Inleiding tot de wereldgeschiedenis
1: Inleiding
4000 j geleden zuid Mesopotamië : Sumerische koningslijsten (1 v oudste geschreven
bronnen)
Lange lijst opsommingen van namen en regeerperiodes,…
16 versies
Lang waardevolle bron maar is een vereenvoudigde werkelijkheid in het echt is
het niet zo simpel
o Presenteren koningschap als netjes gestructureerde opeenvolging v koning
naar koning
Koningslijsten weinig betrouwbaar
o Soms regeerperiodes v millennia lang of meerdere in versch steden op
zelfde moment,… (was in opdracht v/d huidige koningen op dat moment
om ze te legitimeren)
1. Wat is wereldgeschiedenis?
3 Benaderingen
1.1. Geschiedenis van alles big history
Geschiedenis in het groot (omnivore interpretatie van alles altijd overal (vereist
rode draad die vaak problematisch is ))
Doel: grote synthese volledige geschiedenis v/d mensheid moeilijk want op zoek
gaan naar soort samenvatting
Opl: Soort verhaal vertellen/ rode draad die HET verhaal v/d geschiedenis wil
vertellen
o Structuur creëren zoals bij sumerische koningslijsten) verhaal zorgt dat
je processen/personen/ gebeurtenissen selecteert en daarop focust
Vb David Christian
o Boek: Maps of Time
o Verhaal overspant miljoen j (dus vanaf oerknal)
o Rode draad: steeds groeiende complexiteit
Vb Yuval Noah Harari
o Boek: sapiens
o Vatte gesch samen als millennia oud proces waarin men via steeds
complexere fictieve denkbeelden wereldwijd alsmaar meer verbonden
raakten
Vb Vaclav Smil
o Boek: growth
o voortdurende groei van micro-organismen tot megasteden
kritiek op big history
o Bevat wereldgesch enkel verhalen v groei in complexiteit en efficiëntie?
Nee, maar om gesch in 1 boek moet je selectief zijn
,1.2. Geschiedenis van de globalisering
Wereldgesch gaat niet noodzakelijk over meest omnivore interpretatie v/d gesch
o Maar focust op 1 specifieke rode draad: ontstaan v/e geconnecteerde
wereld
o = gesch v/d geglobaliseerde wereld die we nu hebben
Globale verbanden/ uitwisselingen zijn heel oud die zijn niet nieuw
o Maar voorbije eeuwen is wereld vr eerst in menselijke gesch in GROTE
mate 1 geworden
Geschiedenis is meer dan naast elkaar leggen v gesch v Europa, Azië, Arabieren,…
o Maar verteld verhaal v/d contacten tss die gemeenschappen
Vb vroeger al connecties: in 1515 neushoorn(Ulysses) uit Indië Lissabon
verscheept, als geschenk na gesprekken om Portugese handelsnederzetting te
openen op eiland Diu
o Dürer schetste dier zonder het zelf te zien
(gepantserd)
o Stierf toen geschonken werd aan Paus schip zonk
o Verhaal toont dat fascinatie voor ver afgelegen
landen in Europa is ontstaan aan einde v
middeleeuwen + hoe oud wereldwijde
uitwisselingen zijn
o Ook in Romeinse periode al eens neushoorns in
Europa
1.3. Wereldgeschiedenis als methode
Compromis v/d 2 benaderingen
Wereldgesch zien als manier v kijken naar wereld, zowel gesch met
zevenmijlslaarzen doorkruisen als concentreren op ontw die wereld meer of
minder verbonden hebben
(Contra-intuïtief) 2 eigenschappen bemoeilijkten wereldhistorische blik lange tijd:
o Methodologisch nationalisme
Bij ontstaan sociale & historische wetenschappen, stelden ze
wetensch methodes scherp binnen nationale grenzen
Natiestaat werd voor veel historici de natuurlijke eenheid v analyse
Pas sinds eind 20ste eeuw worden nationale denkkaders in vraag
gesteld en gezocht nr processen v beïnvloeding buiten nationale
grenzen
Bv. renaissance niet enkel beïnvloed door processen binnen
Italië
o Eurocentrisme
Denkkader ook eurocentrisch historische processen Europa
centraal, was motor v verandering én universele maatstaf
Gesch v/d wereld vaak uit Europees perspectief geschreven
Bv. Indelingen als: klassieke oudheid, middeleeuwen,… gebruiken
voor chronologie in rest v/d wereld terwijl ze daar niet noodzakelijk
de zelfde processen op het zelfde moment hadden
,
Westerse geschiedenis als universele standaard en verleden elders
snel gereduceerd tot een gefaalde of minder geslaagde variant
Wereldgeschiedenis als correctie
o Wederzijde vergelijking
Proberen omgekeerde vraag stellen & niet enkel kijken nr gekende
uitkomst
Bv. niet alleen: wrm kon Francisco Pizarro in 16de E, Incakeizer
Atahuallpa gevangen nemen voor de ogen v zijn talrijker leger?
Maar ook: wrm voer Atahuallpa niet met vloot nr Spanje om Karel V
gevangen te nemen?
o Onderlinge verbinding
In 15de eeuw 7 grote expedities dr Chinese keizers v Ming dynastie
onder leiding v admiraal Zheng He, voeren tot Perzische Golf en
Oostkust v Afrika, schepen moesten rijkdom/macht v keizer
verkondigen, in ruil brachten diplomaten mee nr hof om superioriteit
v keizer erkennen vb 1414 gezanten in naam v koning v
Bengalen giraffe aanboden aan keizer diplomatische
handelsnetwerken verbonden ook voor komst Europeanen, grote
delen v/de wereld met elkaar
2. Geschiedenis van globale geschiedschrijving
2.1. Universele geschiedschrijving (1500BCE -16de/17de eeuw CE)
Eigen gemeenschap als referentie/uitgaanspunt
Bedoeling: geschiedenis van eigen gemeenschap vertellen
Focus op unieke culturele identiteit of superioriteit van gemeenschap
Contrast tussen eigen en naburige gemeenschappen
o Wij vs zij
Bv Griekse Geschiedschrijver Herodotus
o Zag gesch vooral als strijd tss vrijheid en despotisme/ Grieken en Perzen
2.2. Globalisering en haar effecten
16 -17de eeuw soort globaliseringsbeweging
de
Toename van wereldwijde contacten
o Historici trachtten vaker de volledige wereld in hun relaas te betrekken
zonder daarbij het contrast t.o.v. eigen gemeenschap te beklemtonen
o Islamitische wereld
Ibn Khaldun (1332-1406)
Bekendste auteur van universele geschiedenis in
moslimwereld
o Europese wereldhandel en kolonisatie
Universal history (1736-1765)
Voorbeeld van een geschiedenis ‘van alles’
Trachtte encyclopedie te zijn v alle beschikbare kennis over
de gesch v/d wereld
Verscheen in afzonderlijke delen in Londen
, Ademde Europees perspectief uit + onevenwicht in deel na
ME nam Europa meer dan helft v/d plaats in en verdeelden
Japan en China 1/4
Edward Gibbons
Vond Universal history saai oplossing was een focus op
gesch v beschavingen als protagonisten in een meeslepend
verhaal
‘Decline and fall of the roman empire’ (1776)
o Gesch v Romeinse rijk maar plaatste dit in context
van de volledige Euraziatische wereld
2.3. Aanzetten tot wereldgeschiedenis (1ste helft v/d 20ste eeuw)
Oswald Spengler
o Boek: der Untergang des Abendlandes
Beschreef beschavingen als levende organismen, hij mat hun
levenskracht af aan de kwaliteit van hun hoge cultuur
H.G. Wells
o Boek: outline of history
o Heel sterk vanuit agenda van internationale samenwerking en vermijden
van nieuwe wereldoorlog/ extreem nationalisme
o Voor eerst een grote wereldgeschiedenis zonder aandacht voor goddelijke
interventies dus veel kritiek van conservatieven
Arnold Toynbee
o Soort overgangsfiguur
o Begint bij dynamiek v/d beschavingen maar beschrijft ook een grote
contactzone
o Gebruikt begrip: oecumene
Steeds groter wordende contactzone waarin versch beschavingen
die voorheen van elkaar gescheiden waren met elkaar in contact
traden
o 1930’s idee contactzones wordt steeds belangrijker in
wereldgeschiedenis
2.4. Wereldgeschiedenis sinds de jaren 1960
Koude oorlog
o Moderniseringsparadigma
Wereldgesch voorgesteld als beweging richting gemeensch eindpunt
Bv: William McNeill’s ‘The Rise of the West’
Mondiale integratie en verspreiding v westerse
technologische instituties centraal
Kritiek
o Fernand Braudel
Neemt idee v contactzones (Toynbee) en gaat het centraal stellen
Gaat kijken nr 1 regio en gaat proberen geschiedenis proberen te
vertellen van die regio (op zich geen wereldgeschiedenis maar zijn
model zal door volgers gebruikt worden in de wereldgeschiedenis)
o Immanuel Wallerstein
1: Inleiding
4000 j geleden zuid Mesopotamië : Sumerische koningslijsten (1 v oudste geschreven
bronnen)
Lange lijst opsommingen van namen en regeerperiodes,…
16 versies
Lang waardevolle bron maar is een vereenvoudigde werkelijkheid in het echt is
het niet zo simpel
o Presenteren koningschap als netjes gestructureerde opeenvolging v koning
naar koning
Koningslijsten weinig betrouwbaar
o Soms regeerperiodes v millennia lang of meerdere in versch steden op
zelfde moment,… (was in opdracht v/d huidige koningen op dat moment
om ze te legitimeren)
1. Wat is wereldgeschiedenis?
3 Benaderingen
1.1. Geschiedenis van alles big history
Geschiedenis in het groot (omnivore interpretatie van alles altijd overal (vereist
rode draad die vaak problematisch is ))
Doel: grote synthese volledige geschiedenis v/d mensheid moeilijk want op zoek
gaan naar soort samenvatting
Opl: Soort verhaal vertellen/ rode draad die HET verhaal v/d geschiedenis wil
vertellen
o Structuur creëren zoals bij sumerische koningslijsten) verhaal zorgt dat
je processen/personen/ gebeurtenissen selecteert en daarop focust
Vb David Christian
o Boek: Maps of Time
o Verhaal overspant miljoen j (dus vanaf oerknal)
o Rode draad: steeds groeiende complexiteit
Vb Yuval Noah Harari
o Boek: sapiens
o Vatte gesch samen als millennia oud proces waarin men via steeds
complexere fictieve denkbeelden wereldwijd alsmaar meer verbonden
raakten
Vb Vaclav Smil
o Boek: growth
o voortdurende groei van micro-organismen tot megasteden
kritiek op big history
o Bevat wereldgesch enkel verhalen v groei in complexiteit en efficiëntie?
Nee, maar om gesch in 1 boek moet je selectief zijn
,1.2. Geschiedenis van de globalisering
Wereldgesch gaat niet noodzakelijk over meest omnivore interpretatie v/d gesch
o Maar focust op 1 specifieke rode draad: ontstaan v/e geconnecteerde
wereld
o = gesch v/d geglobaliseerde wereld die we nu hebben
Globale verbanden/ uitwisselingen zijn heel oud die zijn niet nieuw
o Maar voorbije eeuwen is wereld vr eerst in menselijke gesch in GROTE
mate 1 geworden
Geschiedenis is meer dan naast elkaar leggen v gesch v Europa, Azië, Arabieren,…
o Maar verteld verhaal v/d contacten tss die gemeenschappen
Vb vroeger al connecties: in 1515 neushoorn(Ulysses) uit Indië Lissabon
verscheept, als geschenk na gesprekken om Portugese handelsnederzetting te
openen op eiland Diu
o Dürer schetste dier zonder het zelf te zien
(gepantserd)
o Stierf toen geschonken werd aan Paus schip zonk
o Verhaal toont dat fascinatie voor ver afgelegen
landen in Europa is ontstaan aan einde v
middeleeuwen + hoe oud wereldwijde
uitwisselingen zijn
o Ook in Romeinse periode al eens neushoorns in
Europa
1.3. Wereldgeschiedenis als methode
Compromis v/d 2 benaderingen
Wereldgesch zien als manier v kijken naar wereld, zowel gesch met
zevenmijlslaarzen doorkruisen als concentreren op ontw die wereld meer of
minder verbonden hebben
(Contra-intuïtief) 2 eigenschappen bemoeilijkten wereldhistorische blik lange tijd:
o Methodologisch nationalisme
Bij ontstaan sociale & historische wetenschappen, stelden ze
wetensch methodes scherp binnen nationale grenzen
Natiestaat werd voor veel historici de natuurlijke eenheid v analyse
Pas sinds eind 20ste eeuw worden nationale denkkaders in vraag
gesteld en gezocht nr processen v beïnvloeding buiten nationale
grenzen
Bv. renaissance niet enkel beïnvloed door processen binnen
Italië
o Eurocentrisme
Denkkader ook eurocentrisch historische processen Europa
centraal, was motor v verandering én universele maatstaf
Gesch v/d wereld vaak uit Europees perspectief geschreven
Bv. Indelingen als: klassieke oudheid, middeleeuwen,… gebruiken
voor chronologie in rest v/d wereld terwijl ze daar niet noodzakelijk
de zelfde processen op het zelfde moment hadden
,
Westerse geschiedenis als universele standaard en verleden elders
snel gereduceerd tot een gefaalde of minder geslaagde variant
Wereldgeschiedenis als correctie
o Wederzijde vergelijking
Proberen omgekeerde vraag stellen & niet enkel kijken nr gekende
uitkomst
Bv. niet alleen: wrm kon Francisco Pizarro in 16de E, Incakeizer
Atahuallpa gevangen nemen voor de ogen v zijn talrijker leger?
Maar ook: wrm voer Atahuallpa niet met vloot nr Spanje om Karel V
gevangen te nemen?
o Onderlinge verbinding
In 15de eeuw 7 grote expedities dr Chinese keizers v Ming dynastie
onder leiding v admiraal Zheng He, voeren tot Perzische Golf en
Oostkust v Afrika, schepen moesten rijkdom/macht v keizer
verkondigen, in ruil brachten diplomaten mee nr hof om superioriteit
v keizer erkennen vb 1414 gezanten in naam v koning v
Bengalen giraffe aanboden aan keizer diplomatische
handelsnetwerken verbonden ook voor komst Europeanen, grote
delen v/de wereld met elkaar
2. Geschiedenis van globale geschiedschrijving
2.1. Universele geschiedschrijving (1500BCE -16de/17de eeuw CE)
Eigen gemeenschap als referentie/uitgaanspunt
Bedoeling: geschiedenis van eigen gemeenschap vertellen
Focus op unieke culturele identiteit of superioriteit van gemeenschap
Contrast tussen eigen en naburige gemeenschappen
o Wij vs zij
Bv Griekse Geschiedschrijver Herodotus
o Zag gesch vooral als strijd tss vrijheid en despotisme/ Grieken en Perzen
2.2. Globalisering en haar effecten
16 -17de eeuw soort globaliseringsbeweging
de
Toename van wereldwijde contacten
o Historici trachtten vaker de volledige wereld in hun relaas te betrekken
zonder daarbij het contrast t.o.v. eigen gemeenschap te beklemtonen
o Islamitische wereld
Ibn Khaldun (1332-1406)
Bekendste auteur van universele geschiedenis in
moslimwereld
o Europese wereldhandel en kolonisatie
Universal history (1736-1765)
Voorbeeld van een geschiedenis ‘van alles’
Trachtte encyclopedie te zijn v alle beschikbare kennis over
de gesch v/d wereld
Verscheen in afzonderlijke delen in Londen
, Ademde Europees perspectief uit + onevenwicht in deel na
ME nam Europa meer dan helft v/d plaats in en verdeelden
Japan en China 1/4
Edward Gibbons
Vond Universal history saai oplossing was een focus op
gesch v beschavingen als protagonisten in een meeslepend
verhaal
‘Decline and fall of the roman empire’ (1776)
o Gesch v Romeinse rijk maar plaatste dit in context
van de volledige Euraziatische wereld
2.3. Aanzetten tot wereldgeschiedenis (1ste helft v/d 20ste eeuw)
Oswald Spengler
o Boek: der Untergang des Abendlandes
Beschreef beschavingen als levende organismen, hij mat hun
levenskracht af aan de kwaliteit van hun hoge cultuur
H.G. Wells
o Boek: outline of history
o Heel sterk vanuit agenda van internationale samenwerking en vermijden
van nieuwe wereldoorlog/ extreem nationalisme
o Voor eerst een grote wereldgeschiedenis zonder aandacht voor goddelijke
interventies dus veel kritiek van conservatieven
Arnold Toynbee
o Soort overgangsfiguur
o Begint bij dynamiek v/d beschavingen maar beschrijft ook een grote
contactzone
o Gebruikt begrip: oecumene
Steeds groter wordende contactzone waarin versch beschavingen
die voorheen van elkaar gescheiden waren met elkaar in contact
traden
o 1930’s idee contactzones wordt steeds belangrijker in
wereldgeschiedenis
2.4. Wereldgeschiedenis sinds de jaren 1960
Koude oorlog
o Moderniseringsparadigma
Wereldgesch voorgesteld als beweging richting gemeensch eindpunt
Bv: William McNeill’s ‘The Rise of the West’
Mondiale integratie en verspreiding v westerse
technologische instituties centraal
Kritiek
o Fernand Braudel
Neemt idee v contactzones (Toynbee) en gaat het centraal stellen
Gaat kijken nr 1 regio en gaat proberen geschiedenis proberen te
vertellen van die regio (op zich geen wereldgeschiedenis maar zijn
model zal door volgers gebruikt worden in de wereldgeschiedenis)
o Immanuel Wallerstein
