1
Neuropsychologie voor Pedagogen
Samenvatting literatuur & verwerking hoorcolleges
Tara van der Sar
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – The Development of Neuropsychology .............................................. 2
Hoofdstuk 3 – Nervous System Organization......................................................... 11
Hoofdstuk 4 – The Structure and Electrical Activity of Neurons............................... 26
Hoofdstuk 5 – Communication Between Neurons ................................................. 35
Hoofdstuk 6 – The Influence of Drugs and Hormones on Behavior .......................... 47
Hoofdstuk 8 – Organization of the Sensory Systems .............................................. 58
Hoofdstuk 9 – Organization of the Motor System ................................................... 64
Vandierendonck 11.1 .......................................................................................... 71
Hoofdstuk 13 – The occipital lobes....................................................................... 75
Hoofdstuk 14 – The parietal lobes ........................................................................ 80
Hoofdstuk 15 – the temporal lobes....................................................................... 83
Hoofdstuk 16 – The Frontal Lobes ........................................................................ 86
Hoofdstuk 18 – Learning and Memory .................................................................. 98
Hoofdstuk 19 – Language .................................................................................. 112
Hoofdstuk 20 – Emotion and the Social Brain ...................................................... 123
Hoofdstuk 23 – Brain Development and Plasticity ............................................... 137
Hoofdstuk 24 – Neurodevelopmental Disorders .................................................. 144
Hoofdstuk 26 – Neurological Disorders .............................................................. 153
Hoofdstuk 27 – Psychiatric and Related Disorders............................................... 159
Opdrachten week 5........................................................................................... 163
Opdrachten week 6........................................................................................... 185
, 2
Hoofdstuk 1 – The Development of Neuropsychology
Inleiding: Wat is neuropsychologie?
Neuropsychologie bestudeert de relatie tussen hersenen en gedrag. Het vakgebied is
ontstaan uit pogingen om te begrijpen hoe beschadiging van de hersenen leidt tot
veranderingen in denken, voelen en handelen.
Twee kernideeën staan centraal:
1. De hersenen zijn de bron van gedrag
2. De neuron (zenuwcel) is de functionele eenheid van de hersenen
1.1 The Brain Theory
Basisopbouw van de hersenen
• De hersenen bestaan uit twee hemisferen (links en rechts)
- Hemisfeer is zowel symmetrisch (beide hersenhelften doen
hetzelfde, zoals waarnemen van kleur... het is hierbij niet zo dat de
ene kant het dus beter doet dan de andere kant van het brein) als
asymmetrisch (hemisferische specialisatie zoals taal, ratio,
logisch redeneren)
- Hemisferen verschillen in functie én structuur, maar werken wel
als een een geïntegreerd system
- Soortgelijke (homotope) gebieden aan weerszijden van het brein
verwerken gelijksoortige informatie. Deze soortgelijke gebieden
verwerken de informatie vaak op een andere manier. Bijvoorbeeld:
gebied links is betrokken bij verwerken inhoud van spraak. Zelfde
rechts: betrokken bij intonatie spraak.
(wellicht even hoorcollege terugkijken over experiment met visuele
taak, interessant en erg handig)
• De buitenlaag is de cerebrale cortex (neocortex) → Alles wat je bewust doet,
denkt en waarneemt, loopt via de cerebrale cortex
• De cortex is verdeeld in vier kwabben:
o Frontale kwab: planning, gedrag, executieve functies, spraakproductie
o Pariëtale kwab: somatosensorische informatie, ruimtelijke verwerking
o Temporale kwab: gehoor, taalbegrip, geheugen
o Occipitale kwab: visuele verwerking
, 3
De cortex is sterk geplooid (gyri en sulci), wat het oppervlak vergroot.
1.2 Perspectives on the Brain and Behavior
Drie klassieke visies
1. Mentalisme (Aristoteles)
• Gedrag komt voort uit een niet-materiële geest (psyche).
• Mentale processen zoals denken en voelen zijn niet direct aan de hersenen
gekoppeld.
→ Denken en voelen komen uit de ziel
2. Dualisme (Descartes)
• Lichaam en geest zijn gescheiden maar beïnvloeden elkaar.
• De geest stuurt het lichaam aan (via o.a. de pijnappelklier).
• Probleem: hoe kan iets niet-materieels een materieel lichaam beïnvloeden?
→ Geest besluit → lichaam handelt
3. Materialisme (Darwin)
• Al het gedrag is te verklaren door biologische processen.
• Hersenen en gedrag zijn producten van evolutie.
• Deze visie vormt de basis van de moderne neuropsychologie.
→ Gedrag verklaard door hersenen
Evolutie en natuurlijke selectie
• Hersenen zijn geëvolueerd om overleving te bevorderen.
• Complex gedrag komt voort uit aanpassingen van het zenuwstelsel.
• Erfelijkheid en omgeving beïnvloeden hersenontwikkeling (epigenetica).
→ Hersenen aangepast voor overleving
, 4
Verschil tussen dualisme en materialisme
1. Dualisme (Descartes)
Geest ≠ hersenen
• De geest is niet-materieel
• De hersenen zijn materieel
• Ze zijn gescheiden, maar beïnvloeden elkaar
Voorbeeld:
Je denkt iets (geest) → je hand beweegt (lichaam/hersenen)
Je voelt pijn in je lichaam → je ervaart pijn in je geest
Probleem: hoe kan iets niet-materieels iets materieels aansturen?
Belangrijk:
In dualisme is de geest niet hetzelfde als de hersenen.
2. Materialisme (Darwin)
Geest = hersenen
• Mentale processen zijn hersenprocessen
• Denken, voelen en gedrag ontstaan uit neuronen, netwerken en chemie
• Er is geen aparte geest
Voorbeeld:
Verdriet = bepaalde patronen van hersenactiviteit
Beslissen = activiteit in specifieke hersengebieden
Dit is hoe de moderne neuropsychologie kijkt.
Ezelsbruggetje
• Dualisme → twee dingen: geest én lichaam
• Materialisme → één ding: hersenen → geest
Of nog korter:
Dualisme splitst, materialisme verenigt.
1.3 Brain Function: Insights from Brain Injury
Lokalisatie van functies
• Verschillende hersengebieden hebben gespecialiseerde functies.
• Franz Joseph Gall introduceerde dit idee (later misbruikt in de frenologie).
Taal en lateralisatie
• Paul Broca: spraakproductie gelokaliseerd in de linker frontale kwab
→ schade leidt tot Broca’s afasie (moeizaam spreken)
Neuropsychologie voor Pedagogen
Samenvatting literatuur & verwerking hoorcolleges
Tara van der Sar
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – The Development of Neuropsychology .............................................. 2
Hoofdstuk 3 – Nervous System Organization......................................................... 11
Hoofdstuk 4 – The Structure and Electrical Activity of Neurons............................... 26
Hoofdstuk 5 – Communication Between Neurons ................................................. 35
Hoofdstuk 6 – The Influence of Drugs and Hormones on Behavior .......................... 47
Hoofdstuk 8 – Organization of the Sensory Systems .............................................. 58
Hoofdstuk 9 – Organization of the Motor System ................................................... 64
Vandierendonck 11.1 .......................................................................................... 71
Hoofdstuk 13 – The occipital lobes....................................................................... 75
Hoofdstuk 14 – The parietal lobes ........................................................................ 80
Hoofdstuk 15 – the temporal lobes....................................................................... 83
Hoofdstuk 16 – The Frontal Lobes ........................................................................ 86
Hoofdstuk 18 – Learning and Memory .................................................................. 98
Hoofdstuk 19 – Language .................................................................................. 112
Hoofdstuk 20 – Emotion and the Social Brain ...................................................... 123
Hoofdstuk 23 – Brain Development and Plasticity ............................................... 137
Hoofdstuk 24 – Neurodevelopmental Disorders .................................................. 144
Hoofdstuk 26 – Neurological Disorders .............................................................. 153
Hoofdstuk 27 – Psychiatric and Related Disorders............................................... 159
Opdrachten week 5........................................................................................... 163
Opdrachten week 6........................................................................................... 185
, 2
Hoofdstuk 1 – The Development of Neuropsychology
Inleiding: Wat is neuropsychologie?
Neuropsychologie bestudeert de relatie tussen hersenen en gedrag. Het vakgebied is
ontstaan uit pogingen om te begrijpen hoe beschadiging van de hersenen leidt tot
veranderingen in denken, voelen en handelen.
Twee kernideeën staan centraal:
1. De hersenen zijn de bron van gedrag
2. De neuron (zenuwcel) is de functionele eenheid van de hersenen
1.1 The Brain Theory
Basisopbouw van de hersenen
• De hersenen bestaan uit twee hemisferen (links en rechts)
- Hemisfeer is zowel symmetrisch (beide hersenhelften doen
hetzelfde, zoals waarnemen van kleur... het is hierbij niet zo dat de
ene kant het dus beter doet dan de andere kant van het brein) als
asymmetrisch (hemisferische specialisatie zoals taal, ratio,
logisch redeneren)
- Hemisferen verschillen in functie én structuur, maar werken wel
als een een geïntegreerd system
- Soortgelijke (homotope) gebieden aan weerszijden van het brein
verwerken gelijksoortige informatie. Deze soortgelijke gebieden
verwerken de informatie vaak op een andere manier. Bijvoorbeeld:
gebied links is betrokken bij verwerken inhoud van spraak. Zelfde
rechts: betrokken bij intonatie spraak.
(wellicht even hoorcollege terugkijken over experiment met visuele
taak, interessant en erg handig)
• De buitenlaag is de cerebrale cortex (neocortex) → Alles wat je bewust doet,
denkt en waarneemt, loopt via de cerebrale cortex
• De cortex is verdeeld in vier kwabben:
o Frontale kwab: planning, gedrag, executieve functies, spraakproductie
o Pariëtale kwab: somatosensorische informatie, ruimtelijke verwerking
o Temporale kwab: gehoor, taalbegrip, geheugen
o Occipitale kwab: visuele verwerking
, 3
De cortex is sterk geplooid (gyri en sulci), wat het oppervlak vergroot.
1.2 Perspectives on the Brain and Behavior
Drie klassieke visies
1. Mentalisme (Aristoteles)
• Gedrag komt voort uit een niet-materiële geest (psyche).
• Mentale processen zoals denken en voelen zijn niet direct aan de hersenen
gekoppeld.
→ Denken en voelen komen uit de ziel
2. Dualisme (Descartes)
• Lichaam en geest zijn gescheiden maar beïnvloeden elkaar.
• De geest stuurt het lichaam aan (via o.a. de pijnappelklier).
• Probleem: hoe kan iets niet-materieels een materieel lichaam beïnvloeden?
→ Geest besluit → lichaam handelt
3. Materialisme (Darwin)
• Al het gedrag is te verklaren door biologische processen.
• Hersenen en gedrag zijn producten van evolutie.
• Deze visie vormt de basis van de moderne neuropsychologie.
→ Gedrag verklaard door hersenen
Evolutie en natuurlijke selectie
• Hersenen zijn geëvolueerd om overleving te bevorderen.
• Complex gedrag komt voort uit aanpassingen van het zenuwstelsel.
• Erfelijkheid en omgeving beïnvloeden hersenontwikkeling (epigenetica).
→ Hersenen aangepast voor overleving
, 4
Verschil tussen dualisme en materialisme
1. Dualisme (Descartes)
Geest ≠ hersenen
• De geest is niet-materieel
• De hersenen zijn materieel
• Ze zijn gescheiden, maar beïnvloeden elkaar
Voorbeeld:
Je denkt iets (geest) → je hand beweegt (lichaam/hersenen)
Je voelt pijn in je lichaam → je ervaart pijn in je geest
Probleem: hoe kan iets niet-materieels iets materieels aansturen?
Belangrijk:
In dualisme is de geest niet hetzelfde als de hersenen.
2. Materialisme (Darwin)
Geest = hersenen
• Mentale processen zijn hersenprocessen
• Denken, voelen en gedrag ontstaan uit neuronen, netwerken en chemie
• Er is geen aparte geest
Voorbeeld:
Verdriet = bepaalde patronen van hersenactiviteit
Beslissen = activiteit in specifieke hersengebieden
Dit is hoe de moderne neuropsychologie kijkt.
Ezelsbruggetje
• Dualisme → twee dingen: geest én lichaam
• Materialisme → één ding: hersenen → geest
Of nog korter:
Dualisme splitst, materialisme verenigt.
1.3 Brain Function: Insights from Brain Injury
Lokalisatie van functies
• Verschillende hersengebieden hebben gespecialiseerde functies.
• Franz Joseph Gall introduceerde dit idee (later misbruikt in de frenologie).
Taal en lateralisatie
• Paul Broca: spraakproductie gelokaliseerd in de linker frontale kwab
→ schade leidt tot Broca’s afasie (moeizaam spreken)
