Thema 2 – Voortplanting
Basisstof 1 – ongeslachtelijke voortplanting
Organismen kunnen zich alleen of met een ander voortplanten. Cellen planten zich voort door
celdeling. Uit een moedercel ontstaan twee identieke dochtercellen, die dezelfde genetische
eigenschappen bevat. Celdeling speelt een rol bij voortplanting en groei van organismen of
vervanging.
Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan door celdeling nakomelingen, er komen geen
geslachtscellen te pas. Bacteriën en andere eencellige organismen planten zich ongeslachtelijk voort
door celdeling. Een eencellige deelt zich waarna beide cellen uitgroeien tot volledige organismen.
Ongeslachtelijke voortplanting bij zaadplanten kan op verschillende manieren gebeuren. Door bijv.
uitlopers waaraan nieuwe planten ontstaan of door knollen met knoppen, die knop die loopt dan uit.
Ongeslachtelijke voorplanting kan ook op kunstmatige wijze. Door bijv. stekken. Dan snijd je een stuk
van een stengel of blad af, en op het snijvlak ontwikkelen wortels en zo kan er een nieuwe plant
ontwikkelen. Weefselkweek is een speciale manier van stekken. Stukjes weefsel van een gezonde
plant worden op een geschikte voedingsbodem met groeistoffen gebracht. Cellen delen zich en na
enkele weken is een hoeveelheid weefsel ontstaan, die weer op een nieuwe voedingsbodem worden
gebracht, en dan groeien er kleine plantjes uit het weefsel met dezelfde erfelijke eigenschappen als
de moederplant.
Een organisme dat door ongeslachtelijke voortplanting uit één organisme is ontstaan, noem je een
kloon. Het kweken van die individuen heet klonen.
Bij celdeling ontstaan uit een cel twee cellen met dezelfde erfelijke eigenschappen. Voordat de cel
gaat delen verdubbelt de hoeveelheid DNA (met erfelijke eigenschappen) in de cel. De chromosomen
worden dan gekopieerd. Bij de celdeling ontvangt elke nieuwe cel een complete set chromosomen: 1
helft oorspronkelijk materiaal van de moedercel en 1 helft exacte kopie daar weer van.
Bij planten, dieren en schimmels begint de celdeling met deling van de celkern. De kerndeling waarna
nieuwe lichaamscellen worden gevormd mitose. Na mitose snoert de cel tussen de kernen in en
ontstaan er 2 nieuwe cellen.
Hiernaast zie je een celcyclus.
Tijdens de M-fase deelt de cel. de periode
tussen de 2 celdelingen noem je de interfase.
Halverwege de interfase wordt van elk DNA-
molecuul een kopie gemaakt DNA-
replicatie / DNA-synthese. Dit gebeurt in de
S-fase. De kopie blijft tijdelijk vast zitten aan
het DNA waarvan de kopie is gemaakt.
zolang de DNA-moleculen nog aan elkaar
vastzitten, worden ze chromatiden genoemd.
Na de S-fase bestaat een chromosoom uit 2
chromatiden.
De periode tussen de M- en S-fase heet de G 1-fase. De periode tussen de S- en M-fase heet de G 2-
fase. Als cellen in rust zijn en dus geen delingen optreden heet dat de G 0-fase. De celcyclus eindigt als
de cel veroudert en afsterft.
, Mitose vindt ook plaats in fasen.
De 4 fases waarin mitose plaatsvindt:
1. Profase: kernmembraan lost op en verdwijnt even. Chromosomen worden korter en
dikker, zo raken de chromosomen niet in de klit.
2. Metafase: chromosomen verplaatsen naar het midden van de cel. en gaan naast elkaar
liggen. Het wordt een spoelfiguur
3. Anafase: chromatiden worden nog een keer weer korter en worden van elkaar
getrokken door de polen.
4. Telofase: om chromosomen ontstaat een nieuw kernmembraan en er vormen zich 2
nieuwe dochtercellen met 2 kernen.
Dieren kunnen kunstmatig worden gekloond door embryosplitsing. Het klompje cellen dat ontstaat
na de bevruchting (embryo) wordt in tweeën of vieren gedeeld.
Een ethisch argument: argument op het gebied van praktische filosofie die handelt over wat goed en
kwaad is (wel of niet mag). Het betekent of iets moreel verantwoordt is
Vb.) De mens mag niet ingrijpen in de natuur. (argument tegen klonen)
Biologisch argument: argumenten voor bewijzen van biologische evolutie.
Vb.) Nakomelingen hebben soms afwijkingen of overlijden op jonge leeftijd. (argument tegen klonen)
Basisstof 2 – geslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting is de versmelting van 2 geslachtscellen (cel fusie). De levenscyclus, is de
stadia die een individu doorloopt vanaf bevruchting tot volwassenheid. Geslachtsellen zijn haploïde
cellen: elke cel bevat één volledige set chromosomen. Dit aantal chromosomen in een haploïde cel
wordt aangegeven met de letter ‘n’. een bevruchte eicel heet ook wel zygote. Een zygote bevat twee
Basisstof 1 – ongeslachtelijke voortplanting
Organismen kunnen zich alleen of met een ander voortplanten. Cellen planten zich voort door
celdeling. Uit een moedercel ontstaan twee identieke dochtercellen, die dezelfde genetische
eigenschappen bevat. Celdeling speelt een rol bij voortplanting en groei van organismen of
vervanging.
Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan door celdeling nakomelingen, er komen geen
geslachtscellen te pas. Bacteriën en andere eencellige organismen planten zich ongeslachtelijk voort
door celdeling. Een eencellige deelt zich waarna beide cellen uitgroeien tot volledige organismen.
Ongeslachtelijke voortplanting bij zaadplanten kan op verschillende manieren gebeuren. Door bijv.
uitlopers waaraan nieuwe planten ontstaan of door knollen met knoppen, die knop die loopt dan uit.
Ongeslachtelijke voorplanting kan ook op kunstmatige wijze. Door bijv. stekken. Dan snijd je een stuk
van een stengel of blad af, en op het snijvlak ontwikkelen wortels en zo kan er een nieuwe plant
ontwikkelen. Weefselkweek is een speciale manier van stekken. Stukjes weefsel van een gezonde
plant worden op een geschikte voedingsbodem met groeistoffen gebracht. Cellen delen zich en na
enkele weken is een hoeveelheid weefsel ontstaan, die weer op een nieuwe voedingsbodem worden
gebracht, en dan groeien er kleine plantjes uit het weefsel met dezelfde erfelijke eigenschappen als
de moederplant.
Een organisme dat door ongeslachtelijke voortplanting uit één organisme is ontstaan, noem je een
kloon. Het kweken van die individuen heet klonen.
Bij celdeling ontstaan uit een cel twee cellen met dezelfde erfelijke eigenschappen. Voordat de cel
gaat delen verdubbelt de hoeveelheid DNA (met erfelijke eigenschappen) in de cel. De chromosomen
worden dan gekopieerd. Bij de celdeling ontvangt elke nieuwe cel een complete set chromosomen: 1
helft oorspronkelijk materiaal van de moedercel en 1 helft exacte kopie daar weer van.
Bij planten, dieren en schimmels begint de celdeling met deling van de celkern. De kerndeling waarna
nieuwe lichaamscellen worden gevormd mitose. Na mitose snoert de cel tussen de kernen in en
ontstaan er 2 nieuwe cellen.
Hiernaast zie je een celcyclus.
Tijdens de M-fase deelt de cel. de periode
tussen de 2 celdelingen noem je de interfase.
Halverwege de interfase wordt van elk DNA-
molecuul een kopie gemaakt DNA-
replicatie / DNA-synthese. Dit gebeurt in de
S-fase. De kopie blijft tijdelijk vast zitten aan
het DNA waarvan de kopie is gemaakt.
zolang de DNA-moleculen nog aan elkaar
vastzitten, worden ze chromatiden genoemd.
Na de S-fase bestaat een chromosoom uit 2
chromatiden.
De periode tussen de M- en S-fase heet de G 1-fase. De periode tussen de S- en M-fase heet de G 2-
fase. Als cellen in rust zijn en dus geen delingen optreden heet dat de G 0-fase. De celcyclus eindigt als
de cel veroudert en afsterft.
, Mitose vindt ook plaats in fasen.
De 4 fases waarin mitose plaatsvindt:
1. Profase: kernmembraan lost op en verdwijnt even. Chromosomen worden korter en
dikker, zo raken de chromosomen niet in de klit.
2. Metafase: chromosomen verplaatsen naar het midden van de cel. en gaan naast elkaar
liggen. Het wordt een spoelfiguur
3. Anafase: chromatiden worden nog een keer weer korter en worden van elkaar
getrokken door de polen.
4. Telofase: om chromosomen ontstaat een nieuw kernmembraan en er vormen zich 2
nieuwe dochtercellen met 2 kernen.
Dieren kunnen kunstmatig worden gekloond door embryosplitsing. Het klompje cellen dat ontstaat
na de bevruchting (embryo) wordt in tweeën of vieren gedeeld.
Een ethisch argument: argument op het gebied van praktische filosofie die handelt over wat goed en
kwaad is (wel of niet mag). Het betekent of iets moreel verantwoordt is
Vb.) De mens mag niet ingrijpen in de natuur. (argument tegen klonen)
Biologisch argument: argumenten voor bewijzen van biologische evolutie.
Vb.) Nakomelingen hebben soms afwijkingen of overlijden op jonge leeftijd. (argument tegen klonen)
Basisstof 2 – geslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting is de versmelting van 2 geslachtscellen (cel fusie). De levenscyclus, is de
stadia die een individu doorloopt vanaf bevruchting tot volwassenheid. Geslachtsellen zijn haploïde
cellen: elke cel bevat één volledige set chromosomen. Dit aantal chromosomen in een haploïde cel
wordt aangegeven met de letter ‘n’. een bevruchte eicel heet ook wel zygote. Een zygote bevat twee
