INLEIDING IN DE
GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Anouk Delaere
KULeuven
,INHOUD
1. Perifeer en centraal zenuwstelsel .....................................................................................2
2. Zenuwcellen en steuncellen .......................................................................................... 15
3. Neurale signalen ........................................................................................................... 26
4. Ontwikkeling van het zenuwstelsel ................................................................................. 37
5. Synapsen, neurotransmitters en psychofarmaca ............................................................ 48
6. Somatosensorische waarneming ................................................................................... 63
7. Zien, horen, ruiken en proeven ....................................................................................... 74
8. Bewegen ....................................................................................................................... 87
9. Waken en slapen ........................................................................................................... 96
10. Cognitie................................................................................................................... 106
11. Emotie..................................................................................................................... 116
1
, 1. PERIFEER EN CENTRAAL ZENUWSTELSEL
CELLEN WEEFSELS EN ORGANEN
Vesalius: geboren in Brussel, gestudeerd aan universiteiten van Leuven, Padua en Parijs → een
van de grootste anatomen aller tijden
Maakte precieze beschrijvingen en tekeningen van het menselijk lichaam (inclusief
hersenen & zenuwstelsel)
Gebaseerd op de dissectie van lijken
Hersenen belangrijkste orgaan voor intelligentie en bewegings- en
waarnemingsvermogen
- Anatomie = biologische studie van de morfologie of bouw van organismen, spreken van
orgaanstelsels of -systemen, organen en weefsels
- Orgaanstelsels bestaan uit verschillende organen die functioneel samenwerken
- Organen = onderdelen v.h. lichaam met specifieke functie, opgebouwd uit verschillende
weefseltypes
- Weefsel = verzamelingen van gespecialiseerde cellen die een gemeenschappelijke
functie vervullen in het lichaam, bestaat uit 3 componenten: cellen, intercellulaire
substantie & weefselvocht
- Histologie = bekijkt de fijne opbouw van weefsels
- Fysiologie = studie van levensprocessen (gebaseerd op de chemische samenwerking
tussen de verschillende structurele en functionele moleculen (biochemie)), speelt zich
af in levende wezens
Anatomie & histologie: structuur (ook deel functie)
Fysiologie: functie, maar uiteraard ook morfologische kennis voor nodig
Enkel en alleen structuur en functie zenuwstelsel = neuroanatomie, neurohistologie &
neurofysiologie
DELEN VAN HET ZENUWSTELSEL
Algemene anatomische niveau = centrale en perifere zenuwstelsel
- Centrale zenuwstelsel: hersenen (beschermd door schedel) en ruggenmerg
(beschermd door ruggenwervels) → ontvangt continue stroom van informatie (zowel
extern / interne oorsprong), aangeleverd door afferente (aanvoerende) of efferente
(wegvoerende) zenuwen van het perifere zenuwstelsel
o Afferente zenuwen: verbinden zintuigcellen in verschillende organen en
weefsels met het centrale zenuwstelsel
o Efferente zenuwen: sturen prikkels vanuit het centrale zenuwstelsel naar de
rest v.h. lichaam
2
, - Perifere zenuwstelsel: alle zenuwcellen (neuronen) of zenuwuitlopers buiten hersenen
of ruggenmerg
o Somatisch zenuwstelsel: omvat efferente en afferente zenuwen, die ervoor
zorgen dat sensorische en motorische prikkels van en naar het centrale
zenuwstelsel worden geleid
o Autonome zenuwstelsel: neuronale connecties naar klieren en gladde spieren
van inwendige organen
telencephalon
diencephalon medulla
hersenen
centraal
hersenstam pons
zenuwstelsel
ruggenmerg
cerebellum mesencephalon
menselijke
zenuwstelsel
somatisch
zenuwstelsel sympatisch
perifeer zenuwstelsel
zenuwstelsel
autonoom enterisch
zenuwstelsel zenuwstelsel
parasympatisch
zenuwstelsel
- Craniale zenuwen: ontspringen in de hersenen – sensorisch en motorisch OF
uitsluitend sensorisch of motorisch
- Spinale zenuwen: in verbinding met het ruggenmerg – sensorisch en motorisch
- Efferente zenuwen: motorisch
- Afferente zenuwen: sensorisch
HET ZENUWSTELSEL IN BEELD
Beschrijving anatomische posities in de hersenen en andere delen zenuwstelsel →
verschillende assen en vlakken
- Rostraal: richting van de neus
- Caudaal: richting van de voeten
3
GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Anouk Delaere
KULeuven
,INHOUD
1. Perifeer en centraal zenuwstelsel .....................................................................................2
2. Zenuwcellen en steuncellen .......................................................................................... 15
3. Neurale signalen ........................................................................................................... 26
4. Ontwikkeling van het zenuwstelsel ................................................................................. 37
5. Synapsen, neurotransmitters en psychofarmaca ............................................................ 48
6. Somatosensorische waarneming ................................................................................... 63
7. Zien, horen, ruiken en proeven ....................................................................................... 74
8. Bewegen ....................................................................................................................... 87
9. Waken en slapen ........................................................................................................... 96
10. Cognitie................................................................................................................... 106
11. Emotie..................................................................................................................... 116
1
, 1. PERIFEER EN CENTRAAL ZENUWSTELSEL
CELLEN WEEFSELS EN ORGANEN
Vesalius: geboren in Brussel, gestudeerd aan universiteiten van Leuven, Padua en Parijs → een
van de grootste anatomen aller tijden
Maakte precieze beschrijvingen en tekeningen van het menselijk lichaam (inclusief
hersenen & zenuwstelsel)
Gebaseerd op de dissectie van lijken
Hersenen belangrijkste orgaan voor intelligentie en bewegings- en
waarnemingsvermogen
- Anatomie = biologische studie van de morfologie of bouw van organismen, spreken van
orgaanstelsels of -systemen, organen en weefsels
- Orgaanstelsels bestaan uit verschillende organen die functioneel samenwerken
- Organen = onderdelen v.h. lichaam met specifieke functie, opgebouwd uit verschillende
weefseltypes
- Weefsel = verzamelingen van gespecialiseerde cellen die een gemeenschappelijke
functie vervullen in het lichaam, bestaat uit 3 componenten: cellen, intercellulaire
substantie & weefselvocht
- Histologie = bekijkt de fijne opbouw van weefsels
- Fysiologie = studie van levensprocessen (gebaseerd op de chemische samenwerking
tussen de verschillende structurele en functionele moleculen (biochemie)), speelt zich
af in levende wezens
Anatomie & histologie: structuur (ook deel functie)
Fysiologie: functie, maar uiteraard ook morfologische kennis voor nodig
Enkel en alleen structuur en functie zenuwstelsel = neuroanatomie, neurohistologie &
neurofysiologie
DELEN VAN HET ZENUWSTELSEL
Algemene anatomische niveau = centrale en perifere zenuwstelsel
- Centrale zenuwstelsel: hersenen (beschermd door schedel) en ruggenmerg
(beschermd door ruggenwervels) → ontvangt continue stroom van informatie (zowel
extern / interne oorsprong), aangeleverd door afferente (aanvoerende) of efferente
(wegvoerende) zenuwen van het perifere zenuwstelsel
o Afferente zenuwen: verbinden zintuigcellen in verschillende organen en
weefsels met het centrale zenuwstelsel
o Efferente zenuwen: sturen prikkels vanuit het centrale zenuwstelsel naar de
rest v.h. lichaam
2
, - Perifere zenuwstelsel: alle zenuwcellen (neuronen) of zenuwuitlopers buiten hersenen
of ruggenmerg
o Somatisch zenuwstelsel: omvat efferente en afferente zenuwen, die ervoor
zorgen dat sensorische en motorische prikkels van en naar het centrale
zenuwstelsel worden geleid
o Autonome zenuwstelsel: neuronale connecties naar klieren en gladde spieren
van inwendige organen
telencephalon
diencephalon medulla
hersenen
centraal
hersenstam pons
zenuwstelsel
ruggenmerg
cerebellum mesencephalon
menselijke
zenuwstelsel
somatisch
zenuwstelsel sympatisch
perifeer zenuwstelsel
zenuwstelsel
autonoom enterisch
zenuwstelsel zenuwstelsel
parasympatisch
zenuwstelsel
- Craniale zenuwen: ontspringen in de hersenen – sensorisch en motorisch OF
uitsluitend sensorisch of motorisch
- Spinale zenuwen: in verbinding met het ruggenmerg – sensorisch en motorisch
- Efferente zenuwen: motorisch
- Afferente zenuwen: sensorisch
HET ZENUWSTELSEL IN BEELD
Beschrijving anatomische posities in de hersenen en andere delen zenuwstelsel →
verschillende assen en vlakken
- Rostraal: richting van de neus
- Caudaal: richting van de voeten
3
