Ontwikkelingspsychologie
Deel 1: De ontwikkeling v/h kind
H1: Een inleiding in de ontwikkeling v/h kind
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie
- Wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en
stabiliteit bij mensen gedurende hun hele leven, van conceptie tot en met
de late volwassenheid
- Wetenschappelijke benadering
- Menselijke ontwikkeling
- Bekijken verandering maar ook stabiliteit
- Ontwikkelingsproces in elke levensfase
Ontwikkelingsdomeinen
- Fysieke ontwikkeling
o Fysieke opbouw v/h lichaam zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren,
zintuigen behoefte aan eten, drinken en slaap
o Rijping
Blijvende fysieke of psychologische verandering als gevolg
van biologische groeiprocessen
o Wat bepaalt de sekse van een kind?
- Cognitieve ontwikkeling
o Intellectuele vermogens zoals denken, leren, herinneren en
probleem oplossen
o Wat zijn onze vroegste herinneringen
- Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Sociale relaties, interacties met anderen en het omgaan met
emoties
o Seksuele ontwikkeling
o Hebben kinderen die gepest worden bepaalde eigenschappen
gemeen
- Persoonlijkheidsontwikkeling
o Ontwikkeling van duurzame gedragingen en
(karakter)eigenschappen die de ene persoon v/d andere
onderscheiden
o Morele ontwikkeling
Ontwikkeling van het geweten
Invloed ouderlijk gedrag op de ontwikkeling van het besef van
goed en kwaad bij kinderen
Ontwikkelingsfasen
Fase Duur
Prenatale periode Conceptie-
geboorte
Babytijd Tot 2 jaar
Peuter-kleutertijd 2-6 jaar
1
, Schooltijd 6-12 jaar
Adolescentie 12-20 jaar
Sociale constructie
- Idee over realiteit dat breed geaccepteerd is, maar afhangt van
maatschappij en cultuur op bepaald moment
Cohort
- Groep mensen die in een bepaalde periode leven
- Daardoor voor een deel gelijke ervaringen opdoen
Normatieve gebeurtenissen
- Gebeurtenissen die voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken
- Normatieve historische invloeden
o Sociale omgevingsinvloeden en biologische invloeden die verbonden
zijn met de specifieke maatschappelijk situatie
o Corona
- Normatieve leeftijdsgebonden invloeden
o Biologische en omgevingsinvloeden die vergelijkbaar zijn voor
mensen in bepaalde leeftijdsgroep
o Puberteit
- Normatieve sociaal-culturele invloeden
o Brede cultuur, etnische afkomst, sociale klassen en het behoren tot
een subcultuur
o Invloed op hoe historische en leeftijdsgebonden invloeden eruit zien
Niet-normatieve gebeurtenissen
- Specifieke gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een bepaald
persoon
o Bv 6 jarig kind raakt zijn ouders kwijt
Proefpersonen
- Meestal WEIRD
o Western educated industrialized rich and democratic
1.2.3 Vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie
Centrale vragen
- Aard van de verandering tijdens de ontwikkeling (continu of discontinu)
- Het belang van kritieke en gevoelige perioden
- Het levensloopmodel versus gerichtere benadering
- Nature-nurturedebat
Continue verandering vs discontinue verandering
- Continue verandering
o Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij prestaties op een
bepaald niveau voortvloeien uit die op de vorige niveaus
2
, o BV leren lezen
Steeds beter en sneller maar proces erachter van letters
klanken maken blijft hetzelfde
- Discontinue verandering
o Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt en waarbij
elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in
eerdere stadia
o BV opeens niet meer in bedplassen
Door rijping opeens blaas beheersen
Kritieke en gevoelige perioden: de invloed van de omgeving
- Kritieke periode
o Specifieke tijdspanne in de ontwikkeling waarin een bepaald
gebeurtenis of het uitblijven daarvan de grootste en onomkeerbare
gevolgen heeft
- Stimuli
o Prikkels
o Verandering in de in/uitwendige omgeving waarop een organisme
reageert
- Plasticiteit
o Mate waarin ontwikkelende gedragspatroon of fysieke structuur
veranderbaar is
- Gevoelige periode
o Afgebakende tijdspanne meestal vroeg in het leven waarin mensen
extra gevoelig zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden of het
ontbreken ervan en sterk ontvankelijk zijn voor het leren van
specifieke vaardigheden
Levensloopmodel vs focus op specifieke perioden
- Aandacht voor alle leeftijden
- In elk levensstadium is ontwikkelingsgroei en verandering
- Grote invloed van de sociale omgeving op de ontwikkeling
- Ontwikkeling kinderen vloeit gedeeltelijk uit ontwikkeling volwassenen
Nature vs nurture
- Discussie over de oorsprong van ons gedrag en onze eigenschappen
- Hoever uit aanleg en hoever uit opvoeding en leefomgeving
- Nature
o Eigenschappen, vermogens en capaciteiten die we van ouders erven
- Nurture
o Omgevingsinvloeden die ons gedrag en onze eigenschappen
bepalen
o Sommige biologische bv drinken tijdens zwangerschap
- Biopsychosociale verklaring
3
, o Wederzijdse invloed van bio psy en soc
1.2.4 De toekomst van de ontwikkelingspsychologie
- Meer specialiseren en nieuwe onderzoeksgebieden en perspectieven
ontstaan
o Bv meer aandacht coronapandemie
- Explosie informatie over genen en neurobiologische aspecten alle
domeinen beïnvloeden
o Epigenetica
Effecten van omgevingsinvloeden en ervaringen op de uiting
van onze genen
- Groeiende diversiteit dus meer diversiteitsvraagstukken
- Professionals zoals leerkracht vertrouwen op onderzoeksbevindingen uit
ontwikkelingspsychologie
- Inzichten meer invloed op maatschappelijke kwesties
- Technologie
H2 Theoretische perspectieven en onderzoek
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Theorie
- Geheel van brede, geordende verklaringen en voorspellingen
- Biedt raamwerk om relaties tussen een op het oog ongeordende reeks
feiten/principes te begrijpen
Theoretische perspectieven op de ontwikkeling van het kind
- Psychodynamisch
- Behavioristisch
- Cognitief
- Systemisch
- Evolutionair
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten
Psychodynamisch perspectief
4
Deel 1: De ontwikkeling v/h kind
H1: Een inleiding in de ontwikkeling v/h kind
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie
- Wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en
stabiliteit bij mensen gedurende hun hele leven, van conceptie tot en met
de late volwassenheid
- Wetenschappelijke benadering
- Menselijke ontwikkeling
- Bekijken verandering maar ook stabiliteit
- Ontwikkelingsproces in elke levensfase
Ontwikkelingsdomeinen
- Fysieke ontwikkeling
o Fysieke opbouw v/h lichaam zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren,
zintuigen behoefte aan eten, drinken en slaap
o Rijping
Blijvende fysieke of psychologische verandering als gevolg
van biologische groeiprocessen
o Wat bepaalt de sekse van een kind?
- Cognitieve ontwikkeling
o Intellectuele vermogens zoals denken, leren, herinneren en
probleem oplossen
o Wat zijn onze vroegste herinneringen
- Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Sociale relaties, interacties met anderen en het omgaan met
emoties
o Seksuele ontwikkeling
o Hebben kinderen die gepest worden bepaalde eigenschappen
gemeen
- Persoonlijkheidsontwikkeling
o Ontwikkeling van duurzame gedragingen en
(karakter)eigenschappen die de ene persoon v/d andere
onderscheiden
o Morele ontwikkeling
Ontwikkeling van het geweten
Invloed ouderlijk gedrag op de ontwikkeling van het besef van
goed en kwaad bij kinderen
Ontwikkelingsfasen
Fase Duur
Prenatale periode Conceptie-
geboorte
Babytijd Tot 2 jaar
Peuter-kleutertijd 2-6 jaar
1
, Schooltijd 6-12 jaar
Adolescentie 12-20 jaar
Sociale constructie
- Idee over realiteit dat breed geaccepteerd is, maar afhangt van
maatschappij en cultuur op bepaald moment
Cohort
- Groep mensen die in een bepaalde periode leven
- Daardoor voor een deel gelijke ervaringen opdoen
Normatieve gebeurtenissen
- Gebeurtenissen die voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken
- Normatieve historische invloeden
o Sociale omgevingsinvloeden en biologische invloeden die verbonden
zijn met de specifieke maatschappelijk situatie
o Corona
- Normatieve leeftijdsgebonden invloeden
o Biologische en omgevingsinvloeden die vergelijkbaar zijn voor
mensen in bepaalde leeftijdsgroep
o Puberteit
- Normatieve sociaal-culturele invloeden
o Brede cultuur, etnische afkomst, sociale klassen en het behoren tot
een subcultuur
o Invloed op hoe historische en leeftijdsgebonden invloeden eruit zien
Niet-normatieve gebeurtenissen
- Specifieke gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een bepaald
persoon
o Bv 6 jarig kind raakt zijn ouders kwijt
Proefpersonen
- Meestal WEIRD
o Western educated industrialized rich and democratic
1.2.3 Vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie
Centrale vragen
- Aard van de verandering tijdens de ontwikkeling (continu of discontinu)
- Het belang van kritieke en gevoelige perioden
- Het levensloopmodel versus gerichtere benadering
- Nature-nurturedebat
Continue verandering vs discontinue verandering
- Continue verandering
o Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij prestaties op een
bepaald niveau voortvloeien uit die op de vorige niveaus
2
, o BV leren lezen
Steeds beter en sneller maar proces erachter van letters
klanken maken blijft hetzelfde
- Discontinue verandering
o Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt en waarbij
elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in
eerdere stadia
o BV opeens niet meer in bedplassen
Door rijping opeens blaas beheersen
Kritieke en gevoelige perioden: de invloed van de omgeving
- Kritieke periode
o Specifieke tijdspanne in de ontwikkeling waarin een bepaald
gebeurtenis of het uitblijven daarvan de grootste en onomkeerbare
gevolgen heeft
- Stimuli
o Prikkels
o Verandering in de in/uitwendige omgeving waarop een organisme
reageert
- Plasticiteit
o Mate waarin ontwikkelende gedragspatroon of fysieke structuur
veranderbaar is
- Gevoelige periode
o Afgebakende tijdspanne meestal vroeg in het leven waarin mensen
extra gevoelig zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden of het
ontbreken ervan en sterk ontvankelijk zijn voor het leren van
specifieke vaardigheden
Levensloopmodel vs focus op specifieke perioden
- Aandacht voor alle leeftijden
- In elk levensstadium is ontwikkelingsgroei en verandering
- Grote invloed van de sociale omgeving op de ontwikkeling
- Ontwikkeling kinderen vloeit gedeeltelijk uit ontwikkeling volwassenen
Nature vs nurture
- Discussie over de oorsprong van ons gedrag en onze eigenschappen
- Hoever uit aanleg en hoever uit opvoeding en leefomgeving
- Nature
o Eigenschappen, vermogens en capaciteiten die we van ouders erven
- Nurture
o Omgevingsinvloeden die ons gedrag en onze eigenschappen
bepalen
o Sommige biologische bv drinken tijdens zwangerschap
- Biopsychosociale verklaring
3
, o Wederzijdse invloed van bio psy en soc
1.2.4 De toekomst van de ontwikkelingspsychologie
- Meer specialiseren en nieuwe onderzoeksgebieden en perspectieven
ontstaan
o Bv meer aandacht coronapandemie
- Explosie informatie over genen en neurobiologische aspecten alle
domeinen beïnvloeden
o Epigenetica
Effecten van omgevingsinvloeden en ervaringen op de uiting
van onze genen
- Groeiende diversiteit dus meer diversiteitsvraagstukken
- Professionals zoals leerkracht vertrouwen op onderzoeksbevindingen uit
ontwikkelingspsychologie
- Inzichten meer invloed op maatschappelijke kwesties
- Technologie
H2 Theoretische perspectieven en onderzoek
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Theorie
- Geheel van brede, geordende verklaringen en voorspellingen
- Biedt raamwerk om relaties tussen een op het oog ongeordende reeks
feiten/principes te begrijpen
Theoretische perspectieven op de ontwikkeling van het kind
- Psychodynamisch
- Behavioristisch
- Cognitief
- Systemisch
- Evolutionair
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten
Psychodynamisch perspectief
4
