OrganisatieOntwerp 2019/’20 (BCU320)
Colleges
Leerdoelen
- Kennisdoelstellingen:
• Studenten maken zich hoofdzakelijk kennis eigen over de gekozen ontwerpbenadering en in
beperkte mate over andere benaderingen.
- Toepassings-/vaardigheidsdoelstellingen:
• Met behulp van opdrachten oefenen studenten tijdens de werkcolleges met het toepassen van
de kennis bij diagnose en (her)ontwerp;
• Ze verwerven ontwerpvaardigheid op beginnersniveau.
- Reflectiedoelstellingen:
• Door de gekozen benaderingen te vergelijken met anderen, leren studenten afstand te nemen
van die benadering en daarover kritisch na te denken o.b.v. een vergelijkend kader. Dat kader
stelt hen later, buiten dit vak, in staat andere benaderingen die hun interesse wekken
systematisch te analyseren.
- Presentatievaardigheden, samenwerking en zelfstandigheid:
• Deze beroepsvaardigheden worden beperkt in de werkcolleges geoefend.
- Plaats in het curriculum:
• Het vak bouwt met name voort op de bedrijfskundevakken Organisatie-theorie 1 (semester
1.2), Operations Management & Logistics (sem. 2.1) en Systeemtheorie (sem. 3.1);
• Aangezien een structuur al het werk omvat dat mensen met de middelen in de organisatie
doen, is het ook een vak dat alle kennis over functionele deelgebieden uit de bachelor
integreert;
• Van de Mastervarianten die Bedrijfskunde biedt is Organization Design & Development het
vanzelfsprekende vervolg op dit vak (en op de vakken SysteemTheorie en Interventie-
Methodologie uit semester 3.1 blok 1).
1
,Inhoudsopgave
Leerdoelen .................................................................................................................................... 1
HC 1: Introductie van thema en vak VW & H1 ....................................................................................7
Introductie organisatieontwerp ............................................................................................................... 7
Organiseren ......................................................................................................................................... 7
Structureren ........................................................................................................................................ 7
Ontwerpen .......................................................................................................................................... 7
Alternatieven in organisatiestructuurontwerp ......................................................................................... 8
Organisatieontwerp in organisaties.......................................................................................................... 8
Organisatiestructuur ............................................................................................................................ 8
Ontwerp/ design .................................................................................................................................. 9
Diverse benadering en organisatieontwerp-keuze .................................................................................... 9
Moderne SocioTechniek (MST)............................................................................................................... 9
HC 2: Diagnose: wanneer en waarom (her)ontwerpen H2-H8 ............................................................ 12
De manier van kijken ............................................................................................................................. 12
Organisatiestructuur .......................................................................................................................... 12
Productiestructuur ............................................................................................................................. 12
Besturingsstructuur ............................................................................................................................. 13
Een aantal uitgangspunten .................................................................................................................. 13
Vier ‘organisatieregimes’ ....................................................................................................................... 16
1. Pioniersregime ............................................................................................................................ 16
2. Bureaucratisch regime ................................................................................................................. 16
3. Flexibel regime............................................................................................................................. 17
4. Netwerkregime ............................................................................................................................ 17
Problemen van het bureaucratisch ‘regime’ ............................................................................................. 17
1. Twee ‘standaard’ vormen ............................................................................................................. 17
2. Hoe ziet de structuur van arbeidsverdeling er precies uit? Parameters............................................... 18
3. Type problemen .......................................................................................................................... 20
HC 3: Modelleren van systemen Instructie modelleren, handleiding Lekkerkerk (2019) Bs-Content-Lit ....24
Modelleren voor diagnose en ontwerp ................................................................................................... 24
Model – Modellen ............................................................................................................................... 24
VC 1: Buurtzorg Nederland en Svenska Handelsbanken ......................................................................28
Wat is organiseren? ............................................................................................................................... 28
Afstemmingsrelaties........................................................................................................................... 28
Wat is slim organiseren? ........................................................................................................................ 28
Modulair organiseren .......................................................................................................................... 28
Buurtzorg Nederland............................................................................................................................. 28
Mintzberg: Productiestructuur ............................................................................................................. 29
2
, Svenska Handelsbanken ........................................................................................................................ 29
VC 2: Organisatieontwerp in de praktijk opname dd. 10-11-‘17 .......................................................... 30
MH17-case............................................................................................................................................ 30
Het functioneren van een crisisrespons organisatie ................................................................................ 30
Organisatie voor onderhoud van het spoor ............................................................................................. 30
HC 4: Ontwerp: uitgangspunt en de integrale ontwerpketen H9 & H10................................................ 31
Interne en externe functie-eisen ............................................................................................................. 31
Kwaliteit van organisatie ..................................................................................................................... 31
Kwaliteit van arbeid............................................................................................................................. 31
Kwaliteit van arbeidsverhoudingen ....................................................................................................... 31
Noodzaak tot structureel herontwerp .................................................................................................... 31
Uitgangspunten van het flexibele regime ............................................................................................... 32
Complexiteitsreductie ......................................................................................................................... 32
Parallelliseren en segmenteren ............................................................................................................ 32
De herontwerpketen .............................................................................................................................. 33
Uitgangspunten .................................................................................................................................. 33
De stappen in de herontwerpketen ........................................................................................................ 33
HC 5: PS-ontwerp op macro- en mesoniveau H11 ............................................................................. 36
1. Gebruik ontwerp concepten en herontwerpketen II ......................................................................... 36
Kuipers (1998): de bedrijfskundige als conceptueel kunstenaar ................................................................ 36
2. Herontwerpen macro-niveau .......................................................................................................... 36
Stromen maken ................................................................................................................................. 36
Uitdagingen en oplossingen ................................................................................................................. 37
3. Herontwerpen meso-niveau ............................................................................................................ 37
Segmenteren door ‘doorparallelliseren’ ................................................................................................. 37
Uitdagingen en oplossingen ................................................................................................................. 37
4. Participatief herontwerp ................................................................................................................. 37
WC 1: Antiloop .............................................................................................................................. 38
HC 6: PS-ontwerp op microniveau H12 & H13 .................................................................................. 39
PS-microniveau ontwerpen ................................................................................................................... 39
Afstemmen/ coördinatie...................................................................................................................... 39
Uitgangspunten groepsontwerp........................................................................................................... 39
Modeloplossingen op micro-niveau ...................................................................................................... 40
BS-microniveau ontwerpen ................................................................................................................... 40
BS-parameters leidend ....................................................................................................................... 40
BS: operationele regelkring ................................................................................................................. 41
BS-specificaties.................................................................................................................................. 41
Ontwerpvolgorde ............................................................................................................................... 41
3
, HC 7: BS-ontwerp op micro-, meso- en macroniveau; koppelen van eenheden H13 & H14 .......................42
Operationeel interlokaal regelen............................................................................................................ 42
Besturingsstructuursspecificaties ......................................................................................................... 42
Besturingsstructuur ontwerpvolgorde .................................................................................................. 43
Regelniveaus koppelen ....................................................................................................................... 43
Koppelen van organisatorische eenheden .............................................................................................. 43
Horizontale koppeling ......................................................................................................................... 44
Verticale koppeling ............................................................................................................................. 45
Koppelen centrale voorbereidings- en ondersteuningsgroepen ................................................................ 46
Koppelen staf en leiding ...................................................................................................................... 46
Koppelen ‘loose or tight’ ...................................................................................................................... 46
Op weg naar ontwerp van geïntegreerde innovatiestructuur ................................................................... 47
Inrichtingsregelen................................................................................................................................47
WC 2: Enigma .............................................................................................................................. 49
HC 8: Ontwerp voor (hyper)turbulente orderstromen H16 & H17 ........................................................ 50
Netwerkorganisaties: wat zijn het? ........................................................................................................ 50
Verschillende vormen en ideeën ........................................................................................................... 50
Het verschil tussen netwerk als organisatievorm en netwerkperspectief als methode ................................ 50
Inter-organisatienetwerken ................................................................................................................... 50
Intra-organisatienetwerken ....................................................................................................................51
Het ontwerpen van netwerkorganisaties .................................................................................................51
Rol van de herontwerpketen ...................................................................................................................51
1. Grensafbakening ........................................................................................................................ 51
2. Strategievorming ........................................................................................................................ 51
3. Ontwerpspecificaties ................................................................................................................... 52
4. Het herontwerp van de structuur van de arbeidsverdeling ............................................................... 52
5. Systemen voor faciliteren netwerkregime ...................................................................................... 52
Een praktisch voorbeeld en reflectie....................................................................................................... 52
Leidinggeven en de ontwikkeling van een ‘netwerkcultuur’ ..................................................................... 53
HC 9: Systeemontwerp & MST in context .......................................................................................... 54
Het ontwerpen van systemen in een sociotechnische structuur ............................................................... 54
Luchtkastelen, systemen en iteraties.................................................................................................... 54
Systemen ontwerpen .......................................................................................................................... 54
Automatiseren: bureaucratisch ............................................................................................................ 55
Ontwerpprincipes systemen ................................................................................................................ 55
Technische systemen en de organisatieontwerper ................................................................................. 56
Moderne Sociotechniek in context ......................................................................................................... 56
Kritische beschrijvingen van bureaucratie ............................................................................................. 56
Andere organisatieconcepten .............................................................................................................. 56
Repliek op kritiek ................................................................................................................................ 56
4
Colleges
Leerdoelen
- Kennisdoelstellingen:
• Studenten maken zich hoofdzakelijk kennis eigen over de gekozen ontwerpbenadering en in
beperkte mate over andere benaderingen.
- Toepassings-/vaardigheidsdoelstellingen:
• Met behulp van opdrachten oefenen studenten tijdens de werkcolleges met het toepassen van
de kennis bij diagnose en (her)ontwerp;
• Ze verwerven ontwerpvaardigheid op beginnersniveau.
- Reflectiedoelstellingen:
• Door de gekozen benaderingen te vergelijken met anderen, leren studenten afstand te nemen
van die benadering en daarover kritisch na te denken o.b.v. een vergelijkend kader. Dat kader
stelt hen later, buiten dit vak, in staat andere benaderingen die hun interesse wekken
systematisch te analyseren.
- Presentatievaardigheden, samenwerking en zelfstandigheid:
• Deze beroepsvaardigheden worden beperkt in de werkcolleges geoefend.
- Plaats in het curriculum:
• Het vak bouwt met name voort op de bedrijfskundevakken Organisatie-theorie 1 (semester
1.2), Operations Management & Logistics (sem. 2.1) en Systeemtheorie (sem. 3.1);
• Aangezien een structuur al het werk omvat dat mensen met de middelen in de organisatie
doen, is het ook een vak dat alle kennis over functionele deelgebieden uit de bachelor
integreert;
• Van de Mastervarianten die Bedrijfskunde biedt is Organization Design & Development het
vanzelfsprekende vervolg op dit vak (en op de vakken SysteemTheorie en Interventie-
Methodologie uit semester 3.1 blok 1).
1
,Inhoudsopgave
Leerdoelen .................................................................................................................................... 1
HC 1: Introductie van thema en vak VW & H1 ....................................................................................7
Introductie organisatieontwerp ............................................................................................................... 7
Organiseren ......................................................................................................................................... 7
Structureren ........................................................................................................................................ 7
Ontwerpen .......................................................................................................................................... 7
Alternatieven in organisatiestructuurontwerp ......................................................................................... 8
Organisatieontwerp in organisaties.......................................................................................................... 8
Organisatiestructuur ............................................................................................................................ 8
Ontwerp/ design .................................................................................................................................. 9
Diverse benadering en organisatieontwerp-keuze .................................................................................... 9
Moderne SocioTechniek (MST)............................................................................................................... 9
HC 2: Diagnose: wanneer en waarom (her)ontwerpen H2-H8 ............................................................ 12
De manier van kijken ............................................................................................................................. 12
Organisatiestructuur .......................................................................................................................... 12
Productiestructuur ............................................................................................................................. 12
Besturingsstructuur ............................................................................................................................. 13
Een aantal uitgangspunten .................................................................................................................. 13
Vier ‘organisatieregimes’ ....................................................................................................................... 16
1. Pioniersregime ............................................................................................................................ 16
2. Bureaucratisch regime ................................................................................................................. 16
3. Flexibel regime............................................................................................................................. 17
4. Netwerkregime ............................................................................................................................ 17
Problemen van het bureaucratisch ‘regime’ ............................................................................................. 17
1. Twee ‘standaard’ vormen ............................................................................................................. 17
2. Hoe ziet de structuur van arbeidsverdeling er precies uit? Parameters............................................... 18
3. Type problemen .......................................................................................................................... 20
HC 3: Modelleren van systemen Instructie modelleren, handleiding Lekkerkerk (2019) Bs-Content-Lit ....24
Modelleren voor diagnose en ontwerp ................................................................................................... 24
Model – Modellen ............................................................................................................................... 24
VC 1: Buurtzorg Nederland en Svenska Handelsbanken ......................................................................28
Wat is organiseren? ............................................................................................................................... 28
Afstemmingsrelaties........................................................................................................................... 28
Wat is slim organiseren? ........................................................................................................................ 28
Modulair organiseren .......................................................................................................................... 28
Buurtzorg Nederland............................................................................................................................. 28
Mintzberg: Productiestructuur ............................................................................................................. 29
2
, Svenska Handelsbanken ........................................................................................................................ 29
VC 2: Organisatieontwerp in de praktijk opname dd. 10-11-‘17 .......................................................... 30
MH17-case............................................................................................................................................ 30
Het functioneren van een crisisrespons organisatie ................................................................................ 30
Organisatie voor onderhoud van het spoor ............................................................................................. 30
HC 4: Ontwerp: uitgangspunt en de integrale ontwerpketen H9 & H10................................................ 31
Interne en externe functie-eisen ............................................................................................................. 31
Kwaliteit van organisatie ..................................................................................................................... 31
Kwaliteit van arbeid............................................................................................................................. 31
Kwaliteit van arbeidsverhoudingen ....................................................................................................... 31
Noodzaak tot structureel herontwerp .................................................................................................... 31
Uitgangspunten van het flexibele regime ............................................................................................... 32
Complexiteitsreductie ......................................................................................................................... 32
Parallelliseren en segmenteren ............................................................................................................ 32
De herontwerpketen .............................................................................................................................. 33
Uitgangspunten .................................................................................................................................. 33
De stappen in de herontwerpketen ........................................................................................................ 33
HC 5: PS-ontwerp op macro- en mesoniveau H11 ............................................................................. 36
1. Gebruik ontwerp concepten en herontwerpketen II ......................................................................... 36
Kuipers (1998): de bedrijfskundige als conceptueel kunstenaar ................................................................ 36
2. Herontwerpen macro-niveau .......................................................................................................... 36
Stromen maken ................................................................................................................................. 36
Uitdagingen en oplossingen ................................................................................................................. 37
3. Herontwerpen meso-niveau ............................................................................................................ 37
Segmenteren door ‘doorparallelliseren’ ................................................................................................. 37
Uitdagingen en oplossingen ................................................................................................................. 37
4. Participatief herontwerp ................................................................................................................. 37
WC 1: Antiloop .............................................................................................................................. 38
HC 6: PS-ontwerp op microniveau H12 & H13 .................................................................................. 39
PS-microniveau ontwerpen ................................................................................................................... 39
Afstemmen/ coördinatie...................................................................................................................... 39
Uitgangspunten groepsontwerp........................................................................................................... 39
Modeloplossingen op micro-niveau ...................................................................................................... 40
BS-microniveau ontwerpen ................................................................................................................... 40
BS-parameters leidend ....................................................................................................................... 40
BS: operationele regelkring ................................................................................................................. 41
BS-specificaties.................................................................................................................................. 41
Ontwerpvolgorde ............................................................................................................................... 41
3
, HC 7: BS-ontwerp op micro-, meso- en macroniveau; koppelen van eenheden H13 & H14 .......................42
Operationeel interlokaal regelen............................................................................................................ 42
Besturingsstructuursspecificaties ......................................................................................................... 42
Besturingsstructuur ontwerpvolgorde .................................................................................................. 43
Regelniveaus koppelen ....................................................................................................................... 43
Koppelen van organisatorische eenheden .............................................................................................. 43
Horizontale koppeling ......................................................................................................................... 44
Verticale koppeling ............................................................................................................................. 45
Koppelen centrale voorbereidings- en ondersteuningsgroepen ................................................................ 46
Koppelen staf en leiding ...................................................................................................................... 46
Koppelen ‘loose or tight’ ...................................................................................................................... 46
Op weg naar ontwerp van geïntegreerde innovatiestructuur ................................................................... 47
Inrichtingsregelen................................................................................................................................47
WC 2: Enigma .............................................................................................................................. 49
HC 8: Ontwerp voor (hyper)turbulente orderstromen H16 & H17 ........................................................ 50
Netwerkorganisaties: wat zijn het? ........................................................................................................ 50
Verschillende vormen en ideeën ........................................................................................................... 50
Het verschil tussen netwerk als organisatievorm en netwerkperspectief als methode ................................ 50
Inter-organisatienetwerken ................................................................................................................... 50
Intra-organisatienetwerken ....................................................................................................................51
Het ontwerpen van netwerkorganisaties .................................................................................................51
Rol van de herontwerpketen ...................................................................................................................51
1. Grensafbakening ........................................................................................................................ 51
2. Strategievorming ........................................................................................................................ 51
3. Ontwerpspecificaties ................................................................................................................... 52
4. Het herontwerp van de structuur van de arbeidsverdeling ............................................................... 52
5. Systemen voor faciliteren netwerkregime ...................................................................................... 52
Een praktisch voorbeeld en reflectie....................................................................................................... 52
Leidinggeven en de ontwikkeling van een ‘netwerkcultuur’ ..................................................................... 53
HC 9: Systeemontwerp & MST in context .......................................................................................... 54
Het ontwerpen van systemen in een sociotechnische structuur ............................................................... 54
Luchtkastelen, systemen en iteraties.................................................................................................... 54
Systemen ontwerpen .......................................................................................................................... 54
Automatiseren: bureaucratisch ............................................................................................................ 55
Ontwerpprincipes systemen ................................................................................................................ 55
Technische systemen en de organisatieontwerper ................................................................................. 56
Moderne Sociotechniek in context ......................................................................................................... 56
Kritische beschrijvingen van bureaucratie ............................................................................................. 56
Andere organisatieconcepten .............................................................................................................. 56
Repliek op kritiek ................................................................................................................................ 56
4
