rechtswege als een bestuursorgaan niet binnen de wettelijke
beslistermijn op de aanvraag beslist, art. 4:20b Awb.
3
