OMT3: SAMENVATTING
1
,Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek en was het echt verborgen? ....................... 6
+ ............................................................................................................................................ 6
hoofdstuk 2: de kwalitatieve evolutie ............................................................................... 6
1.1. Psychologie en de historisch kwantitatieve basis ............................................. 6
1.2. Breuklijnen tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek ................................. 7
1.3. Visie op wetenschap als basis voor polarisering ............................................... 7
1.4. Visie op kwalitatief onderzoek ............................................................................ 7
1.5. Definitie kwalitatief onderzoek ........................................................................... 8
1.6. Ontluiken van kwalitatief onderzoek in de psychologie .................................10
1.7. Doorbreken van kwantitatief paradigma ........................................................12
1.8. Het kwantitatief imperatief als basis .................................................................13
1.9. Kort historisch overzicht ......................................................................................14
WPO 1: Introductie kwalitatieve onderzoeksmethoden .................................................14
2.1 wat houdt de kwalitatieve methode in en wat is het verschil met kwantitatief .14
2.2. definitie kwalitatief onderzoek ...............................................................................14
2.3. Kwalitatieve methodes gebruiken voor een causale verklaring ........................15
2.4. methodologie, methoden en technieken ...........................................................16
2.5. Positionaliteit ...........................................................................................................17
2.6. Biases: zijn die fout? ................................................................................................18
2.7. Ruwe data...............................................................................................................18
Hoofdstuk 3: kwalitatieve interviews .................................................................................19
3.1. interviews ..................................................................................................................19
3.2. kwalitatieve interviews ............................................................................................19
3.3. structuur ....................................................................................................................20
3.4. insider of outsider .....................................................................................................22
3.5. interviewer ................................................................................................................22
3.6. interviewproces .......................................................................................................22
3.7. analyse van interviews ............................................................................................27
3.8. kwaliteit van kwalitatieve interviews ......................................................................27
Hoofdstuk 4: Focus groepen .............................................................................................27
4.1. definitie overzicht ....................................................................................................27
4.2. ontstaan ...................................................................................................................28
4.3. kenmerken ...............................................................................................................28
4.4. gebruik ......................................................................................................................29
4.5. voordelen .................................................................................................................29
4.6. een focusgroep uitvoeren ......................................................................................30
2
, 4.7. analyseren van focusgroepen ...............................................................................34
4.8. evalueren van focusgroepen.................................................................................35
Hoofdstuk 5: etnografie/participerende observatie .......................................................36
5.1. Verschil etnografie en participant observatie ......................................................36
5.2. Ontstaan...................................................................................................................36
5.3. Kenmerken ...............................................................................................................37
5.4. Participerende observatie uitvoeren .....................................................................38
5.5. Analyseren................................................................................................................40
5.6. Slotbeschouwingen .................................................................................................41
Hoofdstuk 6: De transcriptie ..............................................................................................42
6.1. situering ....................................................................................................................42
6.2. wat is transcriptie? ...................................................................................................42
6.3. uitdagingen mbt transcriberen ..............................................................................43
6.4. Jefferson methode als specifieke vorm .................................................................44
6.5. hoe transcriberen ....................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Thematische analyse ...................................................................................45
7.1. situering ....................................................................................................................45
7.2. wat is thematische analyse ....................................................................................45
7.3. wanneer gebruik je thematische analyse? ...........................................................47
7.4. Hoe voer je een thematische analyse uit?............................................................47
7.5. slotbeschouwingen .................................................................................................48
Hoofdstuk 8: grounded theory ..........................................................................................49
8.1. situering ....................................................................................................................49
8.2. karakteristieken ........................................................................................................50
8.3. ontstaan ...................................................................................................................51
8.4. uitvoering..................................................................................................................52
8.5. slotbemerkingen ......................................................................................................54
Hoofdstuk 9: discours analyse ...........................................................................................55
9.1. situering ....................................................................................................................55
9.2. ontstaan ...................................................................................................................55
9.3. karakteristieken ........................................................................................................55
9.4. uitvoering..................................................................................................................56
9.5. slotbemerkingen ......................................................................................................58
Hoofdstuk 10: foucauldiaanse analyse ............................................................................59
10.1. situering...................................................................................................................59
10.2. ontstaan .................................................................................................................61
3
, 10.3. uitvoering................................................................................................................62
10.4. slotbemerkingen ....................................................................................................62
Hoofdstuk 11: conversatie analyse ...................................................................................63
11.1. wat is het? ..............................................................................................................63
11.2. aannames ..............................................................................................................63
11.3. methodologische regels .......................................................................................63
11.4. uitvoering................................................................................................................63
11.5. wanneer gebruiken ...............................................................................................64
11.6. slotbemerkingen ....................................................................................................64
Hoofdstuk 12: fenomenologie ...........................................................................................65
12.1. situering...................................................................................................................65
12.2. Husserl fenomenologie ..........................................................................................66
12.3. ontstaan .................................................................................................................67
12.4. uitvoering................................................................................................................68
12.5. slotbemerkingen ....................................................................................................69
Hoofdstuk 13: interpretatieve fenomenologische analyse (=IPA) .................................70
13.1. situering...................................................................................................................70
13.2. ontstaan .................................................................................................................70
13.3. interpretatieve fenomenologie ............................................................................70
13.4. uitvoering................................................................................................................72
13.5. slotbemerkingen ....................................................................................................72
Hoofdstuk 14: Narratieve analyse .....................................................................................74
14.1. wat is een narratief ................................................................................................74
14.2. de constructie van een narratief verhaal ...........................................................74
14.3. uitvoering................................................................................................................75
14.4. slotbemerkingen ....................................................................................................77
Hoofdstuk 15: goed kwalitatief rapport ...........................................................................78
15.1. voorwaarden .........................................................................................................78
15.2. uitdagingen............................................................................................................79
Hoofdstuk 16: kwaliteit in kwalitatief onderzoek ..............................................................81
16.1. kwaliteit evalueren van onderzoek ......................................................................81
Hoofdstuk 17: ethiek...........................................................................................................85
17.1. historische fundamenten ......................................................................................85
17.2. ethiek ......................................................................................................................86
17.3. ethische omgeving................................................................................................87
17.4. ethische domeinen ...............................................................................................87
4
,17.5. dilemma .................................................................................................................87
17.6. ethische principes ..................................................................................................87
17.7. ethische procedures .............................................................................................88
17.8. Bijkomende bedenkingen.....................................................................................91
5
, HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK EN WAS HET ECHT
VERBORGEN?
+
HOOFDSTUK 2: DE KWALITATIEVE EVOLUTIE
1.1. Psychologie en de historisch kwantitatieve basis
Kwalitatief onderzoek is nog maar redelijk recent en heeft een kwantitatieve basis
(men wou psychologie ook zoals exacte wetenschappen bestuderen, positivisme
heel populair)
→ Kwalitatief onderzoek moet het kwantitatieve niet vervangen! Het is een en-
en verhaal
→ Mixed method toepassen om zo de voordelen van beiden eruit te halen
1. Positivisme
− Natuurwetenschappelijke benadering
o Ging op zoek naar universele wetten
o Complexiteit reduceren
▪ Doen we nog steeds heel veel: bv Gauss curve, we willen
mensen in hokjes plaatsen
− Ter vergelijking: sociologie
o ’50-’60: focus kwalitatief onderzoek
− Ter vergelijking: biologie
o Kan ook kwalitatief onderzocht worden mhb observatie
▪ Bv in kinderboerderij observeren hoe vaak de dieren
stressreacties vertonen en hoe dit zich dan uit
2. Expansie door
− Klinische psychologie (DSM)
− Educatie, forensische, marketing,…
3. Tekort aan kritische massa in het verleden
− Niet voldoende mensen die psychologie kozen → weinig kans op kritiek
4. Psychologie enkel aan de universiteiten
− Universiteiten gekenmerkt door theoretisch georiënteerd onderzoek en
kwantitatieve bias
− Praktijkwerkers komen meer in contact met problemen → hierdoor zal
de nood aan kwalitatief onderzoek groter worden
o Opkomst praktijkwerkers: toename kwalitatief onderzoek in
psychologie
6
, 1.2. Breuklijnen tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
Objectief Subjectief
Hard Soft
Mechanisch Rationeel
− Procedures volgen
Nomothetisch Teleologisch
− Groepsconclusies − Rede, waarom
− Reduceren tot gemiddelden,
individuen verdwijnen in de
massa
Analytisch Ideografisch
− Diepgaand kwantitatief − Op individu gericht
Operationeel Synoptisch
− Doel duidelijk − breed
1.3. Visie op wetenschap als basis voor polarisering
Conceptualisering wetenschap vanuit Wetenschap als sociaal construct
psychologie
Objecten in de natuurlijke omgeving zijn Mensen kunnen echte wereld nooit
objectief en reel en bestaan direct observeren
onafhankelijk van mensen
Wetenschappelijke kennis wordt Mensen krijgen wereldbeeld dat wordt
bepaald door actuele karakteristieken opgelegd door wetenschap
van de fysische wereld − verandert dus continu
Wetenschap: toolbox van methodes en Mensen vertonen weinig consensus over
procedures methodes en procedures
Wetenschap: individuele en Mensen handelen collectief en sociaal
mentale/cognitieve activiteit
1.4. Visie op kwalitatief onderzoek
Povee & Roberts
− deden een onderzoek bij studenten en staf departement psychologie naar
de visie op kwalitatief onderzoek
− obv thematische analyse van interviews
− overkoepelende conclusie
o de methodologie moet gekozen worden op basis van
onderzoeksvraag (no shit sherlock)
o kwantitatief, kwalitatief en mixed method methodologie hebben elk
hun waarde en moeten aldus geapprecieerd worden (cute)
7
, − ook nog andere themata gebleken uit onderzoek, maar is geen
examenleerstof yay
− benoemingswaardig
o flexibiliteit is enorm voordeel
o lived experiences enorm voordeel
▪ bv. wat betekent het om een ouder te zijn van een kind met ass
o het is nooit de bedoeling om te generaliseren! We kunnen enkel
patronen zoeken
o Er is geen ideale steekproef (we spreken trouwens ook niet echt over
‘een steekproef’), meestal stopt men met interviews afnemen wanneer
er geen nieuwe dingen meer opkomen (persoon 20 zegt dus ongeveer
hetzelfde als persoon 19)
1.5. Definitie kwalitatief onderzoek
Definiëren is moeilijk
− Het is niet kwalitatief omdat het niet kwantitatief is
− Dataverzamelingsmethodes
o Doelstellingen verschillen obv epistemologie
o Focus verschilt afhankelijk van de doelstelling
▪ Conversatie of inhoudelijke analyse bij gesprek
− Type data
o Ontbreken van harde cijfers, statistieken
o Loskomen van tirannie van statistiek
▪ Geen hypothesen opstellen (of juist meerdere)
Karakteristieken
8
1
,Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek en was het echt verborgen? ....................... 6
+ ............................................................................................................................................ 6
hoofdstuk 2: de kwalitatieve evolutie ............................................................................... 6
1.1. Psychologie en de historisch kwantitatieve basis ............................................. 6
1.2. Breuklijnen tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek ................................. 7
1.3. Visie op wetenschap als basis voor polarisering ............................................... 7
1.4. Visie op kwalitatief onderzoek ............................................................................ 7
1.5. Definitie kwalitatief onderzoek ........................................................................... 8
1.6. Ontluiken van kwalitatief onderzoek in de psychologie .................................10
1.7. Doorbreken van kwantitatief paradigma ........................................................12
1.8. Het kwantitatief imperatief als basis .................................................................13
1.9. Kort historisch overzicht ......................................................................................14
WPO 1: Introductie kwalitatieve onderzoeksmethoden .................................................14
2.1 wat houdt de kwalitatieve methode in en wat is het verschil met kwantitatief .14
2.2. definitie kwalitatief onderzoek ...............................................................................14
2.3. Kwalitatieve methodes gebruiken voor een causale verklaring ........................15
2.4. methodologie, methoden en technieken ...........................................................16
2.5. Positionaliteit ...........................................................................................................17
2.6. Biases: zijn die fout? ................................................................................................18
2.7. Ruwe data...............................................................................................................18
Hoofdstuk 3: kwalitatieve interviews .................................................................................19
3.1. interviews ..................................................................................................................19
3.2. kwalitatieve interviews ............................................................................................19
3.3. structuur ....................................................................................................................20
3.4. insider of outsider .....................................................................................................22
3.5. interviewer ................................................................................................................22
3.6. interviewproces .......................................................................................................22
3.7. analyse van interviews ............................................................................................27
3.8. kwaliteit van kwalitatieve interviews ......................................................................27
Hoofdstuk 4: Focus groepen .............................................................................................27
4.1. definitie overzicht ....................................................................................................27
4.2. ontstaan ...................................................................................................................28
4.3. kenmerken ...............................................................................................................28
4.4. gebruik ......................................................................................................................29
4.5. voordelen .................................................................................................................29
4.6. een focusgroep uitvoeren ......................................................................................30
2
, 4.7. analyseren van focusgroepen ...............................................................................34
4.8. evalueren van focusgroepen.................................................................................35
Hoofdstuk 5: etnografie/participerende observatie .......................................................36
5.1. Verschil etnografie en participant observatie ......................................................36
5.2. Ontstaan...................................................................................................................36
5.3. Kenmerken ...............................................................................................................37
5.4. Participerende observatie uitvoeren .....................................................................38
5.5. Analyseren................................................................................................................40
5.6. Slotbeschouwingen .................................................................................................41
Hoofdstuk 6: De transcriptie ..............................................................................................42
6.1. situering ....................................................................................................................42
6.2. wat is transcriptie? ...................................................................................................42
6.3. uitdagingen mbt transcriberen ..............................................................................43
6.4. Jefferson methode als specifieke vorm .................................................................44
6.5. hoe transcriberen ....................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Thematische analyse ...................................................................................45
7.1. situering ....................................................................................................................45
7.2. wat is thematische analyse ....................................................................................45
7.3. wanneer gebruik je thematische analyse? ...........................................................47
7.4. Hoe voer je een thematische analyse uit?............................................................47
7.5. slotbeschouwingen .................................................................................................48
Hoofdstuk 8: grounded theory ..........................................................................................49
8.1. situering ....................................................................................................................49
8.2. karakteristieken ........................................................................................................50
8.3. ontstaan ...................................................................................................................51
8.4. uitvoering..................................................................................................................52
8.5. slotbemerkingen ......................................................................................................54
Hoofdstuk 9: discours analyse ...........................................................................................55
9.1. situering ....................................................................................................................55
9.2. ontstaan ...................................................................................................................55
9.3. karakteristieken ........................................................................................................55
9.4. uitvoering..................................................................................................................56
9.5. slotbemerkingen ......................................................................................................58
Hoofdstuk 10: foucauldiaanse analyse ............................................................................59
10.1. situering...................................................................................................................59
10.2. ontstaan .................................................................................................................61
3
, 10.3. uitvoering................................................................................................................62
10.4. slotbemerkingen ....................................................................................................62
Hoofdstuk 11: conversatie analyse ...................................................................................63
11.1. wat is het? ..............................................................................................................63
11.2. aannames ..............................................................................................................63
11.3. methodologische regels .......................................................................................63
11.4. uitvoering................................................................................................................63
11.5. wanneer gebruiken ...............................................................................................64
11.6. slotbemerkingen ....................................................................................................64
Hoofdstuk 12: fenomenologie ...........................................................................................65
12.1. situering...................................................................................................................65
12.2. Husserl fenomenologie ..........................................................................................66
12.3. ontstaan .................................................................................................................67
12.4. uitvoering................................................................................................................68
12.5. slotbemerkingen ....................................................................................................69
Hoofdstuk 13: interpretatieve fenomenologische analyse (=IPA) .................................70
13.1. situering...................................................................................................................70
13.2. ontstaan .................................................................................................................70
13.3. interpretatieve fenomenologie ............................................................................70
13.4. uitvoering................................................................................................................72
13.5. slotbemerkingen ....................................................................................................72
Hoofdstuk 14: Narratieve analyse .....................................................................................74
14.1. wat is een narratief ................................................................................................74
14.2. de constructie van een narratief verhaal ...........................................................74
14.3. uitvoering................................................................................................................75
14.4. slotbemerkingen ....................................................................................................77
Hoofdstuk 15: goed kwalitatief rapport ...........................................................................78
15.1. voorwaarden .........................................................................................................78
15.2. uitdagingen............................................................................................................79
Hoofdstuk 16: kwaliteit in kwalitatief onderzoek ..............................................................81
16.1. kwaliteit evalueren van onderzoek ......................................................................81
Hoofdstuk 17: ethiek...........................................................................................................85
17.1. historische fundamenten ......................................................................................85
17.2. ethiek ......................................................................................................................86
17.3. ethische omgeving................................................................................................87
17.4. ethische domeinen ...............................................................................................87
4
,17.5. dilemma .................................................................................................................87
17.6. ethische principes ..................................................................................................87
17.7. ethische procedures .............................................................................................88
17.8. Bijkomende bedenkingen.....................................................................................91
5
, HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK EN WAS HET ECHT
VERBORGEN?
+
HOOFDSTUK 2: DE KWALITATIEVE EVOLUTIE
1.1. Psychologie en de historisch kwantitatieve basis
Kwalitatief onderzoek is nog maar redelijk recent en heeft een kwantitatieve basis
(men wou psychologie ook zoals exacte wetenschappen bestuderen, positivisme
heel populair)
→ Kwalitatief onderzoek moet het kwantitatieve niet vervangen! Het is een en-
en verhaal
→ Mixed method toepassen om zo de voordelen van beiden eruit te halen
1. Positivisme
− Natuurwetenschappelijke benadering
o Ging op zoek naar universele wetten
o Complexiteit reduceren
▪ Doen we nog steeds heel veel: bv Gauss curve, we willen
mensen in hokjes plaatsen
− Ter vergelijking: sociologie
o ’50-’60: focus kwalitatief onderzoek
− Ter vergelijking: biologie
o Kan ook kwalitatief onderzocht worden mhb observatie
▪ Bv in kinderboerderij observeren hoe vaak de dieren
stressreacties vertonen en hoe dit zich dan uit
2. Expansie door
− Klinische psychologie (DSM)
− Educatie, forensische, marketing,…
3. Tekort aan kritische massa in het verleden
− Niet voldoende mensen die psychologie kozen → weinig kans op kritiek
4. Psychologie enkel aan de universiteiten
− Universiteiten gekenmerkt door theoretisch georiënteerd onderzoek en
kwantitatieve bias
− Praktijkwerkers komen meer in contact met problemen → hierdoor zal
de nood aan kwalitatief onderzoek groter worden
o Opkomst praktijkwerkers: toename kwalitatief onderzoek in
psychologie
6
, 1.2. Breuklijnen tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
Objectief Subjectief
Hard Soft
Mechanisch Rationeel
− Procedures volgen
Nomothetisch Teleologisch
− Groepsconclusies − Rede, waarom
− Reduceren tot gemiddelden,
individuen verdwijnen in de
massa
Analytisch Ideografisch
− Diepgaand kwantitatief − Op individu gericht
Operationeel Synoptisch
− Doel duidelijk − breed
1.3. Visie op wetenschap als basis voor polarisering
Conceptualisering wetenschap vanuit Wetenschap als sociaal construct
psychologie
Objecten in de natuurlijke omgeving zijn Mensen kunnen echte wereld nooit
objectief en reel en bestaan direct observeren
onafhankelijk van mensen
Wetenschappelijke kennis wordt Mensen krijgen wereldbeeld dat wordt
bepaald door actuele karakteristieken opgelegd door wetenschap
van de fysische wereld − verandert dus continu
Wetenschap: toolbox van methodes en Mensen vertonen weinig consensus over
procedures methodes en procedures
Wetenschap: individuele en Mensen handelen collectief en sociaal
mentale/cognitieve activiteit
1.4. Visie op kwalitatief onderzoek
Povee & Roberts
− deden een onderzoek bij studenten en staf departement psychologie naar
de visie op kwalitatief onderzoek
− obv thematische analyse van interviews
− overkoepelende conclusie
o de methodologie moet gekozen worden op basis van
onderzoeksvraag (no shit sherlock)
o kwantitatief, kwalitatief en mixed method methodologie hebben elk
hun waarde en moeten aldus geapprecieerd worden (cute)
7
, − ook nog andere themata gebleken uit onderzoek, maar is geen
examenleerstof yay
− benoemingswaardig
o flexibiliteit is enorm voordeel
o lived experiences enorm voordeel
▪ bv. wat betekent het om een ouder te zijn van een kind met ass
o het is nooit de bedoeling om te generaliseren! We kunnen enkel
patronen zoeken
o Er is geen ideale steekproef (we spreken trouwens ook niet echt over
‘een steekproef’), meestal stopt men met interviews afnemen wanneer
er geen nieuwe dingen meer opkomen (persoon 20 zegt dus ongeveer
hetzelfde als persoon 19)
1.5. Definitie kwalitatief onderzoek
Definiëren is moeilijk
− Het is niet kwalitatief omdat het niet kwantitatief is
− Dataverzamelingsmethodes
o Doelstellingen verschillen obv epistemologie
o Focus verschilt afhankelijk van de doelstelling
▪ Conversatie of inhoudelijke analyse bij gesprek
− Type data
o Ontbreken van harde cijfers, statistieken
o Loskomen van tirannie van statistiek
▪ Geen hypothesen opstellen (of juist meerdere)
Karakteristieken
8
