College aantekeningen Grondslagen van de klinische psychologie ()

Hoorcolleges Grondslagen van de Klinische Psychologie
Hoorcollege 1 – Nut en noodzaak van theorie
Hippocrates: theorie/therapie
Theorie: balans lichaamssappen (slijm, bloed, gele gal, zwarte gal) ->
aderlaten en overgeven
Theorie: interpersoonlijke interacties dragen bij aan psychische ziektes ->
opvang in tempels, rust, muziek

Middeleeuwen: theorie/therapie
Bovennatuurlijke verklaring (bizar gedrag werd gezien als het werk van
een duivel of een heks). -> exorcisme, heksenverbranding, slagenkuil

Natuurlijke verklaring (“gek zijn” is een natuurlijk fenomeen veroorzaakt
door stress) -> rust, recreatie, ontspanning

De maan en de sterren (maan en sterren hebben effect op psychisch
functioneren) -> astrologie

Waarom theorie?
Veel perspectieven: welke is juist?
In de loop van de tijd allemaal achterhaald…
Bovendien: effect onderzoek laat zien welke behandeling werkt -> geen
theorie nodig?

Waarom theorie?
 Achterhalen van de waarheid

Perfecte theorie: theorie = waarheid

Maar waarnemingen zijn niet perfect… Bias in interpretatie van
waarnemingen (availability bias/ confirmation bias)

Verifiëren
- Wanneer genoeg waarneming om een theorie te bevestigen?
- Popper: falsificeren -> zoeken naar ontkrachting

Kiezen van een behandelvorm
- Verklaring van het probleem: welke theorie?
- Theorie bepaalt de behandeling

Causaal model
- Een onderliggend oorzakelijk mechanisme verklaart het gedrag.
Bijvoorbeeld:
(Neuro)biologie: verklaren o.b.v. fysiologische mechanismen
(depressie = serotonine-tekort). Gevolgen voor therapie: medicatie
Leertheorie: verklaren o.b.v. leergeschiedenis (angst = vermijding
voorkomt ontkrachting van angst). Gevolgen voor de behandeling:
opheffing van vermijding -> exposure

, Cognitie: verklaren o.b.v. selectie en verwerking van informatie
(depressie = dysfunctionele gedachten). Gevolgen voor
behandeling: correctie van foutieve gedachten.

Benaderingen
- “Onderbewuste” (impliciete processen): interpretatie van “niet
grijpbare” processen. Bijvoorbeeld psychoanalyse
- Vrije wil: zelfactualisatie i.p.v. correctie van ongezond gedrag.
Bijvoorbeeld humanisme
- Context: mensen bevinden zich in een context (maatschappij,
cultuur, vrienden, werk, gezing) bijvoorbeeld gezinstherapie

Theorie in de praktijk
- Wat werkt voor welk probleem? -> effectstudies
- Maar: kortdurende behandelingen, geen/korte follow-up & weinig
valide (“zuivere” groepen)
- Zonder theorie zijn observaties zinloos
- Theorie nodig om beslissingen te nemen
- Note: DSM is beschrijven en niet theorie-gebaseerd

Dus: behandelen = theorie vormen en bijstellen. Weten wat je doet en
waarom je het doet.

Transdiagnostisch behandelen
DSM: kritiek
- Classificatie (geen diagnose: geen etiologie, beloop, prognose)
- Objectivering van stoornissen
- Symptomen vaststellen en groeperen
 Leidt tot veel comorbiditeit
- Categorisch (niet dimensioneel)
- Wildgroei aan emotionele stoornissen
 Toename prevalentie

DSM en evidence based behandelen
- Eenduidigheid over benaming/kenmerken van emotionele
stoornissen
- Gericht onderzoek
- Stimuleert samenwerking en communicatie
 DSM speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van evidence-
based behandelingen

Complexe problematiek: wat nu? Vaak namelijk sprake van comorbiditeit
Goede behandeling beschikbaar voor elke stoornis, maar wat eerst?
- Meest urgente probleem?
- Meest chronische probleem?
- Trigger probleem?
Hier zijn geen richtlijnen voor.

Behandel effectiviteit vergroten – betere implementatie en acceptatie van
(stoornis specifieke) evidence-based behandelingen.

, Of andere beweging: trans diagnostische visie = richten op aspecten van
de problematiek/behandeling die specifieke stoornissen/behandelingen
overstijgen of die ze gemeenschappelijk hebben.

Transdiagnostiek
3 therapeutische niveaus (Korrelboom & Ten Broeke):
- Therapeutisch aangrijpingspunt (wat moet veranderen?)
- Therapeutische context (hoe wordt die verandering het beste
gefaciliteerd?)
- Therapeutisch systeem (andere personen betrekken om de
verandering te bestendigen?)

Fear conditioning = leren van associatie tussen neutrale cue met schok
(US)
Fases: acquisitie (aanleren van angst) en extinctie (afleren van angst)
 Exposure is trans diagnostische aanpak voor angst

Transdiagnostiek, waarom?
Praktisch: veel comorbiditeit
Theoretisch: onderliggende basis is hetzelfde

 Ontwikkeling van alternatieve classificatiesystemen op basis van
factor analyse:
RDoC – Research Domain Criteria
HiTOP – Hierarchical Taxonomy of Psychopathology

Transdiagnostiek, nieuw
Focus op overeenkomsten in plaats van verschillen: nieuwe behandelingen
Doel: trans diagnostische processen veranderen om veranderingen te
faciliteren in meerdere stoornissen.

Voordelen:
- Kortere behandelingen
- Eenvoudigere opleidingen
- Verspreiding van evidence-based treatments faciliteren
- Raamwerk voor therapeuten om hun visie te verbreden.


- One size fits all; unified treatment: samenvoegen van protocollen op
basis van onderliggend overlappen construct. Limitaties? Niet
toegespitst op de persoon, patiënt heeft niet per se hele protocol
nodig.
 Behandeling meer afstemmen op individu
- My size fits me: gepersonaliseerde behandeling samenstellen op
basis van losse behandel-pakketten, of modules toevoegen aan
stoornis-specifieke behandeling