Hoorcolleges Problemen op School
Hoorcollege 1 – Inleiding
• Overzicht cursus
o Inhoud
o Toetsing & rooster
• Onderwijsstructuur Nederland
• Classificatie & zorgleerlingen
• Inclusief onderwijs
o Effectiviteit
o Leerkracht: attitude & competenties
• Leerkracht-leerling relatie
• Terug- en vooruitblik
Leerdoelen
• Je kunt uitleggen hoe deze cursus is opgebouwd en hoe je wordt getoetst
• Je kunt het begrip zorgleerlingen uitleggen
• Je kunt beargumenteren in hoeverre inclusief onderwijs effectief is en classificatie zinvol is
• Je kunt de attituden en competenties van leerkrachten over inclusief onderwijs benoemen
• En de effecten hiervan en van de leerkracht-leerling relatie beoordelen
Waarom heeft dit kind, uit dit gezin, in deze school, met deze leraar en deze medeleerlingen, problemen en hoe
kunnen we die het beste oplossen?
• Begeleiding van kinderen met sociaal-emotionele problemen/leerproblemen en hun leerkrachten
binnen de schoolcontext
Onderwijsstructuur Nederland – Primair onderwijs
→ Vanaf 4 jaar, leerplichtig vanaf 5 jaar
• Openbare basisscholen
• Bijzondere basisscholen – godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging
• Algemeen bijzondere scholen – visie over onderwijs
• Scholen voor speciaal basisonderwijs
(sbo: valt binnen het reguliere onderwijs)
• Scholen voor speciaal onderwijs: ernstigere problematiek dan sbo
((v)so: veel extra aandacht of zorg. Toelaatbaarheidsverklaring via de basisschool)
Onderwijsstructuur Nederland – Speciaal onderwijs
• Cluster 1: voor blinde of slechtziende leerlingen
• Cluster 2: voor dove leerlingen, slechthorende leerlingen en leerlingen met communicatieve
problemen
• Cluster 3: voor leerlingen met lichamelijke en/of verstandelijke bepekringen en langdurig zieke
leerlingen
• Cluster 4: voor leerlingen met ernstige gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen
Zorgleerlingen – classificatie
→ Definities zorgleerlingen
• “alle leerlingen die extra zorg nodig hebben” – Inspecteur-generaal van het onderwijs (2011)
• “een leerling voor wie een individueel handelingsplan bestaat, en/of voor wie specifieke aanpak of
extra hulp nodig is, en/of die een specifiek probleem of een beperking heeft” (Smeets et al., 2007)
,Wat zijn de voor- en nadelen om een leerling te classificeren als “zorgleerling”?
• Voordelen
o Meer persoonlijke begeleiding
o Beter op de plek tussen allemaal andere leerlingen die ook problemen hebben (geen outsider
meer)
• Nadelen
o De leerling gaat zichzelf ook zien als “zorgleerling” en gaat daardoor zich daar misschien ook
meer naar gedragen
o Hij/zij kan zich niet meer optrekken aan de “normale” leerlingen
Classificatie “zorgleerlingen” (Pameijer, 2003)
• Voordelen
o Duidelijkheid, helder begrippenkader
o Toegang tot extra voorzieningen
o Klinische relevantie > aanzet tot zoeken naar geschikte aanpak en behandeling (op school en
thuis)
o Acceptatie & rekening houden met problematiek
• Nadelen
o Tweedeling
o Stigmatisering
o Overrapportage (diagnose = geld voor extra’s)
o Toetsen/testen
o Bureaucratische papierwinkel (ten koste van begeleiding)
o Leerkrachten gaan ‘behandelen’
o Eénzijdige verklarinen voor problemen – childblaming
o Verantwoordelijkheid van leerkracht – diagnose als excuus
MAAR: classificatie alleen zinvol als leidt tot verbetering onderwijs.
• Eerste stap: consultatieve leerlingbegeleiding gericht op werkprobleem leerkracht
Zorgleerlingen – voorkomen (2006) (Smeets et al., 2007, tabel Scholte & van der Ploeg, 2006)
Zorgleerlingen & passend onderwijs
• Zorgplicht: school moet extra ondersteuning bieden aan kind indien nodig
• Scholen werken in een samenwerkingsverband voor extra ondersteuning – met cluster 3&4 van
speciaal onderwijs
o Passend onderwijs
• Inclusief onderwijs = regulier
onderwijs biedt zelf extra
ondersteuning
o Alles positief?
Inclusief onderwijs en speciaal onderwijs →
voordelen
,Inclusief onderwijs – effectiviteit (Ruijs & Peetsma, 2009)
• Leerprestaties van zorgleerlingen
o Neutraal tot positief
o Nederlandse studies: positief effect
• Sociaal-emotionele ontwikkeling van zorgleerlingen
o Geen conclusies mogelijk, zorgleerling wel minder geaccepteerd dan anderen in regulier
onderwijs
o Nederlandse studies: Geen verschillen in 2 studies. 1 studie minder zelfvertrouwen en minder
acceptatie in regulier onderwijs.
Inclusief – School biedt zelf bijv een klas met autisme
Passend – Passend per leerling
Inclusief onderwijs – effectiviteit (Ruijs & Peetsma, 2009)
• Leerprestaties van zorgleerlingen
o Neutraal tot positief
o Nederlandse studies: positief effect
• Sociaal-emotionele ontwikkeling van zorgleerlingen
o Geen conclusies mogelijk, zorgleerling wel minder geaccepteerd dan anderen in regulier
onderwijs
o Nederlandse studies: Geen verschillen in 2 studies. 1 studie minder zelfvertrouwen en minder
acceptatie in regulier onderwijs
• Leerprestaties andere leerlingen
o Neutraal tot positief
o Vooral laag presterende leerlingen baat?
• Sociaal-emotionele ontwikkeling andere leerlingen
o Weinig onderzoek, neutraal tot positief: minder vooroordelen, positiever beeld en houding
t.o.v. zorgleerlingen
o Minder positief dan over andere klasgenoten
Inclusief onderwijs – problemen onderzoek (Ruijs&Peetsma, 2009)
• Verschillende vormen van inclusief onderwijs
• Verschil tussen landen&scholen
• Controlegroep
• Effecten afhankelijk van ernst problematiek & type problematiek
Inclusief onderwijs – attitude
(De Boer et al., 2009)
Feelings → gevoelens van bereidheid (ik ben bereid) +
gevoelens van competentie (ik ben in staat om goed
onderwijs te geven aan kinderen met
gedragsproblemen)
De boer et al. (2011)
• Cognitief
o Overtuigingen: oneens-neutraal
o Kennis: beperkte kennis
• Affectief
o Gevoel competentie: wisselend, negatief tot licht positief
o Gevoel bereidheid: neutraal
• Gedrag
o Intenties: neutraal
o Nominatie kind; zorgen & verwijdering: negatief
, Leerkrachtattitude positiever bij:
• Minder algemene onderwijservaring
• Meer ervaring met inclusief onderwijs
• Training & kennis
Onderzoek Smeets et al. (2007)
• 420 basisscholen – 2167 tot 2174 leraren groep 2, 4, 6, 8
• Wenselijkheid onderwijs aan zorgleerlingen binnen regulier onderwijs
• Mate waarin zorgleerlingen een belasting vormen
Hoorcollege 1 – Inleiding
• Overzicht cursus
o Inhoud
o Toetsing & rooster
• Onderwijsstructuur Nederland
• Classificatie & zorgleerlingen
• Inclusief onderwijs
o Effectiviteit
o Leerkracht: attitude & competenties
• Leerkracht-leerling relatie
• Terug- en vooruitblik
Leerdoelen
• Je kunt uitleggen hoe deze cursus is opgebouwd en hoe je wordt getoetst
• Je kunt het begrip zorgleerlingen uitleggen
• Je kunt beargumenteren in hoeverre inclusief onderwijs effectief is en classificatie zinvol is
• Je kunt de attituden en competenties van leerkrachten over inclusief onderwijs benoemen
• En de effecten hiervan en van de leerkracht-leerling relatie beoordelen
Waarom heeft dit kind, uit dit gezin, in deze school, met deze leraar en deze medeleerlingen, problemen en hoe
kunnen we die het beste oplossen?
• Begeleiding van kinderen met sociaal-emotionele problemen/leerproblemen en hun leerkrachten
binnen de schoolcontext
Onderwijsstructuur Nederland – Primair onderwijs
→ Vanaf 4 jaar, leerplichtig vanaf 5 jaar
• Openbare basisscholen
• Bijzondere basisscholen – godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging
• Algemeen bijzondere scholen – visie over onderwijs
• Scholen voor speciaal basisonderwijs
(sbo: valt binnen het reguliere onderwijs)
• Scholen voor speciaal onderwijs: ernstigere problematiek dan sbo
((v)so: veel extra aandacht of zorg. Toelaatbaarheidsverklaring via de basisschool)
Onderwijsstructuur Nederland – Speciaal onderwijs
• Cluster 1: voor blinde of slechtziende leerlingen
• Cluster 2: voor dove leerlingen, slechthorende leerlingen en leerlingen met communicatieve
problemen
• Cluster 3: voor leerlingen met lichamelijke en/of verstandelijke bepekringen en langdurig zieke
leerlingen
• Cluster 4: voor leerlingen met ernstige gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen
Zorgleerlingen – classificatie
→ Definities zorgleerlingen
• “alle leerlingen die extra zorg nodig hebben” – Inspecteur-generaal van het onderwijs (2011)
• “een leerling voor wie een individueel handelingsplan bestaat, en/of voor wie specifieke aanpak of
extra hulp nodig is, en/of die een specifiek probleem of een beperking heeft” (Smeets et al., 2007)
,Wat zijn de voor- en nadelen om een leerling te classificeren als “zorgleerling”?
• Voordelen
o Meer persoonlijke begeleiding
o Beter op de plek tussen allemaal andere leerlingen die ook problemen hebben (geen outsider
meer)
• Nadelen
o De leerling gaat zichzelf ook zien als “zorgleerling” en gaat daardoor zich daar misschien ook
meer naar gedragen
o Hij/zij kan zich niet meer optrekken aan de “normale” leerlingen
Classificatie “zorgleerlingen” (Pameijer, 2003)
• Voordelen
o Duidelijkheid, helder begrippenkader
o Toegang tot extra voorzieningen
o Klinische relevantie > aanzet tot zoeken naar geschikte aanpak en behandeling (op school en
thuis)
o Acceptatie & rekening houden met problematiek
• Nadelen
o Tweedeling
o Stigmatisering
o Overrapportage (diagnose = geld voor extra’s)
o Toetsen/testen
o Bureaucratische papierwinkel (ten koste van begeleiding)
o Leerkrachten gaan ‘behandelen’
o Eénzijdige verklarinen voor problemen – childblaming
o Verantwoordelijkheid van leerkracht – diagnose als excuus
MAAR: classificatie alleen zinvol als leidt tot verbetering onderwijs.
• Eerste stap: consultatieve leerlingbegeleiding gericht op werkprobleem leerkracht
Zorgleerlingen – voorkomen (2006) (Smeets et al., 2007, tabel Scholte & van der Ploeg, 2006)
Zorgleerlingen & passend onderwijs
• Zorgplicht: school moet extra ondersteuning bieden aan kind indien nodig
• Scholen werken in een samenwerkingsverband voor extra ondersteuning – met cluster 3&4 van
speciaal onderwijs
o Passend onderwijs
• Inclusief onderwijs = regulier
onderwijs biedt zelf extra
ondersteuning
o Alles positief?
Inclusief onderwijs en speciaal onderwijs →
voordelen
,Inclusief onderwijs – effectiviteit (Ruijs & Peetsma, 2009)
• Leerprestaties van zorgleerlingen
o Neutraal tot positief
o Nederlandse studies: positief effect
• Sociaal-emotionele ontwikkeling van zorgleerlingen
o Geen conclusies mogelijk, zorgleerling wel minder geaccepteerd dan anderen in regulier
onderwijs
o Nederlandse studies: Geen verschillen in 2 studies. 1 studie minder zelfvertrouwen en minder
acceptatie in regulier onderwijs.
Inclusief – School biedt zelf bijv een klas met autisme
Passend – Passend per leerling
Inclusief onderwijs – effectiviteit (Ruijs & Peetsma, 2009)
• Leerprestaties van zorgleerlingen
o Neutraal tot positief
o Nederlandse studies: positief effect
• Sociaal-emotionele ontwikkeling van zorgleerlingen
o Geen conclusies mogelijk, zorgleerling wel minder geaccepteerd dan anderen in regulier
onderwijs
o Nederlandse studies: Geen verschillen in 2 studies. 1 studie minder zelfvertrouwen en minder
acceptatie in regulier onderwijs
• Leerprestaties andere leerlingen
o Neutraal tot positief
o Vooral laag presterende leerlingen baat?
• Sociaal-emotionele ontwikkeling andere leerlingen
o Weinig onderzoek, neutraal tot positief: minder vooroordelen, positiever beeld en houding
t.o.v. zorgleerlingen
o Minder positief dan over andere klasgenoten
Inclusief onderwijs – problemen onderzoek (Ruijs&Peetsma, 2009)
• Verschillende vormen van inclusief onderwijs
• Verschil tussen landen&scholen
• Controlegroep
• Effecten afhankelijk van ernst problematiek & type problematiek
Inclusief onderwijs – attitude
(De Boer et al., 2009)
Feelings → gevoelens van bereidheid (ik ben bereid) +
gevoelens van competentie (ik ben in staat om goed
onderwijs te geven aan kinderen met
gedragsproblemen)
De boer et al. (2011)
• Cognitief
o Overtuigingen: oneens-neutraal
o Kennis: beperkte kennis
• Affectief
o Gevoel competentie: wisselend, negatief tot licht positief
o Gevoel bereidheid: neutraal
• Gedrag
o Intenties: neutraal
o Nominatie kind; zorgen & verwijdering: negatief
, Leerkrachtattitude positiever bij:
• Minder algemene onderwijservaring
• Meer ervaring met inclusief onderwijs
• Training & kennis
Onderzoek Smeets et al. (2007)
• 420 basisscholen – 2167 tot 2174 leraren groep 2, 4, 6, 8
• Wenselijkheid onderwijs aan zorgleerlingen binnen regulier onderwijs
• Mate waarin zorgleerlingen een belasting vormen
