2025-2026
KU LEUVEN
KWALITATIEVE
ONDERZOEKSMETHODE
N (THEORIE)
Samenvatting lescolleges Gilles Pittoors
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Kwalitatieve
onderzoeksmethoden
Inhoud
Wat is kwalitatief onderzoek?............................................................................................. 4
Stereotiepe kenmerken kwalitatief onderzoek.................................................................4
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel?.............................................................................5
Academici verschillen van mening...............................................................................5
Directional Dependence Model (Hay 2002)..................................................................6
Positivisme vs. interpretivisme.....................................................................................6
De ontdekking van Grounded Theory (postpositivisme)...............................................7
Wat is nu kwalitatief onderzoek?.....................................................................................7
Kenmerken van kwalitatief onderzoek.........................................................................7
Waarom kwalitatief onderzoek?.......................................................................................8
Wat is een onderzoeksontwerp?......................................................................................8
Ontwerp 1: probleemstelling en onderzoeksvraag..............................................................9
Onderzoeksdoelstelling................................................................................................... 9
Hoe gebruiken we de literatuur in kwalitatief onderzoek?.............................................10
De literatuurstudie als ‘status quaestionis’................................................................10
De literatuurstudie als conversatie............................................................................10
Wat is een theorie?........................................................................................................ 11
Hoe gebruiken we theorieën in kwalitatief onderzoek?.................................................11
Vraagstelling: wat is een goede onderzoeksvraag?.......................................................12
Ontwerp 2: operationalisering & methode........................................................................13
Operationalisering......................................................................................................... 13
Oefening: goede onderzoeksvraag?...........................................................................13
Hoe? ‘grondvormen’ van onderzoek..........................................................................14
Hoe selecteer je cases in een kwalitatief onderzoek?................................................15
Kenmerken van case-selectie.....................................................................................16
Data 1: interviews & focusgroepen...................................................................................17
Het interview................................................................................................................. 17
Waarom (niet) interviewen?.......................................................................................17
Stappenplan voor interviews......................................................................................17
Focusgroepen................................................................................................................ 18
Data 2: veldonderzoek en mixed-methods........................................................................18
Veldonderzoek en participerende observatie.................................................................18
Oefening: participerende observatie.............................................................................20
Andere databronnen...................................................................................................... 20
1
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Hoe en waarom combineer je verschillende soorten data?...........................................21
Analyse 1: casestudies en etnografie................................................................................21
Deel 1: analyseren......................................................................................................... 21
Waarom analyseren?.................................................................................................. 21
Wat is analyseren?..................................................................................................... 22
Deel 2: casestudies....................................................................................................... 22
Wat is een case(studie)?............................................................................................ 22
Waarom een casestudie?........................................................................................... 22
Casestudie als koepelterm?.......................................................................................22
Oefening: welke grondvormen w gebruikt? (s16).......................................................23
Deel 3: etnografie.......................................................................................................... 24
Wat is etnografie?...................................................................................................... 24
Veldwerk en ‘thick description’..................................................................................24
Mee te nemen:.............................................................................................................. 25
Analyse 2: inhoudsanalyse................................................................................................ 25
Wat is een inhoudsanalyse (QDA)?................................................................................25
Oefening: welke aanpak kies je?...................................................................................26
Wat is coderen?............................................................................................................ 26
Oefening: hoe zou jij coderen? (!examen).....................................................................26
Wat is discoursanalyse?................................................................................................. 27
Wat is narratieve analyse?............................................................................................. 27
Analyse 3: causaliteit, process tracing & QCA...................................................................28
Causaliteit in kwalitatief onderzoek...............................................................................28
Variantiebewijs........................................................................................................... 28
Mechanistisch of procesbewijs...................................................................................28
Noodzakelijke en voldoende voorwaarden.................................................................29
Monocausaliteit, multiple causation en conjunctural causation.................................29
Process tracing........................................................................................................... 29
Vergelijkende casestudie............................................................................................... 30
Lijphart’s Comparative Method..................................................................................30
Mill’s Method of Agreement and Difference ( les 4)....................................................30
Qualitive Comparative Analysis (QCA).......................................................................30
Ethiek & kwaliteit.............................................................................................................. 31
Validiteit: wat is ‘goed’ kwalitatief onderzoek?..............................................................31
Triangulatie................................................................................................................ 32
Oefening: triangulatie................................................................................................ 32
Positionaliteit en reflexiviteit......................................................................................32
Ethiek van kwalitatief onderzoek...................................................................................33
Artificiële intelligentie en ethiek (betrekking op examen/paper)................................34
Oefening: ethiek............................................................................................................ 34
2
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Examen............................................................................................................................. 34
3
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Les 1 (23/09)
Inleiding, geen leerstof
Les 2 (25/09)
Wat is kwalitatief onderzoek?
Stereotiepe kenmerken kwalitatief onderzoek
Vier stereotiepe kenmerken die worden ontkracht:
1. Subjectief
2. Soft
3. N = 1 (er wordt maar één case bestudeerd)
4. Geen cijfers
Subjectief
“kwalitatief onderzoek heeft een subjectieve methode: w grotendeels ‘verzonnen’”
Ontkracht: er w gebruik gemaakt van procedures (tot zover mogelijk) en reflexiviteit
Onderzoekers maken zichzelf bewust van hun eigen positie en interpretatie en
denken na over welke impact dit kan hebben op de bevindingen
Volledig objectief is niet mogelijk, we zijn geen machines MAAR transparant zijn
over de beperkingen van objectiviteit
Soft
“niet gebaseerd op systematische technieken en procedures”
Ontkracht: de focus ligt juist op grounded theory
Bij grounded theory hoort een grote lijst van procedures hoort
Vereist grondige transparante systematiek: hoe je de info hebt geïnterpreteerd,
hoe je tot de criteria bent gekomen
o Vragen stellen bij alles wat je doet: waarom doe je het, hoe doe je het?
o Bv. bij interviews: waarom die mensen gekozen, welke vragen gesteld en
waarom, hoe beïnvloed het vragen stellen je interpretatie
Flexibel zijn in omgang met data
N=1
“in plaats van op meerdere cijfers/cases te focussen (kwantitatief), kies je er één uit”
Ontkracht: onderscheid tussen ‘veel’ of ‘weinig’ cases kan je enkel maken als je definitie
van ‘een case’ vaag is
Bv. verschillende interviews vormen samen één case over een bedrijf in zijn
geheel vs. een ander onderzoek dat een dataset creëert van dezelfde interviews
voor kwantitatief onderzoek
beide onderzoeken hebben evenveel data, ook al splits je ze op in
verschillende cases
Geen cijfers
“kwalitatief onderzoek legt nadruk op woorden ipv op cijfers”
Ontkracht: observaties en data kunnen worden gekwantificeerd
4
, Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Bv. etnografische studie (veldwerk) met honderden pagina’s van observaties en
beschrijvingen w omgevormd tot leesbaar kader door te kwantificeren (hoeveel
cases voldoen aan deze criteria)
o Is dit dan een switch van kwalitatief nr kwantitatief onderzoek?
Nee, want blijft fundamenteel kwalitatief onderzoek, ook al w cijfers
gebruikt om orde te scheppen
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel?
Jarrod Hayes: “Qualitative research does not exist, quantitative research does exist”
In de zin dat kwantitatief onderzoek refereert naar iets stabiel en consistent:
gebruik van statistieken en wiskundige modellen
Het onderscheid moet niet zijn: kwantitatief vs. kwalitatief, maar positivisme vs.
interpretivisme
Kwalitatief onderzoek = interpretatief onderzoek
Academici verschillen van mening
Bij:
De rol en invulling van theorieën en concepten
De keuze en het gebruik van methodologie
De kracht en validiteit van empirisch bewijs
De conclusies en implicaties die uit een analyse kunnen worden getrokken
Onenigheid komt neer op fundamentele verschillen op epistemologisch en ontologisch
vlak, waarom? Onderzoekers maken altijd keuzes op deze vlakken, die hun
methodologische keuzes onderbouwen
Ontologie: studie van het geven van betekenis, de aard van dingen
Epistemologie: studie van kennis, wat kunnen we weten over iets
Methodologie: hoe ga je die kennis vergaren, welke procedures en technieken
gebruik je
Er is geen goede of slechte positie, maar je kan wel de fout maken van inconsistente
keuzes te maken
5
KU LEUVEN
KWALITATIEVE
ONDERZOEKSMETHODE
N (THEORIE)
Samenvatting lescolleges Gilles Pittoors
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Kwalitatieve
onderzoeksmethoden
Inhoud
Wat is kwalitatief onderzoek?............................................................................................. 4
Stereotiepe kenmerken kwalitatief onderzoek.................................................................4
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel?.............................................................................5
Academici verschillen van mening...............................................................................5
Directional Dependence Model (Hay 2002)..................................................................6
Positivisme vs. interpretivisme.....................................................................................6
De ontdekking van Grounded Theory (postpositivisme)...............................................7
Wat is nu kwalitatief onderzoek?.....................................................................................7
Kenmerken van kwalitatief onderzoek.........................................................................7
Waarom kwalitatief onderzoek?.......................................................................................8
Wat is een onderzoeksontwerp?......................................................................................8
Ontwerp 1: probleemstelling en onderzoeksvraag..............................................................9
Onderzoeksdoelstelling................................................................................................... 9
Hoe gebruiken we de literatuur in kwalitatief onderzoek?.............................................10
De literatuurstudie als ‘status quaestionis’................................................................10
De literatuurstudie als conversatie............................................................................10
Wat is een theorie?........................................................................................................ 11
Hoe gebruiken we theorieën in kwalitatief onderzoek?.................................................11
Vraagstelling: wat is een goede onderzoeksvraag?.......................................................12
Ontwerp 2: operationalisering & methode........................................................................13
Operationalisering......................................................................................................... 13
Oefening: goede onderzoeksvraag?...........................................................................13
Hoe? ‘grondvormen’ van onderzoek..........................................................................14
Hoe selecteer je cases in een kwalitatief onderzoek?................................................15
Kenmerken van case-selectie.....................................................................................16
Data 1: interviews & focusgroepen...................................................................................17
Het interview................................................................................................................. 17
Waarom (niet) interviewen?.......................................................................................17
Stappenplan voor interviews......................................................................................17
Focusgroepen................................................................................................................ 18
Data 2: veldonderzoek en mixed-methods........................................................................18
Veldonderzoek en participerende observatie.................................................................18
Oefening: participerende observatie.............................................................................20
Andere databronnen...................................................................................................... 20
1
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Hoe en waarom combineer je verschillende soorten data?...........................................21
Analyse 1: casestudies en etnografie................................................................................21
Deel 1: analyseren......................................................................................................... 21
Waarom analyseren?.................................................................................................. 21
Wat is analyseren?..................................................................................................... 22
Deel 2: casestudies....................................................................................................... 22
Wat is een case(studie)?............................................................................................ 22
Waarom een casestudie?........................................................................................... 22
Casestudie als koepelterm?.......................................................................................22
Oefening: welke grondvormen w gebruikt? (s16).......................................................23
Deel 3: etnografie.......................................................................................................... 24
Wat is etnografie?...................................................................................................... 24
Veldwerk en ‘thick description’..................................................................................24
Mee te nemen:.............................................................................................................. 25
Analyse 2: inhoudsanalyse................................................................................................ 25
Wat is een inhoudsanalyse (QDA)?................................................................................25
Oefening: welke aanpak kies je?...................................................................................26
Wat is coderen?............................................................................................................ 26
Oefening: hoe zou jij coderen? (!examen).....................................................................26
Wat is discoursanalyse?................................................................................................. 27
Wat is narratieve analyse?............................................................................................. 27
Analyse 3: causaliteit, process tracing & QCA...................................................................28
Causaliteit in kwalitatief onderzoek...............................................................................28
Variantiebewijs........................................................................................................... 28
Mechanistisch of procesbewijs...................................................................................28
Noodzakelijke en voldoende voorwaarden.................................................................29
Monocausaliteit, multiple causation en conjunctural causation.................................29
Process tracing........................................................................................................... 29
Vergelijkende casestudie............................................................................................... 30
Lijphart’s Comparative Method..................................................................................30
Mill’s Method of Agreement and Difference ( les 4)....................................................30
Qualitive Comparative Analysis (QCA).......................................................................30
Ethiek & kwaliteit.............................................................................................................. 31
Validiteit: wat is ‘goed’ kwalitatief onderzoek?..............................................................31
Triangulatie................................................................................................................ 32
Oefening: triangulatie................................................................................................ 32
Positionaliteit en reflexiviteit......................................................................................32
Ethiek van kwalitatief onderzoek...................................................................................33
Artificiële intelligentie en ethiek (betrekking op examen/paper)................................34
Oefening: ethiek............................................................................................................ 34
2
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Examen............................................................................................................................. 34
3
,Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Les 1 (23/09)
Inleiding, geen leerstof
Les 2 (25/09)
Wat is kwalitatief onderzoek?
Stereotiepe kenmerken kwalitatief onderzoek
Vier stereotiepe kenmerken die worden ontkracht:
1. Subjectief
2. Soft
3. N = 1 (er wordt maar één case bestudeerd)
4. Geen cijfers
Subjectief
“kwalitatief onderzoek heeft een subjectieve methode: w grotendeels ‘verzonnen’”
Ontkracht: er w gebruik gemaakt van procedures (tot zover mogelijk) en reflexiviteit
Onderzoekers maken zichzelf bewust van hun eigen positie en interpretatie en
denken na over welke impact dit kan hebben op de bevindingen
Volledig objectief is niet mogelijk, we zijn geen machines MAAR transparant zijn
over de beperkingen van objectiviteit
Soft
“niet gebaseerd op systematische technieken en procedures”
Ontkracht: de focus ligt juist op grounded theory
Bij grounded theory hoort een grote lijst van procedures hoort
Vereist grondige transparante systematiek: hoe je de info hebt geïnterpreteerd,
hoe je tot de criteria bent gekomen
o Vragen stellen bij alles wat je doet: waarom doe je het, hoe doe je het?
o Bv. bij interviews: waarom die mensen gekozen, welke vragen gesteld en
waarom, hoe beïnvloed het vragen stellen je interpretatie
Flexibel zijn in omgang met data
N=1
“in plaats van op meerdere cijfers/cases te focussen (kwantitatief), kies je er één uit”
Ontkracht: onderscheid tussen ‘veel’ of ‘weinig’ cases kan je enkel maken als je definitie
van ‘een case’ vaag is
Bv. verschillende interviews vormen samen één case over een bedrijf in zijn
geheel vs. een ander onderzoek dat een dataset creëert van dezelfde interviews
voor kwantitatief onderzoek
beide onderzoeken hebben evenveel data, ook al splits je ze op in
verschillende cases
Geen cijfers
“kwalitatief onderzoek legt nadruk op woorden ipv op cijfers”
Ontkracht: observaties en data kunnen worden gekwantificeerd
4
, Kwalitatieve onderzoeksmethoden
[S0O07a]
Bv. etnografische studie (veldwerk) met honderden pagina’s van observaties en
beschrijvingen w omgevormd tot leesbaar kader door te kwantificeren (hoeveel
cases voldoen aan deze criteria)
o Is dit dan een switch van kwalitatief nr kwantitatief onderzoek?
Nee, want blijft fundamenteel kwalitatief onderzoek, ook al w cijfers
gebruikt om orde te scheppen
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel?
Jarrod Hayes: “Qualitative research does not exist, quantitative research does exist”
In de zin dat kwantitatief onderzoek refereert naar iets stabiel en consistent:
gebruik van statistieken en wiskundige modellen
Het onderscheid moet niet zijn: kwantitatief vs. kwalitatief, maar positivisme vs.
interpretivisme
Kwalitatief onderzoek = interpretatief onderzoek
Academici verschillen van mening
Bij:
De rol en invulling van theorieën en concepten
De keuze en het gebruik van methodologie
De kracht en validiteit van empirisch bewijs
De conclusies en implicaties die uit een analyse kunnen worden getrokken
Onenigheid komt neer op fundamentele verschillen op epistemologisch en ontologisch
vlak, waarom? Onderzoekers maken altijd keuzes op deze vlakken, die hun
methodologische keuzes onderbouwen
Ontologie: studie van het geven van betekenis, de aard van dingen
Epistemologie: studie van kennis, wat kunnen we weten over iets
Methodologie: hoe ga je die kennis vergaren, welke procedures en technieken
gebruik je
Er is geen goede of slechte positie, maar je kan wel de fout maken van inconsistente
keuzes te maken
5
